Resuscytacja u dziecka i u niemowląt. RKO, pierwsza pomoc

Czym jest resuscytacja krążeniowo-oddechowa u dzieci i niemowląt? Jest to procedura, którą stosuje się u osób poszkodowanych, u których występuje podejrzenie zatrzymania krążenia wraz z utratą przytomności oraz oddechu. RKO ma podtrzymać przepływ krwi – przede wszystkim do mózgu i serca, a następnie przywrócić czynności własne układu krążenia. Jest to zatem czynność ratująca ludzkie życie, stanowiąca fundament udzielania pierwszej pomocy.

Na wstępie zaznaczyliśmy, że resuscytacja krążeniowo-oddechowa jest obowiązkiem etycznym, ale także wynikającym z prawa. Nieudzielenie pomocy człowiekowi, któremu grozi bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu jest karalne! O ile pomoc nie stanowi zagrożenia dla nas samych lub innych osób, każdy ma obowiązek jej udzielić. Nie udzielenie pomocy podlega karze pozbawienia wolności do lat 3 (Art.162. Kodeksu karnego).

Resuscytacja u dzieci i niemowląt – przyczyny zatrzymania akcji serca

Do zatrzymania akcji serca u dzieci i niemowląt dochodzi z powodu nagłej lub postępującej niewydolności układów oddechowego lub krążenia. Taka sytuacja może wystąpić w przypadku:

• niedrożności dróg oddechowych,
• połknięcia lub aspiracji ciał obcych,
• w przebiegu chorób – astmy oskrzelowej, stanów zapalnych dróg oddechowych i w zaburzeniach oddychania,
• odwodnienia,
• krwawienia,
• reakcji anafilaktycznej,
• chorób i zaburzeń rytmu serca.

Przypadki zatrzymania akcji serca u dzieci i niemowląt, do których dochodzi poza miejscem sprawowania opieki medycznej, cechuje wysoka śmiertelność. Jedną z przyczyn jest m.in. obawa związana z udzielaniem pierwszej pomocy najmłodszym i nieznajomość zasad przeprowadzania resuscytacji u dzieci i niemowląt.

Reanimacja dzieci i niemowląt – pierwsze kroki

Resuscytacja krążeniowo-oddechowa u dziecka różni się od tej przeprowadzanej na osobach dorosłych ze względu na różnice w budowie ciała oraz najczęstsze przyczyny zatrzymania akcji serca/oddychania. Pierwsze czynności podczas udzielania pierwszej pomocy dzieciom i niemowlętom polegają na ustaleniu ewentualnych zagrożeń dla siebie i innych osób. Pamiętajmy, że w przypadku gdy sami ulegniemy wypadkowi, nie będziemy mogli udzielić pomocy innym poszkodowanym. Przed rozpoczęciem działań, jeśli to możliwe, należy założyć jednorazowe rękawice ochronne, maseczkę do sztucznego oddychania i okulary.

Kolejną czynnością jest ocena stanu poszkodowanego dziecka lub niemowlęcia. Jeśli jest przytomne i reaguje na nasz głos lub dotyk (wołanie, potrząsanie, łaskotanie itp.), należy pozostawić je w zastanej pozycji i wezwać pomoc (999, 112). Można zapytać poszkodowanego, co się stało. Jeśli jednak dziecko nie reaguje, należy wezwać pomoc lub poprosić o to osoby postronne.

Polecamy: Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach – krok po kroku jak działać, schematy RKO, scenariusz rozmowy z dyspozytorem

Udrożnienie dróg oddechowych u dzieci i niemowląt. Zadławienia

Kolejnym etapem udzielania pierwszej pomocy dziecku lub niemowlęciu jest udrożnienie dróg oddechowych. Poszkodowanego należy ostrożnie obrócić (nie przenosić) na plecy, a następnie delikatnie odchylić mu głowę.

Uwaga! Jeśli zachodzi podejrzenie, że dziecko doznało urazu kręgosłupa, należy udrożnić drogi oddechowe poprzez uniesienie brody/żuchwy – bez odchylania głowy. Jeśli takiego podejrzenia nie ma, jedna dłoń powinna spocząć na czole poszkodowanego, a 2-3 palce drugiej dłoni należy położyć pod żuchwą i unieść ją ku górze.

Natychmiast po tym należy ocenić oddech dziecka lub niemowlęcia. Należy sprawdzić ruchy klatki piersiowej, szmery powietrza dochodzące z ust i nosa za pomocą słuchu oraz wydobywający się z nich strumień powietrza, np. przybliżając do twarzy dziecka swój policzek. Te czynności nie powinny trwać dłużej niż 10 sekund.

Jeśli dziecko lub niemowlę oddycha, należy ułożyć je w pozycji bezpiecznej – obracając na bok. Stale monitorując stan poszkodowanego, należy oczekiwać na pomoc medyczną. W przypadku gdy dziecko nie oddycha, należy sprawdzić drożność dróg oddechowych i – jeśli to możliwe – usunąć ewentualne ciało obce. Przytomne dziecko warto wówczas zachęcać do kaszlu. Jeśli kaszel nie jest efektywny, a mogło dojść do zadławienia, konieczne jest natychmiastowe usunięcie ciała obcego (zadławione dziecko zaczyna sinieć i nie może złapać oddechu). Ze względu na różnice anatomiczne pierwsza pomoc u zadławionego dziecka różni się od tej udzielanej niemowlętom.

Zadławienie niemowląt – pierwsza pomoc:

1. Ułóż niemowlę na przedramieniu – twarzą oraz głową zwróconą ku dołowi – i podtrzymuj jego główkę dwoma palcami, tak aby miało rozwarte usta (nie wolno naciskać na miękkie okolice pod żuchwą). 
2. Wykonaj 5 energicznych uderzeń pomiędzy łopatkami – uderzenia należy wykonać nadgarstkiem; nie należy wykonywać uderzeń całą powierzchnią otwartej dłoni (pomiędzy uderzeniami należy kontrolować, czy ciało obce zostało usunięte). Jeśli ciało obce nie zostało usunięte, należy wykonać uciśnięcia klatki piersiowej.
3. Niemowlę należy obrócić na plecy, głową ku dołowi i podtrzymując główkę, wykonać 5 uciśnięć klatki piersiowej. Miejsce uciskania wyznacza się na szerokość palca poniżej linii prostej przebiegającej pomiędzy sutkami niemowlęcia. Uciśnięć dokonujemy palcami wskazującym i środkowym. Przedramię, na którym spoczywa niemowlę, należy podeprzeć na udach.
4. Uderzenia oraz uciśnięcia trzeba wykonywać naprzemiennie aż do usunięcia ciała obcego z dróg oddechowych. Należy pamiętać o wezwaniu pomocy medycznej.
5. Jeśli mimo usunięcia ciała obcego niemowlę nadal nie odzyskało przytomności i nie oddycha, należy przystąpić do wykonania resuscytacji krążeniowo-oddechowej.

Polecamy: Szpitalne zapalenie płuc – przyczyny, leczenie, rokowanie. Jak dochodzi do zakażenia?

Zadławienie dziecka – pierwsza pomoc

1. Stojąc za dzieckiem, nieco z boku, należy pochylić je, z głową odchyloną nieco ku górze, by zapewnić maksymalną drożność dróg oddechowych.
2. Należy wykonać 5 energicznych uderzeń nadgarstkiem w okolicę pomiędzy łopatkami, cały czas kontrolując, czy ciało obce zostało usunięte. Czynność należy powtarzać do skutku i wezwać pomoc medyczną.
3. Jeśli uderzenia nie przynoszą rezultatu, należy przystąpić do wykonania chwytu Heimlicha (rękoczyn Heimlicha).

Rękoczyn Heimlicha przy zadławieniu

1. Dziecko należy pochylić i stanąć za nim, a następnie ściśle objąć rękoma.
2. Jedna z dłoni ułożona w pięść powinna spocząć na nadbrzuszu, poniżej mostka, a druga powinna ją przytrzymywać podczas ucisku. Ucisk należy wykonywać pulsacyjnie, ku górze, kontrolując, czy usunięte zostało ciało obce.
3. Jeśli mimo zastosowania rękoczynu Heimlicha poszkodowany nie oddycha, należy rozpocząć reanimację dziecka.

Resuscytacja dzieci i niemowląt – kolejne kroki

Resuscytacja krążeniowo-oddechowa u niemowląt i dzieci jest wskazana także w sytuacji, gdy z dróg oddechowych nie udało się usunąć ciała obcego. Wdechy powietrza mogą bowiem pomóc w przepchnięciu ciała obcego w kierunku płuc, co umożliwi oddychanie. Reanimacja niemowlęcia i dziecka jest konieczna, gdy poszkodowany nie oddycha.

Po udrożnieniu dróg oddechowych i ułożeniu dziecka w odpowiedniej pozycji (leżąca, na plecach, odchylona głowa), należy zacząć od wykonania 5 oddechów ratowniczych. Należy nabrać powietrza, a następnie szczelnie objąć swoimi ustami nos i/lub usta poszkodowanego.

Jeśli możliwe jest objęcie ustami tylko ust lub tylko nosa dziecka, należy uszczelnić jedną z części ciała, tak aby wtłaczane powietrze nie uciekało nimi. Powietrze należy wtłaczać powoli, przez około 1 sekundę – tak aby uniosła się klatka piersiowa niemowlęcia lub dziecka. Czynność należy powtarzać pięciokrotnie, tuż po opadnięciu klatki piersiowej do pozycji spoczynkowej – „na wydechu”.

Po 5 wdechach należy skontrolować stan dziecka, jednak nie powinno to trwać dłużej niż 10 sekund. Kontrolować trzeba przede wszystkim oddech, ale także kaszel czy ruch. Jeśli oddech nie został przywrócony, należy przeprowadzić zasadniczą resuscytację niemowlęcia lub dziecka.

Aby przystąpić do reanimacji dziecka, należy uklęknąć przy poszkodowanym, na wysokości klatki piersiowej, a następnie odsłonić ją, usuwając odzież. Kolejne kroki będą zróżnicowane i dopasowane do wieku poszkodowanego.

Resuscytacja dziecka powyżej 1. roku życia

1. Połóż dłoń pośrodku klatki piersiowej, w dolnej połowie mostka.
2. Utrzymuj swoje ramię w pozycji wyprostowanej (nie wolno uginać łokcia), prostopadle do klatki piersiowej.
3. Uciskaj intensywnie, do głębokości odpowiadającej 1/3 całkowitej głębokości klatki piersiowej (w przypadku dzieci powyżej 1. roku życia jest to ok. 5 cm); tempo uciśnięć powinno wynosić od 100 do 120 na minutę; po 15 uciśnięciach należy wykonać 2 oddechy. Następnie należy naprzemiennie powtarzać czynności: 15 uciśnięć, 2 oddechy.
4. Resuscytację dziecka można przerwać dopiero w momencie, gdy zacznie ono oddychać, poruszać się i wydawać dźwięki. Poza tym należy jej zaprzestać w sytuacji wystąpienia zagrożenia lub po dotarciu na miejsce zdarzenia pomocy medycznej.

Polecamy: Powikłania po grypie – jak rozpoznać? Najczęstsze powikłania po grypie

Reanimacja niemowląt

1. Należy położyć dwa palce – wskazujący i środkowy – pośrodku klatki piersiowej, w dolnej połowie mostka niemowlęcia.
2. Po uciśnięciu należy pozwolić klatce piersiowej na powrót do pozycji wyjściowej (1/3 głębokości – ok. 4 cm głębokości); należy jednocześnie utrzymać palce na klatce piersiowej.
3. Po uciśnięciu należy wykonać 2 oddechy, a następnie powtarzać czynność do skutku w proporcji 15 : 2.
4. Resuscytacja niemowlęcia może zostać przerwana, gdy dziecko zacznie oddychać, poruszać się, zacznie płakać, a także w sytuacji wystąpienia zagrożenia lub/i po dotarciu na miejsce służb medycznych.

Czynności reanimacyjne niemowląt i dzieci powinny trwać około 1 minuty. Jeśli wcześniej, podczas prowadzenia akcji ratunkowej, nie było możliwości wezwania pomocy medycznej, po tym czasie należy to niezwłocznie zrobić. Warto włączyć w telefonie głośnik lub skorzystać z zestawu głośnomówiącego. Ułatwi to kontynuowanie resuscytacji.