Jakie typy osobowości wyróżniamy? Podział i cechy charakterystyczne. Czym są typy osobowości według Junga i Hipokratesa? 

Osobowość i teorie osobowości 

Osobowość, w tym różnorodne typy osobowości, jest jednym z głównych pojęć w psychologii i psychiatrii, za pomocą którego określa się sposób funkcjonowania człowieka – jego reakcje, emocje, myśli. W skrócie osobowość to zestaw cech i właściwości charakterystycznych dla danej jednostki.

Zestaw ten jest względnie stały, choć może zmieniać się w trakcie życia. Cechy osobowości intensywnie rozwijają się w dzieciństwie – jest to czas adaptacji, pierwszych doświadczeń, a także tworzenia się wzorców relacji z otoczeniem. 

Istnieją różne definicje osobowości – na przestrzeni wieków wielu badaczy przedstawiało własne teorie (teorie osobowości) na temat ludzkiej psychiki starając się zrozumieć, co może kształtować unikalny sposób, w jaki dana osoba funkcjonuje i postrzega świat.  

Zobacz także: Derealizacja – czym jest? Przyczyny i objawy

Typy osobowości – czym są? 

Specjaliści zajmujący się badaniem ludzkiej psychiki wyróżniają różne typy osobowości, czyli kategorie, dzięki którym można klasyfikować zachowania i reakcje wspólne dla różnych jednostek. 

Typy osobowości można podzielić w zależności od sposobu definiowania osobowości i spojrzenia na proces jej późniejszego kształtowania się. 

Zobacz także: Depersonalizacja – co to jest? Jak sobie z nią radzić?

Typy osobowości – jakie wyróżniamy? 

Najbardziej znane klasyfikacje typów osobowości to: 4 typy osobowości według Hipokratesa i typy osobowości według Junga.  

4 Typy osobowości według Hipokratesa 

Hipokrates nazywany jest „ojcem medycyny” ze względu na jego pionierskie podejście do diagnozowania i leczenia chorób. Jako lekarz i filozof zgłębiał różne aspekty funkcjonowania człowieka – w swoich obserwacjach łączył wiedzę medyczną z filozoficznym rozumieniem natury ludzkiej.  

Holistyczne spojrzenie Hipokratesa na zdrowie i przyczyny chorób widoczne jest w typologii temperamentu, którą zaproponował.

Twierdził, że temperament – dziedziczone predyspozycje, które są jednym z elementów osobowości – uzależniony jest od równowagi między płynami (humorami) w organizmie.  

Zobacz również: Wahania nastroju – czym są i co mogą oznaczać?

4 typy osobowości (temperamentu) wyróżnione przez Hipokratesa to: 

• sangwiniczny – związany z przewagą krwi nad innymi płynami, 
• choleryczny – związany z przewagą żółci, 
• flegmatyczny – związany z przewagą flegmy, 
• melancholiczny – związany z przewagą czarnej żółci. 

Według Hipokratesa każdy z wyżej wymienionych typów osobowości charakteryzował się określonym sposobem zachowania. 

Typy osobowości Hipokratesa – Sangwinik   

Sangwinik to osoba optymistycznie nastawiona do świata, chętnie podejmująca się nowych wyzwań. Jest duszą towarzystwa, z łatwością nawiązuje kontakty – emanuje pozytywną energią przez co przyciąga do siebie innych.  

U Sangwinika obserwuje się także cechy, takie jak:

• otwartość,
• elastyczne podejście do problemów dnia codziennego,
• kreatywność.

Osoby z tym typem osobowości są spontaniczne i żywiołowe – nie znoszą nudy, przez co mogą być nieco niecierpliwe i mieć trudność z zakończeniem niektórych zadań.  

Sangwinicy wykazują naturalne zdolności przywódcze, są charyzmatyczni i pewni siebie. Wadą Sangwiników może być ich przesadna skłonność do bycia w centrum uwagi i egocentryzm. 

Typy osobowości według Hipokratesa – Choleryk 

Choleryk to osoba pełna energii, skupiona na działaniu, ambitna, stawiająca innym i sobie wysokie wymagania, przez co może wykazywać skłonności do perfekcjonizmu i pracoholizmu.  

Osoba z temperamentem choleryka często jest odbierana przez innych jako:

• trudna w kontakcie,
• impulsywna,
• porywcza.

Zdarzają jej się wybuchy złości, zwłaszcza gdy spotka się z krytyką otoczenia – choleryk jest zwykle przekonany o tym, że ma rację i nie znosi sprzeciwu. Może szybko zmieniać zdanie i wpadać w skrajne emocje, gdy pojawią się nieprzewidziane przeszkody w realizowanym przez niego planie.  

Ponadto jest to typ osobowości lubiący dominować, o władczych skłonnościach – z tego względu z łatwością odnajduje się na stanowiskach kierowniczych.  

Typy osobowości według Hipokratesa – Melancholik 

Melancholicy są postrzegane jako:

• smutne,
• zamknięte w sobie,
• lękliwe osoby.

Wykazują tendencję do zamartwiania się tym co przyniesie przyszłość, przed podjęciem decyzji dokonują szczegółowej analizy za i przeciw, rzadko bywają spontaniczne, można u nich zaobserwować ostrożność w działaniu. 

Osoby określane jako typ melancholika często są uzdolnione artystycznie – cechuje je wrażliwość i refleksyjność. Łatwo popadają w skrajne stany emocjonalne – smutkowi często towarzyszy silne przygnębienie, z kolei radość może przybierać u nich formę euforii.  

Melancholicy cenieni są za zdolność wnikliwej obserwacji. Potrafią dostrzec szczegóły, które umykają innym, co sprawia, że ich perspektywa na otaczającą rzeczywistość jest często ciekawa i oryginalna. Ta cecha, w połączeniu z empatycznym podejściem, sprawia, że melancholicy to doskonali słuchacze – potrafią udzielić cennych rad i przedstawiać problemy i ich rozwiązania z innej perspektywy. 

Typy osobowości według Hipokratesa – Flegmatyk 

Flegmatyk to osoba spokojna, preferująca rozważne i przemyślane działanie. Nie spieszy się z oceną sytuacji; przed podjęciem decyzji woli najpierw przez jakiś czas obserwować rozwój wydarzeń z boku.  

Ludzie o temperamencie flegmatyka rzadko ulegają skrajnym emocjom, cechuje ich:

• opanowanie,
• stabilność emocjonalna.

Pod tym względem są przeciwieństwem choleryków.  

Flegmatycy są przyjaźnie usposobieni, nie narzucają swojego zdania i rzadko angażują się w konflikty. Nie lubią też uzewnętrzniać swoich emocji, co sprawia, że wydają się nieco skryci – czasem może być to powodem trudności komunikacyjnych w relacjach. Jednak flegmatycy to osoby wyrażające troskę o innych, o ciepłym i serdecznym usposobieniu. Ta cecha sprawia, że często są wybierani na zaufanych i oddanych przyjaciół. 

Typy osobowości Junga 

Jung w swojej teorii osobowości dokonał podstawowego założenia, według którego sposób reakcji i wyrażania libido (energii psychicznej) może być ukierunkowany do wewnątrz lub na zewnątrz. W związku z tym wyróżnił dwie postawy: 

• ekstrawertyzm – człowiek o ekstrawertycznym typie osobowości napędzany jest energią płynącą z zewnątrz, chętnie przebywa w towarzystwie, jego postawa i reakcje kształtowane są przez kontakty społeczne; 
• introwertyzm – ludzie introwertyczni kierują uwagę do wewnątrz, czerpią energię z własnych przemyśleń i emocji, potrzebują czasu spędzonego w samotności na refleksji i analizie. Z reguły niechętnie przebywają w dużej grupie osób – dostarcza im to zbyt dużej ilości bodźców. 

Oprócz wyżej wymienionego podziału, Jung stosował także inne wskaźniki określające, w jaki sposób jednostka odbiera i przetwarza rzeczywistość.

Wskaźniki te nazwał funkcjami osobowości – co ważne funkcje te są wobec siebie przeciwstawne – znajdują się na dwóch odmiennych krańcach skali. 

• myślenie — odczuwanie, 
• percepcja — intuicja. 

Według Junga funkcje te mogą występować zarówno u osób o ekstrawertycznym, jak i introwertycznym typie osobowości. Wykorzystując zdefiniowane przez siebie funkcje, stworzył kombinacje, które są określane jako typy osobowości Junga. 

Typy osobowości – MBTI (Myers-Briggs type indicator) 

Kolejna, popularna i wykorzystywana do dziś klasyfikacja typów osobowości została stworzona przez Katherine Cook Briggs oraz jej córkę Isabel Briggs Myers.

Badaczki uzupełniły teorię Junga dodając własne wnioski i obserwacje – w ten sposób powstał podział na 16 typów osobowości MBTI (ang. Myers-Briggs type indicator).  

Koncepcja MBTI opiera się na założeniu, że osobowość można scharakteryzować w czterech podstawowych wymiarach.

Każdej wartości w ramach tych wymiarów przypisane jest oznaczenie w nawiasie: 

• Ekstrawertyk (E) – introwertyk (I) – dwa przeciwstawne bieguny określające ukierunkowanie energii i uwagi: do wewnątrz lub na zewnątrz; 
• Intuicja (N) – poznanie (S) – preferowany sposób gromadzenia informacji: interpretacja pozyskiwanych danych, szukanie powiązań i ukrytych znaczeń, czy skupianie się głównie na ich bezpośrednim odbiorze poprzez zmysły; 
• Uczucia (F) – myślenie (T) – opis sposobu podejmowania decyzji: kierowanie się głównie uczuciami czy myśleniem i logiką; 
• Percepcja (P) – osąd (J) – styl życia i podejście do świata: elastyczne i otwarte nastawienie, dostosowywanie się do zmian i możliwych scenariuszy, czy też preferowanie organizacji i podejmowania decyzji na bazie planu i osądu. 

MBTI Typy osobowści – Analitycy 

Analitycy to osoby, u których dominuje myślenie intuicyjne (N) oraz podejmowanie decyzji oparte na logice i analizie (T). Mimo zamiłowania do racjonalizmu, analityków cechuje bogata wyobraźnia i kreatywność, co jest związane z ich intuicyjnym podejściem do poznawania świata.  

Co ważne, analiza w przypadku Analityków nie ogranicza się jedynie do przyswajania i porządkowania faktów. Osoby o tym typie osobowości potrafią dostrzegać powiązania i całościowy obraz. Dzięki temu zauważają wzorce i schematy, a ta umiejętność pozwala im tworzyć pomysłowe i wizjonerskie plany strategiczne. 

Typy osobowości MBTI należące do grupy Analityków: 

• INTJ – Architekt 
• INTP – Logik 
• ENTJ – Dowódca 
• ENTP – Dyskutant 

MBTI Typy osobowości – Dyplomaci 

Cechy wspólne typów osobowości z tej grupy to empatia i zdolność do mediacji. Osoby o profilu dyplomaty są wrażliwe na uczucia i potrzeby innych, co czyni z nich dobrych przyjaciół, potrafiących tworzyć zdrowe i harmonijne relacje.  

Dyplomaci to znakomici słuchacze posiadający głębokie zrozumienie natury oraz zachowań ludzkich. Dzięki temu skutecznie łagodzą napięcia i nieporozumienia w grupie – potrafią dostrzec stanowisko obu stron konfliktu i znaleźć efektywne rozwiązanie, które zadowoli wszystkich zaangażowanych w spór.

Mocną stroną dyplomatów jest również umiejętność jasnej i przejrzystej komunikacji, co dodatkowo ułatwia mediację. 

Typy osobowości MBTI należące do grupy Dyplomatów: 

• INFJ – rzecznik 
• INFP – pośrednik 
• ENFJ – protagonista 
• ENFP – działacz 

MBTI Typy osobowości – Strażnicy 

W życiu kierują się pragmatyzmem i sprawdzonymi zasadami. Strażnicy to jednostki solidne, konsekwentne, o dużej determinacji i motywacji do osiągania obranych przez siebie celów.

Rzadko odkładają pracę na później, wykazują zdolność do kończenia zadań, nawet jeśli ich wykonanie jest nieprzyjemne i żmudne.  W grupie Strażnicy odbierani są jako osoby o dobrej reputacji, na których zawsze można polegać, często pełnią rolę opiekunów i filarów danej społeczności.

Inne cechy Strażników to:

• systematyczność,
• skrupulatność,
• ostrożność w działaniu,
• zamiłowanie do bezpieczeństwa i stabilizacji.  

Typy osobowości MBTI należące do grupy Strażników: 

• ISTJ – Logistyk 
• ISFJ – Obrońca 
• ENSTJ – Wykonawca 
• ENSFJ – Doradca 

MBTI Typy osobowości – Odkrywcy 

Osoby o typie osobowości Odkrywcy wykazują się elastycznością i spontanicznością – łatwo przystosowują się do nieprzewidzianego rozwoju wypadków. Niepewność i brak szczegółowego planu dodają im energii do działania.

Odkrywcy z przyjemnością realizują nowe pasje i uczą się. Dodatkowo są to na ogół osoby towarzyskie, entuzjastycznie nastawione do nawiązywania nowych znajomości. Cechy takie jak spontaniczność i otwartość sprawiają, że odkrywcy przyciągają do siebie ciekawych ludzi i sytuacje. Otoczenie ceni Odkrywców za ich oryginalne pomysły i chęć dzielenia się nimi. 

Typy osobowości MBTI należące do grupy Odkrywców: 

• ISTP – Wirtuoz 
• ISFP – Poszukiwacz przygód 
• ESTP – Przedsiębiorca 
• ESFP – Animator 

MBTI Typy osobowości – test  

Test typów osobowości MBTI jest darmowy i łatwo dostępny w Internecie – wystarczy wpisać w wyszukiwarkę hasło „MBTI test”.  

Kwestionariusz obejmuje kilkadziesiąt pytań, na które odpowiada się, oceniając w skali punktowej zgodność własnych reakcji i przekonań z zaproponowanymi stwierdzeniami. Po wypełnieniu testu określany jest typ osobowości – dodatkowo na stronie z wynikami można zapoznać się ze szczegółowym opisem danego typu.  

MBTI Typy osobowości – krytyka testu  

W środowisku naukowym można spotkać się z krytyką testu typów osobowości MBTI. Głównym zarzutem wysuwanym przez badaczy jest duża zmienność wyników.

Odpowiedzi na pytania mogą różnić się w zależności od dnia, dlatego wiele osób wypełniając test ponownie po kilku tygodniach, uzyskuje zupełnie inny rezultat niż początkowo.  

Negatywna opinia o teście dotyczy również dość ogólnych opisów cech osobowości, które z łatwością mogą być zinterpretowane przez osoby wykonujące test jako trafne i zgodne z ich modelem zachowania.

Jest to tak zwany „efekt horoskopowy”, czyli opieranie się na opisach, które są na tyle ogólne, że mogą pasować do każdego, ale odbierane są jako pasujące do danej osoby. 

Mimo krytyki, test typów osobowości MBTI jest często stosowany, ponieważ pozwala lepiej zrozumieć uwarunkowania wpływające na sposób działania i podejmowania decyzji. Narzędzie w ogólnej opinii uznawane jest za przydatne zarówno w rozwoju osobistym, jak i zawodowym. 

To również może Cię zainteresować:

Zaburzenia osobowości – jak rozpoznać? Przyczyny, objawy, leczenie