Kalendarz ząbkowania u niemowląt – objawy wyrzynania zębów. Jak pomóc dziecku w łagodzeniu bólu

Kalendarz wyrzynania zębów mlecznych – kiedy pojawiają się pierwsze zęby?

Pierwsze zęby pojawiają się u dziecka w ściśle określonej kolejności, która zwykle odpowiada kolejności ich późniejszego wypadania. Najpierw wyrzynają się dolne siekacze przyśrodkowe (tzw. dolne jedynki), następnie górne jedynki, potem kolejne siekacze (dwójki), kły (trójki) i zęby trzonowe (czwórki i piątki). 

Kalendarz ząbkowania u dzieci wygląda następująco:

Łącznie dziecko ma 20 zębów mlecznych — po 10 w każdej szczęce.

Dla porównania, uzębienie dorosłego człowieka składa się z 28 do 32 zębów stałych, w zależności od obecności zębów mądrości, czyli tzw. ósemek.

Wielu rodziców może być zaskoczonych faktem, że pierwszymi zębami stałymi nie są jedynki. Choć to właśnie one jako pierwsze wypadają, żeby zrobić miejsce dla swoich stałych odpowiedników, to pierwsze zęby stałe pojawiają się około 6. roku życia i są to tzw. szóstki – zęby trzonowe wyrzynające się za ostatnimi mleczakami (piątkami), bez konieczności wypadania żadnego zęba mlecznego.

Kalendarz wyrzynania zębów stałych u dzieci

Zęby stałe wypychają zęby mleczne w takiej samej kolejności, w jakiej „mleczaki” wychodziły, choć ma to miejsce znacznie później:

Zęby oczne u dziecka – kiedy się pojawiają i jak je rozpoznać?

Zęby oczne to potoczna nazwa kłów – jednych z najważniejszych zębów w uzębieniu mlecznym i stałym. Wyrzynanie się tych zębów często uznawane jest za najbardziej bolesny etap ząbkowania. Dzieje się tak przede wszystkim ze względu na ich budowę anatomiczną – mają one najdłuższe i najgłębiej osadzone korzenie, co sprawia, że przebijanie się przez dziąsło może być bardziej dokuczliwe niż w przypadku innych zębów.

Objawy ząbkowania – jak rozpoznać, że dziecko zaczyna ząbkować?

U większości dzieci pierwsze oznaki ząbkowania pojawiają się zanim jeszcze widoczne będą zęby. Pojawiają się zmiany w zachowaniu dziecka. Maluchy stają się wtedy bardziej niespokojne i rozdrażnione, a rodzice mogą zauważyć subtelne zmiany w ich zachowaniu.

Typowe wczesne objawy ząbkowania to:

• marudzenie i płaczliwość,
• pocieranie buzi lub warg,
• częste wkładanie rączek i przedmiotów do ust,
• zwiększone ślinienie się,
• zmniejszony apetyt.

W miarę postępu procesu ząbkowania, pojawiają się bardziej charakterystyczne objawy fizyczne, takie jak:

• opuchnięte, zaczerwienione dziąsła,
• świąd dziąseł,
• wzmożona produkcja śliny,
• problemy ze snem,
• zaburzenia karmienia.

Czy ząbkowaniu mogą towarzyszyć inne dolegliwości?

Tak – u niektórych dzieci ząbkowanie może wywołać także objawy ogólnoustrojowe. Należą do nich m.in.:

• podwyższona temperatura ciała,
• biegunka,
• wymioty.

Trzeba jednak podkreślić, że objawy te nie zawsze są bezpośrednio związane z ząbkowaniem. W tym okresie układ odpornościowy dziecka bywa osłabiony, a częste wkładanie przedmiotów do ust może prowadzić do rozwoju infekcji wirusowych lub bakteryjnych. Przy nasilających się objawach warto skonsultować się z lekarzem.

Rozwój każdego dziecka jest inny w związku z czym każde dziecko przechodzi ząbkowanie inaczej – zarówno pod względem intensywności objawów, jak i ich rodzaju. Różnice mogą występować także w zależności od tego, które zęby aktualnie się wyrzynają.

Jak przebiega proces ząbkowania? Etapy wyrzynania zębów mlecznych u dziecka

Ząbkowanie to złożony proces, który rozpoczyna się znacznie wcześniej, niż można się spodziewać. Zawiązki zębów mlecznych tworzą się już około 7. tygodnia życia płodowego. Sam proces dzieli się na trzy etapy:

1. faza przederupcyjna polegająca na wewnątrzkostnym wzroście i przesuwaniu się zęba,
2. faza erupcyjna polegająca na przecinaniu błony śluzowej,
3. faza poerupcyjna, czyli nadkostny wzrost i funkcjonowanie zębów.

Ile trwa ząbkowanie?

Choć podręcznikowo ząbkowanie trwa około 8 dni (4 dni przed wyrżnięciem się zęba, dzień erupcji i 3 dni po), w praktyce objawy mogą utrzymywać się znacznie dłużej. U niektórych dzieci pierwsze objawy ząbkowania – takie jak ślinienie, marudzenie, czy gryzienie – mogą wystąpić nawet 6–8 tygodni wcześniej.

Sposoby na ząbkowanie. Łagodzenia objawów towarzyszących ząbkowaniu

Ząbkowanie bywa trudnym okresem zarówno dla dziecka, jak i dla jego opiekunów. Na szczęście istnieje wiele skutecznych metod, które mogą pomóc w łagodzeniu bólu dziąseł u niemowląt. Można je podzielić na metody niefarmakologiczne oraz preparaty dostępne w aptekach.

Niefarmakologiczne sposoby łagodzenia bólu przy ząbkowaniu

Masaż dziąseł – delikatny masaż dziąseł za pomocą silikonowej nakładki na palec to sprawdzony sposób na ukojenie bólu. Delikatne masowanie powinno przynieść ulgę i złagodzić ból. Warto jednak zachować ostrożność – rozpulchnione dziąsła są bardzo wrażliwe i mogą krwawić przy zbyt intensywnym ucisku.

Chłodzone gryzaki – specjalne żelowe gryzaki na ząbkowanie schłodzone w lodówce przynoszą ulgę dziecku, łagodząc obrzęk i świąd dziąseł. Uwaga: nie należy ich zamrażać! Zbyt zimny gryzak może wywołać skurcz naczyń włosowatych błony śluzowej, co może nasilić ból.

Preparaty na ząbkowanie dostępne w aptekach

W aptekach znajdziemy różne żele na ząbkowanie, które łagodzą ból i podrażnienia. Aplikacja polega na delikatnym wmasowaniu preparatu w dziąsła dziecka. Należy skonsultować się z pediatrą odnoście wyboru produktu – nie każdy preparat jest odpowiedni dla niemowląt w każdym wieku.

Wśród substancji, które znajdują się w tego typu preparatach znajdziemy wyciąg z rumianku, prawoślazu, propolisu, tymianku, goździka, szałwii, szkarłatki i rzewienia lekarskiego. Należy przy tym zwrócić uwagę, aby w składzie preparatu nie było dodatku substancji słodzących czy konserwantów.

Leczenie objawów towarzyszących ząbkowaniu

Jeśli ząbkowaniu towarzyszą objawy ogólne, należy działać objawowo:

• Gorączka: można podać paracetamol lub ibuprofen (dostosowany do wieku dziecka).
• Biegunka: dziecko trzeba regularnie nawadniać, dbać o częstą zmianę pieluszek i stosować kremy ochronne na skórę.
• Wymioty: wymagają konsultacji z pediatrą – należy podawać łatwostrawne pokarmy i płyny.
• Brak apetytu: nie należy zmuszać dziecka do jedzenia – warto oferować lekkie posiłki i dbać o nawodnienie.

Higiena jamy ustnej u dziecka podczas ząbkowania

Odpowiednia pielęgnacja jamy ustnej dziecka jest niezwykle istotna, nawet jeśli nie pojawiły się jeszcze pierwsze zęby mleczne. Dziąsła niemowlęcia należy delikatnie masować i oczyszczać specjalną silikonową nakładką na palec. Taki zabieg nie tylko usuwa resztki pokarmu, ale również przyzwyczaja dziecko do codziennej higieny, co ułatwi późniejsze mycie zębów. 

Wraz z wyrzynaniem się zębów mlecznych, pielęgnacja jamy ustnej powinna być bardziej precyzyjna:

• Szczoteczka do zębów dla niemowląt – miękka, dopasowana do wieku dziecka.
• Pasta do zębów z fluorem – fluor wspomaga mineralizację szkliwa i chroni zęby przed próchnicą. Należy stosować pastę odpowiednią dla wieku dziecka.

Dlaczego dbanie o higienę mlecznych zębów jest takie ważne? Otóż próchnica, która jest najczęstszą chorobą zębów u dzieci i dorosłych jest spowodowana działaniem bakterii obecnych w jamie ustnej, które poprzez metabolizację cukrów z pożywienia tworzą kwas powodujący demineralizację szkliwa i zębiny.

Próchnicą można się zarazić od innych osób, a do przyczyn jej występowania zalicza się głównie nieprawidłową higienę oraz nadmiar cukrów w diecie.

Próchnica może rozprzestrzenić się na inne zęby – także na stałe. Mitem jest, że próchnica butelkowa lub próchnica zębów mlecznych nie wymaga leczenia – jeśli na zębach dziecka obserwowane są czarne plamki, należy podjąć leczenie, zanim rozprzestrzeni się na inne zęby, w tym stałe.