Kompulsywne objadanie się i uzależnienie od jedzenia. Objawy i leczenie. 

Dlaczego jedzenie jest ważne? 

Jedzenie jest jedną z podstawowych potrzeb biologicznych człowieka – energia dostarczana wraz z pokarmem jest niezbędna, aby podtrzymać organizm przy życiu. Jednak uzależnienie od jedzenia może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych. Dzięki regularnym posiłkom człowiek zyskuje paliwo, które następnie wykorzystywane jest do pracy, zabawy i dalszego rozwoju.  

Psychologiczne funkcje jedzenia 

Głód jest naturalnym sygnałem wysyłanym przez ciało, informującym o konieczności uzupełnienia zapasów energii. Towarzyszy mu charakterystyczne ssanie w żołądku, które ustępuje po spożyciu posiłku – jest to znak, że organizm zaspokoił swoją podstawową potrzebę. Jednak wiele osób sięga po jedzenie także z innych powodów. 

Jeśli decyzja o zjedzeniu posiłku jest podejmowana niezależnie od poczucia głodu, najczęściej dzieje się tak ze względu na: 

• Życie towarzyskie. Wspólne posiłki są okazją do podtrzymania relacji lub nawiązania nowych znajomości zarówno na gruncie prywatnym jak i zawodowym. Spotkania z przyjaciółmi czy rodziną zwykle odbywają się w domowym zaciszu przy stole zastawionym potrawami. Ważne uroczystości oraz wyjścia ze znajomymi celebrowane są w restauracjach lub podczas wspólnego gotowania, które jest formą integracji i zacieśniania więzów. 
• Emocje. Jedzenie może być źródłem przyjemnych doznań smakowych i zapachowych. Często myśl o zjedzeniu czegoś smacznego pojawia się, gdy chcesz poprawić sobie nastrój lub zagłuszyć uczucia z którymi trudno sobie poradzić w inny sposób (np. lęk czy wewnętrzna pustka). Możesz mieć chęć na kilka kawałków czekolady lub ciastko w czasie stresującego dnia lub po nieudanej randce. Tego typu pojedyncze zachowania rzadko stanowią problem. Jednak, gdy zdarzają się często, mogą stać się początkiem uzależnienia od jedzenia lub innych zaburzeń odżywiania np. bulimii lub kompulsywnego jedzenia.  

Czym jest uzależnienie od jedzenia? 

Uzależnienie od jedzenia to spożywanie określonej grupy produktów w nadmiernej ilości – najczęściej jest to żywność wysoko przetworzona obfitująca w cukier, sól i tłuszcze.  

Mechanizm powstawania tego rodzaju uzależnienia jest zbliżony do innych uzależnień (np. od narkotyków czy alkoholu) i opiera się na aktywacji ośrodka nagrody w mózgu.  

Po zjedzeniu produktów uważanych powszechnie za smaczne (np. chipsy, frytki lub słodycze) uwalniania jest dopamina – neuroprzekaźnik odpowiedzialny za odczuwanie przyjemności.  

Pod wpływem pozytywnego doświadczenia związanego z działaniem dopaminy osoba uzależniona zaczyna kojarzyć jedzenie z emocjami, takimi jak:  

• zadowolenie,  
• satysfakcja,  
• radość.  

Staje się to motywacją do powtarzania schematu i sięgania po określone produkty w trudnych momentach, aby poczuć się dobrze – w ten sposób rozwija się uzależnienie od jedzenia. 

Czytaj także: Zaburzenia odżywiania – przyczyny, objawy, rodzaje. Jak leczyć zaburzenia odżywiania?

Uzależnienie od jedzenia – objawy 

Objawy uzależnienia od jedzenia obejmują:  

• Odczuwanie silnego głodu psychicznego związanego z określonym pokarmem. Chęć sięgnięcia po produkty, które zwykle poprawiają samopoczucie. Pojawiają się intensywne, powracające myśli o jedzeniu i trudności w skupieniu uwagi na innych tematach; 
• Podejmowanie prób ograniczenia jedzenia, które kończą się niepowodzeniem. Osoba uzależniona widzi negatywne konsekwencje swojego zachowania, jednak nie jest w stanie go przerwać; 
• Występowanie objawów odstawiennych po zaprzestaniu spożywania określonych produktów. Brak dostępu do jedzenia sprawiającego przyjemność może powodować rozdrażnienie, złość, frustrację.  
• Utrata kontroli nad ilością pokarmu. W uzależnieniach z czasem pojawia się tzw. tolerancja, co oznacza, że organizm stopniowo przyzwyczaja się do danego bodźca. Aby pojawił się efekt w postaci ulgi czy zadowolenia konieczne jest spożywanie coraz większych porcji pokarmu; 
• Zaspokajanie potrzeb emocjonalnych za pomocą jedzenia. Uzależnienie jest formą zagłuszania przykrych uczuć, takich jak: przygnębienie, pustka czy lęk. Pojawienie się trudnych emocji może sprawić, że osoba uzależniona sięga po jedzenie, aby złagodzić towarzyszący jej dyskomfort psychiczny. 

Kompulsywne jedzenie 

Kompulsywne jedzenie (ang. BED – binge eating disorder, czyli napadowe objadanie się) polega na spożywaniu dużych ilości jedzenia w niekontrolowany sposób. Występuje w formie epizodów, w trakcie których chory je aż do momentu odczuwania skrajnego przepełnienia i dyskomfortu.  

Głównym celem kompulsywnego jedzenia jest złagodzenie bólu emocjonalnego. Za pomocą napadów objadania chory rozładowuje napięcie związane ze:  

• stresem,  
• smutkiem,  
• frustracją, 
• uczuciem beznadziei. 

Czytaj także: Zakupoholizm – objawy, przyczyny i skutki. Jak rozpoznać i radzić sobie z uzależnieniem od zakupów?

Kompulsywne jedzenie a bulimia 

Zaburzeniem przypominającym kompulsywne objadanie się jest bulimia. W przypadku obu schorzeń pojawia się silna potrzeba unikania trudnych emocji za pomocą jedzenia. Jednak w bulimii chory po zakończeniu napadu żarłoczności prowokuje wymioty lub stosuje środki przeczyszczające, co nie ma miejsca w przypadku kompulsywnego jedzenia. 

Czytaj także: Diabulimia – zaburzenie odżywiania u osób z cukrzycą

Kompulsywne jedzenie – objawy  

W jaki sposób rozpoznać kompulsywne jedzenie? Objawy, które można zaobserwować u osób zmagających się z tym problemem to m.in: 

• Duże ilości jedzenia pochłaniane są w stosunkowo krótkim czasie. Zdarza się, że osoba z zaburzeniem kompulsywnego jedzenia zjada tysiące kalorii w ciągu godziny; 
• Ilość spożywanego pokarmu znacznie przekracza zapotrzebowanie organizmu; 
• Napady mogą pojawiać się bez uczucia głodu i mieć miejsce poza głównymi posiłkami. Zazwyczaj są reakcją na stres, smutek, samotność lub inne trudne emocje, z którymi osoba borykająca się z kompulsywnym jedzeniem nie potrafi sobie poradzić; 
• Chory często je w samotności, odczuwając wstyd związany z niekontrolowanym sposobem jedzenia. Po epizodzie objadania się pojawia się silne poczucie winy; 
• Podczas kompulsywnego jedzenia chory traci kontrolę nie tylko nad ilością, ale także nad jakością pokarmu. 

Kompulsywne jedzenie a uzależnienie od jedzenia 

Kompulsywne jedzenie i uzależnienie od jedzenia to dwa odrębne zaburzenia, które często bywają mylone ze względu na występujące między nimi podobieństwa. Rzeczywiście istnieje sporo cech wspólnych – w obu przypadkach obserwuje się: 

• trudności osoby uzależnionej z przerwaniem lub ograniczeniem szkodliwego zachowania,  
• brak kontroli nad ilością spożywanego pokarmu,  
• nadmierne skupienie myśli wokół jedzenia,  
• regulowanie emocji poprzez jedzenie; 

Przede wszystkim u osób objadających się kompulsywnie jakość i smak pożywienia, nie jest istotna – dużą rolę odgrywa ilość pokarmu, który zjadany jest zwykle w szybkim tempie.  

Z kolei w przypadku uzależnienia występuje silna chęć spożycia określonych produktów uważanych za smaczne i będących źródłem odczuwania przyjemności. 

Kolejną różnicą jest podejście do problemu nadmiernych porcji i przejadania się. Zwykle po napadzie kompulsywnego jedzenia choremu towarzyszy poczucie wstydu i winy. W uzależnieniu aktywny jest system iluzji i zaprzeczania. System ten sprawia, że osoba uzależniona usprawiedliwia swoje zachowanie, unikając w ten sposób konfrontacji z rzeczywistością i przykrymi emocjami.  

Zobacz: Ortoreksja – co to jest? Definicja, objawy i leczenie ortoreksji

Kompulsywne jedzenie – diagnostyka 

Aby by zdiagnozować zaburzenie kompulsywnego jedzenia, epizody muszą występować co najmniej dwa razy w tygodniu przez okres sześciu miesięcy.  

Jednak każdy napad niekontrolowanego objadania się może być niepokojący i świadczyć o trudnościach w przeżywaniu emocji. Dlatego nawet, gdy epizody są pojedyncze, warto skonsultować się z psychologiem lub psychoterapeutą. Specjalista pomoże zrozumieć uczucia, które prowadzą do kompulsywnych zachowań i wskaże techniki regulowania emocji inne niż nadmierne jedzenie.  

Uzależnienie od jedzenia i kompulsywne jedzenie – jak leczyć? 

W obu przypadkach wskazana jest psychoterapia. Podczas spotkań ze specjalistą osoba borykająca się z problemem odżywiania uczy się rozpoznawać mechanizmy prowadzące do szkodliwych zachowań.  

Pacjent ma szansę przyjrzeć się emocjom, które wcześniej tłumił za pomocą jedzenia. Jest to szczególnie ważny element leczenia, gdyż nazwanie własnych uczuć pozwala na ich świadome przeżycie bez potrzeby stosowania strategii unikowych, takich jak objadanie się czy niekontrolowane spożywanie określonych grup produktów. 

Terapia służy także wypracowaniu technik radzenia sobie z trudnymi emocjami, tak aby w momentach kryzysowych nie szukać pocieszenia w jedzeniu. 

Ważne! Zdarza się, że uzależnieniu od jedzenia oraz kompulsywnemu objadaniu towarzyszy depresja, zaburzenia lękowe lub inne problemy natury psychicznej. W takiej sytuacji może być konieczna konsultacja z psychiatrą i czasowa terapia lekami psychotropowymi. 

To również może Cię zainteresować:

Co to jest anoreksja? Przyczyny i skutki anoreksji