Sklerotyzacja kości – co to jest?
Sklerotyzacja podchrzęstna jest typowym objawem chorób zwyrodnieniowych stawów oraz chorób reumatycznych, jak np. reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS). W miejscach największych przeciążeń narządów ruchu dochodzi do ubytków chrząstki stawowej, zwiększa się tarcie między powierzchnią stawów, brakuje amortyzacji, a organizm rekompensuje braki chrząstki poprzez nadbudowę kości w tych miejscach.
Do sklerotyzacji dochodzi najczęściej w obrębie
- stawów krzyżowo-biodrowych,
- stawów kręgosłupa,
- stawu biodrowego, kolanowego i barkowego.
Sklerotyzacja kości to proces patologiczny, który wywołuje szereg nieprzyjemnych objawów oraz prowadzi do ograniczenia ruchomości stawów. Zazwyczaj występuje u pacjentów cierpiących na chorobę zwyrodnieniową stawów oraz choroby reumatyczne, objawiając się poprzez ograniczoną ruchomość oraz dolegliwości bólowe.
Choroba zwyrodnieniowa stawów i reumatoidalne zapalenie stawów to zupełnie inne jednostki chorobowe. RZS jest chorobą zapalną, która prowadzi do uszkodzenia stawów, ale także obejmuje wiele narządów, przez co wymaga intensywnego leczenia farmakologicznego. Z kolei choroba zwyrodnieniowa stawów obejmuje tylko stawy, a jej leczenie jest objawowe. Co więcej chorobie zwyrodnieniowej stawów można próbować zapobiec, poprzez zdrowy tryb życia i ochronę stawów przed przeciążeniami.
Przyczyny sklerotyzacji kości
Najczęściej wiąże się z chorobami zwyrodnieniowymi stawów, które pojawiają się wraz z wiekiem – poprzez postępujący proces degradacji chrząstki. Dlatego jednym z czynników predysponujących do rozwoju schorzenia jest dojrzały wiek pacjenta, a także:
- siedzący tryb życia,
- brak ruchu,
- nadwaga i otyłość,
- częste urazy kości i stawów,
- przeciążenia stawów,
- uprawianie sportów wyczynowych,
- nieprawidłowo wykonywane ćwiczenia.
Wszystkie przeciążenia negatywnie wpływają na stawy, prowadząc stopniowo do ubytków w chrząstce. Dlatego tak ważne jest przy podejmowaniu aktywności fizycznej odpowiednie do niej przygotowanie oraz przyjmowanie właściwych pozycji, które jak najmniej obciążają stawy.
Sklerotyzacja – objawy
Do objawów sklerotyzacji należą przede wszystkim:
- osteofity – są to deformacje kostne, które wyglądem przypominają płomień świecy;
- ograniczenia ruchomości stawów;
- ból, obrzęk i zaczerwienienie w obrębie chorego stawu;
- ocieplenie w obrębie stawu;
- sztywność poranna, czyli problemy z ruchomością stawu tuż po przebudzeniu lub po długim bezruchu;
- widoczne zmiany patologiczne w obrębie stawu – widoczność na zdjęciu RTG zwężenia szpary stawu lub pustych ubytków w kościach, czyli tak zwanych geod kostnych;
- objaw próżniowy, czyli gromadzenie się gazu w torebce stawowej na skutek zmian zwyrodnieniowych;
- powstawanie ciał wolnych w stawie;
- w zaawansowanym stadium choroby – wyłonienie szpiku kostnego na skutek degradacji struktury kostnej w obrębie stawu.
Jak rozpoznać sklerotyzację kości?
Najważniejszym narzędziem diagnostycznym, które jednoznacznie pozwala potwierdzić zmiany w stawie, jest zdjęcie rentgenowskie. Na RTG widać dokładnie wszystkie procesy, jakie zaszły, a lekarz może od razu ustalić stopień zaawansowania i rodzaj sklerotyzacji. Badanie obrazowe uwidacznia ogniska sklerotyczne, co na zdjęciu widać od razu – objawia się ono zagęszczeniem warstwy kości znajdującej się poniżej poziomu chrząstki stawowej.
Co uwidacznia zdjęcie RTG:
- sklerotyzację stropu panewki stawu,
- sklerotyzację powierzchni stawowych kolana,
- podchrzęstną sklerotyzację powierzchni stawowych kości piszczelowej,
- sklerotyzację stawów międzykręgowych.
W przypadku potwierdzenia sklerotyzacji lekarz może zlecić wykonanie rezonansu magnetycznego.
Ważny jest także dokładny wywiad lekarski, dotyczący trybu życia, uprawianej aktywności czy pracy, co pozwala ustalić podłoże patologii w obrębie stawu.
Badaniami pomocniczymi, mającymi potwierdzić proces zwyrodnieniowy, są badania laboratoryjne wykonywane z krwi: odczyn Biernackiego (OB), badanie poziomu białka ostrej fazy (m.in. CRP) czy aglutynacja lateksowa.
Sklerotyzacja – leczenie
Wystąpienie sklerotyzacji kości oznacza proces zapalny w obrębie chorych stawów. Podstawowe leczenie opiera się na leczeniu farmakologicznym – zapisywane są preparaty doustne, maści lub iniekcje, mające na celu złagodzenie objawów stanu zapalnego oraz spowolnienie procesu niszczenia chrząstki stawowej. Najczęściej wybierane są preparaty przeciwzapalne i przeciwbólowe zawierające NLPZ (np. prepraty zawierające ibuprofen, naproksen czy nimesulid) oraz glikokortykosteroidy. Opóźnienie procesu degradacji stawu opóźniają leki zawierające metotreksat, leflunomidm czy sulfasalazynę.
W cięższych przypadkach stosuje się leczenie operacyjne, podczas którego zazwyczaj wszczepia się endoprotezę w miejsce zniszczonego stawu. Jest to operacja, po której należy liczyć się z rehabilitacją.
U pacjentów z postępującą sklerotyzacją zalecana jest fizjoterapia. Odpowiednie ćwiczenia, w zależności od stawu objętego procesem zapalnym, pomaga złagodzić dolegliwości i spowolnić proces degradacji.
Leczenie biologiczne sklerotyzacji kości
W Polsce jest mało popularne, ale na zachodzie Europy tą metodę stosuje się powszechnie. Leki biologiczne zostały stworzone za pomocą metod inżynierii genetycznej, z żywych komórek – zarówno roślinnych, jak i zwierzęcych. Zawierają odpowiednie białka, uzyskane na drodze kombinacji genetycznych. Za pierwszy lek biologiczny na świecie uznawana jest ludzka insulina.
W Polsce leki biologiczne wdrażane są dopiero przy bardzo zaawansowanym postępie choroby zwyrodnieniowej lub reumatycznej. Wynika to z dużych kosztów, jakie trzeba ponieść, dlatego są refundowane tylko dla pacjentów, którzy bardzo ich potrzebują. Koszt zwykłych leków reumatycznych to około 4 tys. złotych rocznie, podczas gdy leków biologicznych powyżej 30 tys. zł rocznie. Czas remisji choroby przy zastosowaniu tradycyjnych leków do 2 lata, natomiast przy zastosowaniu terapii lekami biologicznymi – nawet 10 lat.
Preparaty, które są wykorzystywane w leczeniu chorób reumatycznych stawów i są refundowane znajdziesz na stronie Ministerstwa Zdrowia.
Sklerotyzacja kości – rehabilitacja
W przypadku ostrej fazy sklerotyzacji kości, najczęściej wybieranymi dla pacjentów zabiegami są te z zakresu fizykoterapii, o działaniu przeciwbólowym, przeciwzapalnym i regeneracyjnym. Zaliczane są do nich:
- krioterapia (przy czym nie zaleca się stosowania ciepła, gdyż może to nasilić objawy),
- magnetoterapia,
- laseroterapia,
- fonoforeza.
W stanach remisji, kiedy pacjent nie odczuwa bólu, a stan zapalny w obrębie stawu jest zminimalizowany, stosuje się odpowiednie ćwiczenia. Mają one na celu poprawę zakresu ruchomości, przeciwdziałanie zanikom mięśniowym oraz przede wszystkim poprawę funkcjonowania stawów.
Dieta przy sklerotyzacji kości
Wbrew pozorom dieta ma wpływ na stawy – duże znaczenie ma właściwa masa ciała, gdyż nadwaga i otyłość sprzyjają przeciążeniom stawów. W diecie korzystnej dla stawów powinny znaleźć się przede wszystkim kwasy tłuszczowe omega-3, które znajdują się w rybach i korzystnie wpływają na budowę kości i stawów. W rybach morskich znajduje się także witamina D, która podobnie jak magnez ułatwia przyswajanie wapnia, a więc pozytywnie wpływa na układ kostny. Kwasy tłuszczowe omega-3 znajdują się także w olejach roślinnych, np. sezamowym.
W diecie korzystnej dla stawów powinny znaleźć się także nabiał (bogaty w wapno i białka), produkty pełnoziarniste (zapobiegające stanom zapalnym) oraz warzywa, szczególnie kapustne, takie jak brokuły, kalafior i kapusta, które opóźniają procesy degradacyjne układu kostnego. Warto także wprowadzić do diety kiszonki będące źródłem witaminy K, korzystnie wpływającej na stan kości. Warto także porozmawiać z lekarzem o możliwości przyjmowania suplementów na stawy, np. kolagenu. Zwłaszcza ten pochodzący z ryb wpływa korzystnie na budowę stawów i może pomóc spowolnić proces zwyrodnienia.
W diecie mającej na celu wzmocnienie stawów powinno się unikać produktów bogatych w tłuszcze pochodzenia zwierzęcego, gdyż utrudniają one wchłanianie białka koniecznego do budowy stawów oraz alkoholu, czarnej herbaty i kawy – zwiększają utratę wapnia z organizmu.
Duże znaczenie dla stawów ma też odpowiednie nawodnienie organizmu. Na skutek nieodpowiedniej podaży wody (a każdy powinien wypijać minimum 2,5 litra na dobę) chrząstka stawowa szybciej się zużywa, jest też mniej elastyczna i przez to mniej odporna na tarcie. Poza wodą warto pić zieloną herbatę, soki owocowe z czarnej porzeczki, bzu i aronii. Zawierają one dużo flawonoidów, przez co wykazują działanie przeciwzapalne.
