Co to jest tracheotomia?
Tracheotomia jest procedurą medyczną, która ma na celu usunięcie przeszkód z dróg oddechowych. Polega na otwarciu przodu tchawicy, aby ułatwić oddychanie. Tracheostomia to efekt tego zabiegu, który tworzy otwór w tchawicy. Poprzez tracheostomię wstawia się rurkę, zwana tracheostomijną, aby umożliwić pacjentowi swobodne oddychanie, pomijając górne drogi oddechowe. Jeśli to możliwe, tracheostomia jest planowana z wcześniejszą oceną dróg oddechowych przez specjalistę laryngologicznego. Niemniej jednak, często konieczna jest pilna tracheotomia, aby uratować życie pacjenta.
Tracheostomia może być przeprowadzana dwiema metodami:
- Tradycyjną
- Przezskórną
Operacja jest przeprowadzana pod ogólnym znieczuleniem, zwykle u dorosłych wykonuje się cięcie skóry wzdłuż lub pionowo na środku szyi. U dzieci cięcie jest wzdłużne. W przypadku dzieci, nie jest konieczne otwarcie przedniej ściany tchawicy; wystarcza pojedyncze pionowe nacięcie.
Tracheotomia a tracheostomia – czym się różnią?
Tracheotomia to procedura medyczna, która polega na stworzeniu małego otworu w przedniej części szyi, prowadzącego do tchawicy. Ten otwór nazywany jest tracheostomią i jest wykonywany chirurgicznie w celu zapewnienia drożności dróg oddechowych. Poprzez przecięcie tchawicy w jej środkowo-przedniej części, umożliwia się wprowadzenie rurki, która dostarcza powietrze z zewnątrz bezpośrednio do płuc, omijając krtań, gardło i nos. Tracheostomia jest wykorzystywana w sytuacjach nagłych lub w przypadku poważnych urazów lub obrzęków dróg oddechowych, co poprawia wentylację płuc. Jest to praktyka znana od czasów starożytnych i stanowi jedną z najstarszych procedur chirurgicznych w historii medycyny.
Tracheotomia a respirator
Tracheotomia jest konieczna, gdy pacjent wymaga długotrwałego stosowania rurki intubacyjnej i istnieje prawdopodobieństwo, że zakończenie wspomagania oddechu przy użyciu respiratora może być problematyczne. Jednym ze wskazań do wykonania tracheostomii jest potrzeba odzwyczajania pacjenta od wspomagania oddychania za pomocą respiratora.
Konikotomia a tracheotomia
Tracheotomia oraz konikotomia mają wspólny cel, którym jest zapewnienie swobodnego przepływu powietrza przez drogi oddechowe. Główna różnica między nimi polega na miejscu, w którym wprowadza się rurkę. W tracheotomii rurka jest wprowadzana bezpośrednio do tchawicy, podczas gdy w konikotomii jest to inny obszar dróg oddechowych.
Wskazania do tracheotomii
Tracheostomia to procedura chirurgiczna, która zapewnia drożność oddychania. Można ją być przeprowadzić w sytuacjach nagłych lub jako planowany zabieg. W przypadku tracheostomii przezskórnej, wykonuje się ją na oddziale intensywnej terapii przy łóżku pacjenta. Tworzenie sztucznej drogi oddechowej jest często zabiegiem o charakterze chirurgicznym i przeprowadzane jest w sali operacyjnej jako tracheostomia. Tracheostomia jest konieczna, gdy istnieją przeciwwskazania do jej przeprowadzenia przezskórnego.
Tracheotomia nagła jest procedurą, którą przeprowadza się w sytuacjach awaryjnych. Jej główne wskazania to nagły stan duszności związany z problemami w krtani, takimi jak:
- obrzęk krtani,
- zablokowanie krtani przez obcy przedmiot, który nie może zostać usunięty za pomocą laryngoskopii,
- obecność guzów nowotworowych w krtani,
- urazy, które powodują zwężenie światła krtani,
- nagła duszność wynikająca z problemów centralnych, na przykład w przypadku uszkodzenia rdzenia kręgowego w chorobie Heinego-Medina czy zatrucia środkami nasennymi,
- potrzeba kontrolowanego oddychania.
W przypadkach, gdy natychmiastowe odblokowanie dróg oddechowych jest konieczne ze względu na zaawansowaną duszność, tracheotomia może być poprzedzona wprowadzeniem do tchawicy bronchoskopu, rurki do tracheotomii lub można zastosować konikotomię.
Tracheotomia może zostać wykonana także w trybie planowym (nienagłym). W przypadku tracheostomii planowanej, pacjent ma stabilne funkcje oddechowe (lub jest w stosunkowo dobrej kondycji oddechowej), co pozwala na zaplanowanie procedury tracheotomii.
Życie po tracheotomii
Krtań pełni istotne funkcje, takie jak oddychanie, obronę organizmu i mowę. Zabiegi chirurgiczne na krtani często wiążą się z przejściowymi lub trwałymi zaburzeniami tych funkcji. Priorytetem po zabiegu jest ochrona funkcji oddechowej, która jest niezbędna do życia. Zakłócenia w obronie organizmu, takie jak ryzyko krztuszenia, mogą prowadzić do poważnych powikłań, włączając w to zapalenie płuc. Zaburzenia fonacyjne zależą od rodzaju schorzenia i rozmiaru operacji, a ich konsekwencją może być znaczące utrudnienie komunikacji werbalnej, co jest często bardzo obciążające zarówno dla pacjenta, jak i jego otoczenia.
Dbanie o odpowiednie nawodnienie organizmu
W procesie naturalnego oddychania przez nos i gardło powietrze jest podgrzewane, nawilżane i oczyszczane. Jednak u pacjentów po przeprowadzonym zabiegu tracheotomii powietrze, które wdychają, jest suche i nieoczyszczone. To powoduje, że błona śluzowa dolnych dróg oddechowych zaczyna wytwarzać nadmiar gęstej, lepkiej wydzieliny, która jest trudna do usunięcia. Ta wydzielina może wysychać, tworząc zwężenia w drogach oddechowych, które przypominają „korki”.
Należy zapewnić odpowiednie nawodnienie organizmu poprzez picie około 8-10 szklanek płynów każdego dnia. Warto pamiętać, że niektóre czynniki, takie jak leki, radioterapia, palenie tytoniu i spożywanie alkoholu, mogą zmniejszać ilość wydzieliny w drogach oddechowych. Dlatego ważne jest utrzymanie odpowiedniego poziomu wilgotności powietrza, który powinien wynosić co najmniej 50-60% wilgotności względnej. Aby osiągnąć ten poziom wilgotności, można użyć elektrycznego nawilżacza powietrza.
Zaleca się również inhalacje solą fizjologiczną, które można stosować samodzielnie lub w połączeniu z lekami mukolitycznymi. Jeśli wydzielina jest bardzo zaschnięta, można bezpośrednio aplikować roztwór soli fizjologicznej do tchawicy, co pobudza błonę śluzową oskrzeli i pomaga pacjentowi wykrztusić zaschniętą wydzielinę. W praktyce stosuje się także wymienniki ciepła i wilgoci na rurce tracheotomijnej, znane jako „sztuczny nos”.
Odsysanie wydzieliny i zmiana opatrunku
Aby uniknąć zasychania wydzieliny w tchawicy, zaleca się regularnie usuwać ją kilka razy dziennie, korzystając z urządzenia do odsysania o próżni lub zasilanego elektrycznie. Ważne jest, aby tę czynność wykonywać z rozwagą, a nie w sposób rutynowy. Zawsze należy poprzedzić ją dokładną obserwacją i oceną, czy w drogach oddechowych jest nadmierna ilość wydzieliny.
Należy również regularnie zmieniać opatrunek wokół rany na szyi i dbać o czystość oraz suchą skórę wokół otworu tracheotomijnego. Skórę można oczyścić jałowym gazikiem, który nasączony jest roztworem soli fizjologicznej lub środkiem dezynfekującym.
Odżywianie pacjenta po tracheotomii
W przypadku, gdy przeprowadzono tracheotomię pod miejscowym znieczuleniem, po upływie kilku godzin można pić niewielkie ilości niegazowanej wody mineralnej. Jeśli nie wystąpią nudności ani wymioty, można zacząć spożywać łatwostrawne, rozdrobnione posiłki. W ciągu pierwszych dwóch dni, gdy rurka tracheotomijna jest zabezpieczona, niektórzy pacjenci mogą odczuwać dyskomfort podczas połykania.
Mowa po tracheotomii
W ciągu pierwszego dnia po operacji, gdy pacjent jest niezdolny do używania głosu, konieczne jest umieszczenie w jego zasięgu dzwonka i przyborów do pisania, a także przekazanie informacji dotyczącej metod komunikacji.
W następnych dniach, gdy pacjent ma założoną rurkę tracheotomijną z okienkiem, można przy pomocy palca osłonić otwór rurki, co pozwala na odzyskanie zdolności do wydawania dźwięcznego głosu i mówienia.
Przed wypisem pacjenta do domu istotne jest, aby poinformować zarówno pacjenta, jak i jego rodzinę o właściwej higienie rurki tracheotomijnej, jej rodzaju, długości i rozmiarze, a także o objawach potencjalnej niedrożności wewnętrznej kaniuli lub początku infekcji. Najlepiej byłoby, gdyby rodzina i pacjent mogli dokonywać wymiany rurki wewnętrznej oraz jej odsysania pod nadzorem personelu medycznego.
Edukacja pacjenta po tracheotomii
Istotnym aspektem opieki nad osobami po tracheotomii jest pomaganie im w zaakceptowaniu swojej nowej sytuacji i dostosowaniu się do niej. Konieczne jest przygotowanie pacjenta i jego rodziny do opieki poza szpitalem, co obejmuje:
- naukę wymiany i czyszczenia rurki tracheotomijnej,
- zrozumienie zasad utrzymania drożności rurki,
- dbanie o higienę otworu tracheostomijnego.
Dodatkowo, istotne jest informowanie pacjenta o możliwościach rehabilitacji głosu zarówno w warunkach ambulatoryjnych, jak i szpitalnych. Osoba opiekująca się pacjentem powinna również zachęcać pacjenta do skorzystania z wsparcia oferowanego przez organizacje pozarządowe oraz nawiązania kontaktu z innymi osobami, które przeszły zabieg tracheotomii, w celu wsparcia i wymiany doświadczeń.
Źródło:
Magdalena Korpas-Wasiak, Katarzyna Śmiechowicz, Waldemar Machała, Paweł Lesiak, Tracheotomia w oddziałach intensywnej terapii, Anestezjologia i Ratownictwo 2014
