Czym jest wodogłowie?
Wodogłowie jest spowodowane gromadzeniem się płynu mózgowo-rdzeniowego, który nie ma dokąd ujść. Płyn mózgowo-rdzeniowy jest wytwarzany w komorach mózgu, a następnie krąży między nimi, zaopatrując komórki w substancje odżywcze. Poza tym utrzymuje prawidłowe ciśnienie wewnątrzczaszkowe, a także chroni przed urazami mechanicznymi. Po spełnieniu tych funkcji przedostaje się do układu krążenia i jest wchłaniany do krwi; następnie komory wytwarzają kolejną porcję płynu. Jeśli odpływ płynu mózgowo-rdzeniowego jest zaburzony, dochodzi do wodogłowia. Wodogłowie u noworodka zwykle powoduje znaczne powiększenie obwodu główki. Można je jednak rozpoznać już u płodu podczas rutynowych badań prenatalnych. Im szybsze wdrożenie leczenia, tym większe szanse na przeżycie.Wodogłowie – rodzaje
Wodogłowie u dziecka możemy podzielić na dwa rodzaje, w zależności od przyczyny nadmiernego gromadzenia się płyn u mózgowo-rdzeniowego w komorach mózgu:- wodogłowie komunikujące – przyczyną jest nadmierna produkcja płynu lub zaburzenia w jego wchłanianiu do krwi;
- wodogłowie niekomunikujące – jest spowodowane wystąpieniem przeszkody w przepływie płynu mózgowo-rdzeniowego.
Wodogłowie u płodu
Zaburzenia w równowadze między produkcją a wchłanianiem płynu mózgowo-rdzeniowego prowadzą do wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego, które z kolei skutkuje wystąpieniem wodogłowia. U płodu może być ono spowodowane przez guzy wewnątrzczaszkowe, nieprawidłowy rozwój mózgu w wyniku wad genetycznych, a także uszkodzenia mózgu wskutek infekcji u matki, takich jak toksoplazmoza, cytomegalia czy różyczka.W trakcie badań USG w ciąży lekarz może zauważyć nienaturalnie powiększoną główkę, która może być jedynym objawem wodogłowia u płodu.
Wodogłowie u noworodka
Wodogłowie u noworodka najczęściej jest spowodowane wadami cewy nerwowej, zwykle na skutek niedoboru kwasu foliowego w ciąży; najczęstszą wadą cewy nerwowej jest z kolei rozszczep kręgosłupa. Przyczyny wodogłowia u dziecka to także malformacje centralnego systemu nerwowego, nowotwory splotów naczyniowych oraz zespoły wrodzonych wad genetycznych.Dziecko z wodogłowiem rodzi się z nieproporcjonalnie dużą główką w stosunku do reszty ciała. Można zauważyć również rozchodzenie się szwów czaszkowych, nadmierne powiększenie żył na skórze głowy, stałe skierowanie wzroku w dół oraz zaburzenie odruchów niemowlęcych. Zazwyczaj noworodki są nadmiernie pobudzone lub nadmiernie senne.
Wodogłowie u dzieci
Wodogłowie u starszych dzieci może wystąpić wskutek guza mózgu, wylewu bądź zapalenia opon mózgowych. Objawy wodogłowia są związane ze zwiększeniem ciśnienia śródczaszkowego i obejmują:- silne bóle głowy,
- wymioty,
- nudności,
- problemy z koncentracją,
- wady wzroku,
- wrażenie dzwonienia w uszach.
Jak rozpoznać wodogłowie?
Wodogłowie u płodu rozpoznaje się podczas badania USG, które następnie można uzupełnić badaniem za pomocą rezonansu magnetycznego w łonie matki.Jak już zostało wspomniane, dzieci z wodogłowiem charakteryzują się powiększeniem główki – to przeważnie pierwszy objaw, który sugeruje udanie się do lekarza. Oprócz tego warto zwrócić uwagę na takie objawy, jak silne bóle głowy, uporczywe wymioty, podwójne widzenie czy zaburzenia świadomości. Lekarz w pierwszej kolejności sprawdza ciśnienie wewnątrzczaszkowe oraz przeprowadza badanie dna oka. Następnie wykonuje się USG przezciemiączkowe, a u starszych dzieci – rezonans magnetyczny lub tomografię komputerową.
Wodogłowie u dziecka – leczenie
Nieleczone wodogłowie prowadzi do śmierci w około 50 proc. przypadków dzieci do 3. roku życia; po leczeniu wodogłowia wieloletnia przeżywalność sięga jednak nawet 90 proc. Łagodne wodogłowie może ustąpić samoistnie, jednak w sporej części przypadków konieczne jest wyeliminowanie przyczyny lub wielokrotne interwencje chirurgiczne celem unormowania ciśnienia w mózgu oraz regulacji przepływu płynu mózgowo-rdzeniowego.Leczenie może odbywać się na dwa sposoby – za pomocą wentrykulostomii endoskopowej oraz poprzez wszczepienie sztucznej zastawki. Metoda endoskopowa polega na wykonaniu otworu w dnie komory mózgowej, co umożliwia odpływ płynu, z kolei wszczepienie zastawki to wykonanie cewnika odprowadzającego nadmiar płynu mózgowo-rdzeniowego.
Po leczeniu i kontrolach u lekarzy specjalistów dziecko powinno funkcjonować całkowicie normalnie. Ewentualne komplikacje występują zwykle bezpośrednio po operacji.
Leczenie wodogłowia u płodu
W przypadku wykrycia wodogłowia u płodu możliwe jest wszczepienie zastawki komorowo-owodniowej już w łonie matki. Zapobiega to dalszym powikłaniom, takim jak zaburzenia rozwoju dziecka. Po urodzeniu należy zadbać o unikanie infekcji u dziecka i kontrole lekarskie.Autor: Redakcja
