Alergia na bylicę – objawy, pylenie, reakcje krzyżowe i leczenie

Czym jest alergia na bylicę?

Alergia na bylicę jest najczęściej alergią IgE-zależną. Układ odpornościowy osoby uczulonej rozpoznaje określone białka pyłku bylicy jako alergeny, a ponowny kontakt może uruchomić reakcję zapalną. Objawy uczulenia dotyczą przede wszystkim błony śluzowej nosa oraz spojówek, ale u części pacjentów obejmują także dolne drogi oddechowe. Pyłek bylicy należy do ważnych alergenów sezonowych późnego lata w Europie Środkowej.

Trzeba odróżnić sensytyzację od klinicznej alergii. Dodatnie testy skórne lub obecność swoistych IgE oznaczają uczulenie immunologiczne, ale nie dowodzą jeszcze, że właśnie ten alergen wywołuje objawy. Wynik powinien być zgodny z występującymi dolegliwościami i rzeczywistą ekspozycją na pyłek rośliny.

Bylica pospolita – dlaczego uczula?

Bylica pospolita (Artemisia vulgaris) jest wiatropylnym chwastem z rodziny astrowatych (Asteraceae). Jej pyłek zawiera kilka ważnych alergenów. Do głównych należą Art v 1, czyli białko defensynopodobne oraz Art v 3 z grupy nsLTP. Znaczenie mają również m.in. profilina Art v 4 i polkalcyna Art v 5. Część tych białek odpowiada także za reaktywność krzyżową z alergenami innych roślin i pokarmów.

Diagnostyka komponentowa może pomóc ustalić, czy chodzi o pierwotne uczulenie na Artemisia vulgaris, czy o reakcje wynikające z podobieństwa białek różnych alergenów środowiskowych. Nie zastępuje jednak wywiadu i oceny klinicznej.

Bylica pospolita a piołun

Bylica pospolita i bylica piołun nie są tym samym gatunkiem! Pierwsza to Artemisia vulgaris, natomiast piołun to Artemisia absinthium. Do rodzaju Artemisia należą również inne rośliny, m.in. estragon i bylica cytwarowa.

Niektóre gatunki z tego rodzaju są wykorzystywane jako rośliny zielarskie lub przyprawowe, ale ich właściwości lecznicze nie są przedmiotem tego artykułu. Alergia wziewna dotyczy reakcji immunologicznej na alergeny, przede wszystkim te obecne w pyłku i nie powinna być utożsamiana z zastosowaniem danej rośliny w ziołolecznictwie.

Jakie są objawy alergii na bylicę?

Objawy alergii na bylicę dotyczą najczęściej nosa i oczu. Przy większym nasileniu alergii lub współistnieniu astmy mogą pojawić się również dolegliwości ze strony dolnych dróg oddechowych. Alergia na pyłki chwastów z rodziny Asteraceae może powodować sezonowy alergiczny nieżyt nosa, zapalenie spojówek oraz objawy astmatyczne.

Typowe objawy to:

• wodnisty katar, kichanie, świąd i zatkanie nosa,
• podrażnienie i świąd błony śluzowej nosa,
• swędzenie, łzawienie i zaczerwienienie oczu,
• podrażnienie oczu i spojówek,
• kaszel,
• świszczący oddech,
• ucisk w klatce piersiowej,
• duszność.

Katar, kichanie i świąd nosa

Wodnista wydzielina, napadowe kichanie, świąd oraz obrzęk błony śluzowej nosa są typowe dla alergicznego nieżytu nosa. Histamina i inne mediatory uwalniane podczas reakcji alergicznej odpowiadają m.in. za świąd, wydzielinę i zatkanie nosa.

W przypadku bylicy objawy mają zwykle charakter sezonowy. Objawy alergii wziewnej mogą mieć charakter sezonowy albo całoroczny, ale uczulenie na pyłek bylicy należy do alergii sezonowych. Podobne dolegliwości mogą w tym samym okresie powodować inne pyłki, dlatego sam katar nie wskazuje jeszcze konkretnego alergenu.

Zaczerwienienie, swędzenie i łzawienie oczu

Alergia na bylicę może powodować alergiczne zapalenie spojówek. Typowe są świąd, łzawienie, podrażnienie i zaczerwienienie oczu, zwykle występujące obustronnie.

Kaszel, świszczący oddech i duszność

Objawy astmatyczne mogą obejmować kaszel, świszczący oddech, ucisk w klatce piersiowej i uczucie duszności. U osoby uczulonej na pyłki ich sezonowe występowanie może sugerować współistnienie astmy, ale samo uczulenie na bylicę nie pozwala jej rozpoznać.

GINA 2026 zaleca, aby rozpoznanie astmy opierać na charakterystycznych, zmiennych objawach oddechowych oraz, jeśli to możliwe, na obiektywnym potwierdzeniu zmiennego ograniczenia przepływu powietrza przez drogi oddechowe.

Jak szybko mogą pojawić się objawy alergii na bylicę?

W reakcji IgE-zależnej faza wczesna może rozpocząć się w ciągu kilku minut od kontaktu osoby uczulonej z alergenem. Histamina i inne mediatory odpowiadają wówczas m.in. za kichanie, świąd i wodnistą wydzielinę z nosa.

W praktyce przy ekspozycji na pyłek bylicy trudno jednak wskazać dokładną minutę początku reakcji, ponieważ pyłek jest wdychany przez dłuższy czas. Nasilenie objawów zależy m.in. od stopnia ekspozycji, indywidualnej wrażliwości, współistnienia innych uczuleń oraz zastosowanego leczenia.

Kiedy pyli bylica?

Bylica pyli latem, a w części sezonów jej pyłek pozostaje obecny w powietrzu również wczesną jesienią. Wieloletnia analiza ośmiu polskich stacji z lat 2001-2020 wskazuje, że sezon pylenia Artemisia rozpoczynał się przeciętnie około połowy lipca. Nie oznacza to jednak, że w każdym regionie okres pylenia bylicy trwa od połowy lipca do tej samej daty jesienią!

Przebieg sezonu może znacznie różnić się pomiędzy poszczególnymi latami. W 2024 roku w Szczecinie i Łodzi początek sezonu zarejestrowano już 21 czerwca, a w części lokalizacji pylenie utrzymywało się we wrześniu. Dlatego zakres „od połowy lipca do października” można traktować najwyżej orientacyjnie, a nie jako stały kalendarz dla całej Polski.

Kiedy przypada szczyt pylenia bylicy?

W wieloletnich obserwacjach najwyższe stężenia pyłku bylicy często przypadały na przełom lipca i sierpnia lub pierwszą połowę sierpnia. W badaniach z Lublina obejmujących lata 2001-2022 maksimum najczęściej notowano właśnie w pierwszej połowie sierpnia.

Nie jest to jednak stała reguła. Przykładowo w sezonie 2024 w wielu analizowanych polskich lokalizacjach szczyt wystąpił wyjątkowo późno. Kalendarz pylenia pokazuje więc typowe ramy sezonu, ale bieżące stężenie pyłków w powietrzu należy oceniać na podstawie aktualnego lokalnego monitoringu.

Jak pogoda wpływa na stężenie pyłku?

Temperatura, wilgotność, opady, wiatr oraz przebieg pogody w poprzednich tygodniach wpływają na kwitnienie, uwalnianie i transport pyłku. Polskie badania wykazały, że wysokie stężenie Artemisia częściej współwystępowało z ciepłą i suchą pogodą, ale zależności między warunkami atmosferycznymi a stężeniem pyłku nie są proste.

Czy pora dnia ma znaczenie?

Stężenie pyłków może zmieniać się w ciągu dnia, ale zależy to od pogody, lokalnych źródeł pyłku i transportu atmosferycznego. Nie należy więc przyjmować godzin 10:00-15:00 jako uniwersalnego okresu najwyższego ryzyka ani zakładać, że późnym wieczorem ekspozycja zawsze będzie niewielka.

Podobnie wartości powyżej 70 ziaren/m³ nie należy traktować jako jednolitego progu, po którego przekroczeniu wszyscy alergicy mają objawy. W badaniach aerobiologicznych stosowano różne wartości operacyjne, np. w jednej polskiej analizie stężenie ≥30 ziaren/m³ uznano za wysokie, ale nie jest to indywidualny próg kliniczny.

Alergia na bylicę a reakcje krzyżowe

Alergia krzyżowa może wystąpić przy uczuleniu na bylicę, ponieważ niektóre białka pyłku bylicy mają budowę zbliżoną do białek innych roślin i pokarmów. Przeciwciała IgE mogą wówczas reagować z podobnymi alergenami pochodzącymi z różnych źródeł, wywołując reakcję alergiczną również po spożyciu określonych produktów.

W przypadku bylicy opisano m.in. zespół bylica-seler-przyprawy oraz inne zespoły pyłkowo-pokarmowe. Możliwe reakcje krzyżowe nie oznaczają jednak, że każda osoba uczulona na Artemisia vulgaris będzie reagowała na wszystkie wymieniane produkty.

Zespół alergii jamy ustnej przy uczuleniu na bylicę

Zespół alergii pyłkowo-pokarmowej, czyli PFAS, był tradycyjnie określany jako zespół alergii jamy ustnej, czyli OAS (oral allergy syndrome). Powstaje wskutek reaktywności krzyżowej między alergenem pyłkowym a podobnym białkiem pokarmowym.

Jakie są objawy zespołu OAS?

Objawy zespołu OAS najczęściej pojawiają się w obrębie ust i gardła. Mogą obejmować:

• świąd warg, języka, podniebienia lub gardła,
• pieczenie albo mrowienie w jamie ustnej,
• obrzęk warg, języka lub błony śluzowej jamy ustnej,
• uczucie drapania w gardle.

PFAS ma zwykle łagodny i miejscowy przebieg, ale możliwe są również rzadsze reakcje poza jamą ustną. Konsensus z 2024 roku zaleca, aby osoby z PFAS znały objawy mogące świadczyć o reakcji ogólnoustrojowej.

Bylica a seler i marchew

Seler jest jednym z najlepiej opisanych produktów związanych z uczuleniem na bylicę! Ważny alergen selera Api g 7 jest defensynopodobnym białkiem wykazującym reaktywność krzyżową z Art v 1 bylicy. W badaniach osób z potwierdzoną alergią pokarmową na seler sensytyzacja na Api g 7 była związana z większym ryzykiem nasilonych reakcji, choć dostępne dane nie pozwalają odnosić konkretnej wartości tego ryzyka do wszystkich pacjentów.

Bylica a przyprawy

W kontekście reakcji krzyżowych wymienia się m.in. pietruszkę, koper włoski, kolendrę, kminek i anyż. Polskie badania również wykazały częstszą sensytyzację na niektóre zioła i przyprawy u osób uczulonych na bylicę.

Rumianek, podobnie jak bylica, należy do rodziny astrowatych i również może uczestniczyć w reakcjach krzyżowych. Estragon jest z kolei gatunkiem należącym do rodzaju Artemisia. Nie oznacza to jednak, że każda osoba uczulona na bylicę powinna profilaktycznie wykluczać rumianek, estragon czy wszystkie przyprawy.

Bylica a jabłko

Jabłko jest klasycznie silniej związane z alergią na pyłek brzozy niż z alergią na bylicę. Reaktywność krzyżowa u osoby uczulonej na wiele pyłków może być jednak bardziej złożona.

Dlatego reakcje po marchwi lub jabłku należy oceniać na podstawie rzeczywiście występujących objawów, a nie samej obecności alergii na bylicę. Jeśli jabłko jest dobrze tolerowane, nie ma podstaw do jego profilaktycznego wykluczania.

Alergia na bylicę – czego nie jeść i czego unikać?

Nie istnieje jedna lista pokarmów, których powinny unikać wszystkie osoby uczulone na bylicę. Sam dodatni test na Artemisia vulgaris nie uzasadnia eliminacji selera, marchwi, jabłek, kopru włoskiego, rumianku, estragonu ani innych przypraw.

Międzynarodowy konsensus PFAS zaleca unikanie przede wszystkim surowego pokarmu, który rzeczywiście wywołał reakcję, a nie wszystkich potencjalnie krzyżujących się owoców i warzyw.

Potencjalne reakcje krzyżowe przy alergii na bylicę (Zespół bylica-seler-przyprawy):

Pokarm / grupa produktów	Charakter związku / reaktywności krzyżowej	Zalecenie dietetyczne i uwagi
Seler	Dobrze udokumentowana reaktywność krzyżowa, m.in. pomiędzy alergenami Art v 1 bylicy i Api g 7 selera. Sensytyzacja na Api g 7 była opisywana w związku z częstszym występowaniem cięższych reakcji na seler.	Nie eliminować automatycznie wyłącznie z powodu alergii na bylicę. Unikać, jeśli seler wywołuje objawy lub jeśli takie zalecenie wynika z indywidualnej diagnostyki alergologicznej. Uwaga: obróbka termiczna nie zawsze eliminuje alergenność selera.
Marchew	Opisywana w zespole bylica–seler–przyprawy. Reaktywność krzyżowa i jej znaczenie kliniczne mogą różnić się pomiędzy pacjentami.	Nie wykluczać profilaktycznie. Ograniczenie lub eliminację rozważać w przypadku powtarzalnych objawów po spożyciu, np. świądu lub obrzęku w jamie ustnej.
Przyprawy i zioła (np. koper włoski, kolendra, kminek, anyż, pietruszka)	Opisywana sensytyzacja i reakcje krzyżowe u części pacjentów uczulonych na bylicę, szczególnie w ramach zespołu bylica–seler–przyprawy. Sama sensytyzacja nie oznacza jednak występowania objawów klinicznych.	Nie ma podstaw do profilaktycznego wykluczania wszystkich przypraw i ziół. Ograniczać konkretne produkty, jeśli ich spożycie rzeczywiście wywołuje objawy.
Rośliny z rodziny astrowatych (np. rumianek, estragon)	Opisywane są reakcje krzyżowe z bylicą, szczególnie w odniesieniu do rumianku. Pokrewieństwo botaniczne samo w sobie nie przesądza jednak o wystąpieniu reakcji klinicznej.	Zachować ostrożność w przypadku wcześniejszych reakcji, np. po naparach z rumianku, ale nie eliminować profilaktycznie bez objawów.
Jabłko	Silniej związane z alergią na brzozę niż z samą alergią na bylicę. Objawy po jabłku częściej wpisują się w zespół pyłkowo-pokarmowy związany z pyłkiem brzozy.	Bez rutynowych ograniczeń przy izolowanej alergii na bylicę. Jeśli występuje także uczulenie na pyłki drzew lub jabłko powoduje objawy, postępowanie należy dostosować indywidualnie.

Nie należy również zakładać, że obróbka termiczna zawsze czyni pokarm bezpiecznym. Dotyczy to szczególnie stabilniejszych białek, takich jak niektóre alergeny związane z selerem. Jeśli po spożyciu produktu wystąpiła reakcja ogólnoustrojowa, samodzielna próba ponownego zjedzenia go nie jest odpowiednią metodą diagnostyczną.

Czy przy alergii na bylicę potrzebna jest dieta?

Sama alergia wziewna na pyłek bylicy nie wymaga stosowania diety eliminacyjnej. Alergię pokarmową należy podejrzewać przede wszystkim wtedy, gdy istnieje powtarzalny związek między zjedzeniem konkretnego produktu a wystąpieniem objawów.

Zgodnie z wytycznymi EAACI diagnostyka IgE-zależnej alergii pokarmowej zaczyna się od dokładnego wywiadu. Testy skórne i swoiste IgE pomagają wykazać sensytyzację, a w przypadkach niejednoznacznych metodą referencyjną pozostaje doustna próba prowokacji przeprowadzana w odpowiednich warunkach medycznych.

Nieuzasadnione eliminowanie wielu produktów może niepotrzebnie ograniczać dietę. Produkty dobrze tolerowane nie powinny być usuwane z jadłospisu wyłącznie na podstawie tabel reakcji krzyżowych.

Jak diagnozuje się alergię na bylicę?

Diagnostyka alergii na bylicę obejmuje ocenę sezonowości objawów, wywiad alergologiczny oraz odpowiednio dobrane testy alergiczne. Standardowe badania obejmują punktowe testy skórne i oznaczenie swoistych IgE. W wybranych sytuacjach przydatna jest również diagnostyka komponentowa.

Wywiad alergologiczny

Lekarz ocenia m.in., w jakich miesiącach pojawiają się objawy, czy nasilają się na świeżym powietrzu, czy powtarzają się w kolejnych sezonach oraz czy występują reakcje po konkretnych pokarmach.

Istotne są także objawy ze strony dolnych dróg oddechowych. Kaszel, świsty lub duszność są wskazaniem do oceny pod kątem astmy, a reakcje pokarmowe mogą sugerować alergię krzyżową.

Punktowe testy skórne

Punktowe testy skórne pozwalają sprawdzić, czy organizm jest uczulony na określone alergeny, w tym na pyłek bylicy. Wynik dodatni oznacza sensytyzację, ale nie jest równoznaczny z rozpoznaniem choroby.

Swoiste IgE

Swoiste IgE przeciwko alergenom bylicy można oznaczyć we krwi. Diagnostyka molekularna umożliwia dodatkowo badanie odpowiedzi na wybrane komponenty, np. Art v 1 lub Art v 3, co może pomóc w odróżnieniu pierwotnego uczulenia od reaktywności krzyżowej.

Czy dodatni test na bylicę oznacza alergię?

Nie, dodatni test wskazuje na sensytyzację, natomiast rozpoznanie klinicznie istotnej alergii wymaga zgodności wyniku z objawami i ekspozycją.

Ma to szczególne znaczenie u osób uczulonych jednocześnie na pyłki traw, drzew i chwastów. Wspólne alergeny, takie jak profiliny i polkalcyny, mogą prowadzić do reaktywności krzyżowej i dodatnich wyników wobec kilku źródeł.

Jak leczy się alergię na bylicę?

Leczenie alergii na bylicę nie polega na całkowitej eliminacji alergenu, ponieważ w przypadku pyłku obecnego w środowisku jest to praktycznie niemożliwe. Celem postępowania jest ograniczenie ekspozycji oraz skuteczna kontrola objawów.

Leczenie może obejmować leki przeciwhistaminowe, donosowe glikokortykosteroidy, terapię objawów ocznych oraz, u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów, immunoterapię alergenową.

Leki przeciwhistaminowe

Leki przeciwhistaminowe, nazywane też lekami antyhistaminowymi, blokują receptory H1 dla histaminy i w ten sposób ograniczają jej działanie w organizmie. Łagodzą przede wszystkim kichanie, świąd, wodnisty katar oraz część objawów ocznych.

Aktualne wytyczne ARIA-EAACI preferują nowocześniejsze leki przeciwhistaminowe oraz wskazują, że donosowe glikokortykosteroidy są skuteczniejsze od doustnych leków H1 w kontroli objawów alergicznego nieżytu nosa.

Donosowe glikokortykosteroidy

Glikokortykosteroidy donosowe stosuje się w celu zmniejszenia stanu zapalnego błony śluzowej nosa. Pomagają ograniczyć zatkanie nosa, wydzielinę, świąd i kichanie.

ARIA-EAACI 2024-2025 sugeruje także przewagę stałego połączenia donosowego leku przeciwhistaminowego i glikokortykosteroidu nad stosowaniem każdej z tych klas leków osobno w odpowiednich sytuacjach klinicznych.

Leczenie objawów ocznych

W alergicznym zapaleniu spojówek wykorzystuje się m.in. miejscowe leki przeciwhistaminowe oraz inne preparaty przeciwalergiczne. Aktualne wytyczne ARIA-EAACI uwzględniają zarówno leczenie doustne, jak i okulistyczne, przy czym wybór zależy od obrazu klinicznego.

Sól fizjologiczna

Płukanie nosa roztworem soli fizjologicznej można stosować pomocniczo w alergicznym nieżycie nosa. Irygacja mechanicznie usuwa część wydzieliny i alergenów z powierzchni błony śluzowej.

Nie należy jednak utożsamiać tej metody z inhalacjami z soli fizjologicznej! Wytyczne wspierają przede wszystkim płukanie nosa. Rekomendacja ma charakter warunkowy, a jakość dowodów jest niska. Metoda ta nie zastępuje donosowych glikokortykosteroidów, gdy są one wskazane.

Immunoterapia alergenowa

Immunoterapia alergenowa, potocznie nazywana odczulaniem, polega na kontrolowanym podawaniu klinicznie istotnego alergenu w celu zmiany odpowiedzi immunologicznej i zmniejszenia objawów.

Może być rozważana u odpowiednio zakwalifikowanych osób z alergicznym nieżytem nosa, z astmą alergiczną lub bez niej, jeśli objawy pozostają niewystarczająco kontrolowane albo pacjent preferuje leczenie immunomodulujące. Sam dodatni test nie jest wystarczającym wskazaniem!

W praktyce immunoterapia często jest opisywana jako leczenie trwające około 3-5 lat. Aktualne wytyczne z 2024 roku precyzują jednak przede wszystkim, że u pacjentów odnoszących korzyść powinna trwać co najmniej 3 lata, a dalszy czas leczenia zależy od indywidualnej odpowiedzi. Nie należy więc przedstawiać okresu 3-5 lat jako stałego czasu leczenia dla każdego pacjenta.

Co pomaga ograniczyć kontakt z pyłkiem bylicy?

Całkowite unikanie kontaktu z pyłkiem obecnym w środowisku nie jest możliwe. Można jednak ograniczać ekspozycję w dniach, w których lokalne stężenie pyłku jest wysokie.

Kalendarz i prognozy pylenia

Kalendarz pylenia jest przydatnym narzędziem do określania, kiedy zwykle rozpoczyna się i kończy sezon danego alergenu. Nie służy jednak do bieżącego pomiaru stężenia pyłków, bo do tego potrzebny jest aktualny monitoring aerobiologiczny.

Ma to znaczenie zwłaszcza w przypadku bylicy, ponieważ dane z Polski pokazują dużą zmienność sezonów między kolejnymi latami.

Aktywność na świeżym powietrzu

Przy wysokim stężeniu pyłku można ograniczyć długotrwałą aktywność na świeżym powietrzu w miejscach gęsto porośniętych bylicą, jeśli taka ekspozycja nasila dolegliwości.

Nie ma potrzeby rezygnowania z przebywania na zewnątrz przez cały sezon. Postępowanie powinno zależeć od lokalnego stężenia pyłków, nasilenia objawów i skuteczności leczenia.

Higiena po powrocie do domu

Po większej ekspozycji można zmienić ubranie, umyć twarz, a w razie potrzeby także włosy, aby ograniczyć przenoszenie pyłku do pomieszczeń.

Takie sposoby ograniczania kontaktu z pyłkiem mają charakter pomocniczy. Nie zastępują właściwego leczenia alergii, jeśli objawy są nasilone.

Alergia na bylicę a astma – kiedy trzeba uważać?

Kaszel, świszczący oddech, duszność i ucisk w klatce piersiowej wymagają oceny pod kątem astmy, zwłaszcza gdy powtarzają się podczas sezonu pylenia, w nocy lub przy wysiłku.

Aktualna strategia GINA podkreśla potrzebę potwierdzenia rozpoznania i odpowiedniego leczenia przeciwzapalnego astmy. Objawów ze strony dolnych dróg oddechowych nie należy traktować jedynie jako „silniejszej alergii”.

Kiedy skonsultować się z alergologiem?

Konsultacja alergologiczna jest wskazana szczególnie wtedy, gdy objawy uczulenia regularnie powtarzają się w sezonie, zakłócają sen lub codzienne funkcjonowanie albo nie są odpowiednio kontrolowane za pomocą stosowanego leczenia.

Do lekarza należy zgłosić się także przy kaszlu, świstach i duszności, niejasnych wynikach testów, uczuleniu na wiele alergenów oraz podejrzeniu reakcji krzyżowych lub alergii pokarmowej. Pozwala to zestawić sezonowość objawów z wynikami badań i zdecydować, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka albo immunoterapia alergenowa.

Co warto zapamiętać o alergii na bylicę?

Alergia na bylicę jest przede wszystkim alergią wziewną na pyłek bylicy pospolitej Artemisia vulgaris. Typowe objawy alergii to wodnisty katar, kichanie, świąd i podrażnienie błony śluzowej nosa oraz zaczerwienienie, swędzenie i łzawienie oczu. Kaszel, świsty i duszność wymagają natomiast uwzględnienia możliwości współistnienia astmy.

Bylica pyli latem, a jej pyłek może być obecny w powietrzu także wczesną jesienią. Historycznie szczyt pylenia często przypadał na przełom lipca i sierpnia lub pierwszą połowę sierpnia, ale ostatnie sezony potwierdzają, że terminy te nie są stałe. Dlatego większe znaczenie niż sztywny kalendarz pylenia mają bieżące lokalne pomiary.

U części osób uczulonych na bylicę występują reakcje krzyżowe z pokarmami, m.in. selerem, marchwią i niektórymi przyprawami. Nie jest to jednak powód do profilaktycznego usuwania z diety wszystkich potencjalnie krzyżujących się produktów. Ograniczać należy przede wszystkim pokarmy rzeczywiście wywołujące reakcje, a diagnostykę i leczenie dostosować do konkretnego pacjenta.