Alergia na sierść zwierząt – objawy, diagnostyka i leczenie

Czy uczula sierść, czy białka zwierzęcia?

Określenie „alergia na sierść” jest uproszczeniem. Reakcje alergiczne wywołują przede wszystkim określone białka obecne w złuszczonym naskórku, ślinie, moczu oraz wydzielinach gruczołów łojowych i ślinowych. Sam włos, zbudowany głównie z keratyny, nie jest najważniejszym źródłem alergenów kota ani psa.

Podczas pielęgnacji zwierzę nanosi ślinę na skórę i sierść. Włosy stają się następnie nośnikiem alergenów: białka trafiają na ręce, ubrania, pościel, dywany i meble tapicerowane. Mogą być również przenoszone do samochodów, szkół, biur i mieszkań, w których nie ma zwierzęcia.

W przypadku uczulenia układ odpornościowy wytwarza swoiste przeciwciała IgE rozpoznające dane białko. Kolejny kontakt może uruchomić reakcję zapalną i wywołać nieprzyjemne objawy m.in. kichanie, wodnisty katar, wyprysk alergiczny, świąd oczu, pokrzywkę albo skurcz oskrzeli.

Obecność swoistych IgE oznacza sensytyzację, czyli uczulenie immunologiczne. Nie każda osoba uczulona ma jednak dolegliwości po kontakcie ze zwierzęciem. Klinicznie istotną alergię rozpoznaje się, gdy wynik badania odpowiada powtarzalnym objawom występującym po ekspozycji.

Jakie są objawy alergii na zwierzęta?

Objawy uczulenia mogą dotyczyć nosa, oczu, skóry i dolnych dróg oddechowych. U jednej osoby dominuje alergiczny nieżyt nosa, u innej alergiczne zapalenie spojówek, pokrzywka albo zaostrzenie astmy czy objawy niedotlenienia. Nasilenie reakcji zależy m.in. od poziomu ekspozycji, profilu uczulenia i chorób współistniejących.

Katar, kichanie i zatkany nos

Objawy alergicznego nieżytu nosa obejmują:

• napadowe kichanie;
• wodnisty katar;
• świąd nosa;
• zatkanie nosa;
• spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła;
• częste odchrząkiwanie.

Sam poranny katar u właściciela psa nie dowodzi jednak alergii na psa. Podobne objawy mogą powodować roztocze kurzu domowego, pyłki roślin, pleśnie, infekcje oraz niealergiczny nieżyt nosa.

Świąd i łzawienie oczu

Alergiczne zapalenie spojówek może powodować:

• świąd obu oczu;
• łzawienie oczu;
• zaczerwienienie spojówek;
• obrzęk powiek;
• uczucie piasku pod powiekami.

Ból oka, ropna wydzielina, silny światłowstręt lub pogorszenie widzenia nie są typowymi objawami łagodnej alergii: wymagają konsultacji i wykluczenia innych przyczyn.

Kaszel, świsty i duszność

Alergeny pochodzenia zwierzęcego mogą wywoływać lub nasilać:

• suchy kaszel, zwłaszcza nocny;
• świszczący oddech;
• ucisk w klatce piersiowej;
• duszność;
• pogorszenie tolerancji wysiłku;
• zaostrzenia wcześniej rozpoznanej astmy.

GINA zalicza alergeny zwierząt do czynników, które mogą wyzwalać objawy lub zaostrzenia astmy. Sam kaszel po kontakcie ze zwierzęciem nie wystarcza jednak do rozpoznania choroby. Lekarz ocenia zmienność objawów i, gdy jest to możliwe, potwierdza zmienne ograniczenie przepływu powietrza w drogach oddechowych.

Pokrzywka po dotknięciu lub polizaniu

Bezpośredni kontakt ze zwierzęciem, jego polizanie lub zadrapanie mogą wywołać:

• świąd skóry;
• zaczerwienienie;
• bąble pokrzywkowe;
• miejscowy obrzęk;
• zaostrzenie istniejących zmian atopowych.

Pokrzywkę tworzą zwykle swędzące, wypukłe bąble, które pojawiają się szybko i najczęściej znikają bez pozostawienia śladu. Przewlekły wyprysk utrzymuje się dłużej, może się łuszczyć, sączyć lub pękać. Mechanizmy powstawania obu zmian nie są takie same.

Sama wysypka nie wystarcza do rozpoznania „alergii na sierść zwierząt domowych”. Podobne zmiany mogą być skutkiem podrażnienia, infekcji, atopowego zapalenia skóry albo alergii kontaktowej na inną substancję.

Po jakim czasie pojawiają się objawy?

Reakcja IgE-zależna może rozpocząć się w ciągu kilku minut po pogłaskaniu zwierzęcia, wejściu do mieszkania, sprzątaniu klatki albo kontakcie z ubraniem, na którym znajdują się alergeny. Wczesne objawy to najczęściej kichanie, świąd, wodnisty katar, łzawienie lub pokrzywka.

Po reakcji natychmiastowej może rozwinąć się późna faza zapalna. Zatkanie nosa, kaszel, nadreaktywność oskrzeli lub objawy astmy mogą utrzymywać się także po zakończeniu bezpośredniego kontaktu.

Alergia nie zawsze daje gwałtowną reakcję. Przy stałej ekspozycji bardziej zauważalne mogą być przewlekłe zatkanie nosa, nocny kaszel, odchrząkiwanie, pogorszenie snu lub słabsza kontrola astmy.

Alergia na kota – jakie białka mają znaczenie?

Najważniejszym alergenem kota jest Fel d 1. Białko to powstaje przede wszystkim w gruczołach ślinowych i łojowych. Podczas pielęgnacji kot nanosi ślinę na skórę i sierść kota, a następnie alergeny trafiają do kurzu, powietrza i na domowe powierzchnie.

Fel d 1 łatwo przylega do ubrań i może być przenoszony do miejsc, w których nie ma kota. Gromadzi się też w dywanach, materacach i meblach, dlatego ekspozycja nie zawsze kończy się wraz z wyjściem zwierzęcia z pomieszczenia.

Znaczenie diagnostyczne mogą mieć także:

• Fel d 2 – albumina surowicy mogąca uczestniczyć w reakcjach krzyżowych z albuminami innych ssaków;
• Fel d 4 i Fel d 7 – lipokaliny uczestniczące w części reakcji krzyżowych.

Fel d 1 jest najważniejszym markerem pierwotnego uczulenia na kota. Pozostałe komponenty mogą pomóc wyjaśnić dodatnie wyniki dotyczące kilku gatunków, ale nie pozwalają ze stuprocentową pewnością przewidzieć ciężkości przyszłych objawów.

Dlaczego trudniej zdiagnozować alergię na psa?

Alergia na psa może być reakcją na kilka różnych psich alergenów obecnych m.in. w ślinie, naskórku, moczu i wydzielinach. Sierść psa rozprowadza je po mieszkaniu i przenosi na ubrania.

Do ważnych komponentów należą:

• Can f 1 – lipokalina i jeden z głównych alergenów psów;
• Can f 2, Can f 4 i Can f 6 – pozostałe lipokaliny;
• Can f 3 – albumina surowicy;
• Can f 5 – kalikreina prostaty produkowana przez samce.

Can f 5 jest białkiem związanym z samcami. Osoba uczulona przede wszystkim na ten komponent może reagować inaczej na samce i samice, ale pojedynczego wyniku nie należy wykorzystywać jako jedynej podstawy do wyboru konkretnego psa.

Diagnostykę alergii na sierść psa utrudniają również różnice między zwierzętami i zmienny skład ekstraktów stosowanych w testach. W badaniu preparatów kilku producentów stwierdzono znaczne różnice w zawartości Can f 1-6. Ujemny wynik testu z ekstraktem nie zawsze rozstrzyga więc sprawę, jeżeli objawy wyraźnie i powtarzalnie występują po kontakcie z psem.

Czy istnieją psy hipoalergiczne?

Nie istnieje rasa całkowicie wolna od alergenów! Długość sierści, słabsze linienie ani brak typowej okrywy włosowej nie oznaczają, że pies nie produkuje białek obecnych w ślinie, naskórku i moczu.

Badania nie potwierdziły, aby ilość Can f 1 w domach z psami ras reklamowanych jako hipoalergiczne była systematycznie niższa niż w domach z innymi psami. Znaczenie mogą mieć różnice między poszczególnymi zwierzętami, ale nie pozwala to uznać całej rasy za bezpieczną dla osób uczulonych.

Czy można być uczulonym na świnkę morską lub inne małe zwierzę?

Tak, można być uczulonym na małe zwierzątka. Alergeny mogą pochodzić również od:

• świnek morskich;
• królików;
• chomików;
• myszy i szczurów;
• szynszyli;
• innych małych ssaków.

Do większej ekspozycji dochodzi podczas czyszczenia klatki, wymiany ściółki i szczotkowania zwierzęcia. Narażenie zawodowe może dotyczyć m.in. pracowników hodowli, lecznic weterynaryjnych i laboratoriów, ale alergia może rozwinąć się także przy zwykłej ekspozycji domowej.

Ciężkie reakcje ogólnoustrojowe po kontakcie z małymi zwierzętami zostały w literaturze medycznej opisane, ale występują rzadko. U osób uczulonych częstszym poważnym zagrożeniem jest zaostrzenie astmy.

Czy alergie na różne zwierzęta mogą się krzyżować?

Białka różnych ssaków mogą należeć do tych samych rodzin, przede wszystkim lipokalin i albumin surowicy. Przeciwciała IgE skierowane przeciwko jednemu białku mogą wówczas rozpoznawać podobną cząsteczkę pochodzącą od innego gatunku. Zjawisko to nazywa się reaktywnością krzyżową.

Dodatnie wyniki dotyczące kota, psa, konia lub królika nie zawsze oznaczają kilka niezależnych alergii. Diagnostyka molekularna może pomóc ustalić:

• które białko jest prawdopodobnym pierwotnym źródłem uczulenia;
• czy wykryto marker bardziej charakterystyczny dla danego gatunku;
• czy dodatni wynik może wynikać z reaktywności krzyżowej;
• czy wynik odpowiada rzeczywistym objawom po kontakcie.

Badanie komponentowe nie zastępuje jednak wywiadu. Dolegliwości trzeba ocenić oddzielnie po ekspozycji na każde zwierzę.

Jak rozpoznać alergię na sierść zwierząt?

Podstawą diagnostyki alergii jest dokładny wywiad. Lekarz analizuje, po kontakcie z jakim zwierzęciem pojawiają się objawy, jak szybko się rozpoczynają, jak długo trwają i czy słabną po zmianie miejsca.

Znaczenie mają m.in. odpowiedzi na pytania:

• czy objawy dotyczą nosa, oczu, skóry czy oskrzeli;
• czy nasilają się podczas sprzątania, szczotkowania lub czyszczenia klatki;
• czy zwierzę wchodzi do sypialni i na łóżko;
• czy dolegliwości słabną podczas dłuższego wyjazdu;
• czy pacjent choruje na astmę;
• czy stwierdzono uczulenie na roztocze, pyłki lub pleśnie.

Aby rozpoznać uczulenie, lekarz może zlecić punktowe testy skórne lub oznaczenie swoistych IgE we krwi. W badaniu krwi można oznaczyć swoiste przeciwciała IgE skierowane przeciwko alergenom kota, psa lub ich poszczególnym komponentom. Czas oczekiwania na wynik zależy od laboratorium. Diagnostyka komponentowa pozwala ocenić przeciwciała skierowane przeciwko konkretnym białkom. Przy kaszlu, świstach lub duszności może być potrzebna spirometria albo inne badanie czynności układu oddechowego.

Testy alergiczne należy interpretować łącznie z wywiadem. Dodatni wynik może oznaczać uczulenie bez objawów, a ujemny nie zawsze wyklucza alergię, szczególnie gdy badany ekstrakt nie zawiera istotnego dla pacjenta komponentu.

Kiedy odczytuje się testy skórne?

Punktowe testy skórne stosowane w diagnostyce alergii wziewnej odczytuje się zwykle po około 15 minutach, najczęściej po 15-20 minutach. W badaniu wykorzystuje się wybrane ekstrakty alergenowe oraz kontrolę dodatnią i ujemną.

Niektóre leki, zwłaszcza przeciwhistaminowe, mogą osłabić reakcję skóry i wpłynąć na wynik. Przed badaniem należy przekazać lekarzowi listę stosowanych preparatów, ale nie wolno samodzielnie ich odstawiać.

Co oznacza dodatnie swoiste IgE?

Dodatni wynik oznaczenia swoistych IgE wskazuje, że układ odpornościowy rozpoznaje badany alergen. Potwierdza sensytyzację, ale nie przesądza, że kontakt ze zwierzęciem rzeczywiście powoduje dolegliwości.

Klinicznie istotną alergię rozpoznaje się, gdy:

1. badanie potwierdza uczulenie;
2. po ekspozycji występują powtarzalne, pasujące do niego objawy.

Alergia na zwierzę czy na roztocza i pyłki?

Katar, zatkanie nosa, łzawienie oczu i kaszel mogą mieć inne przyczyny niż alergeny zwierzęce. W diagnostyce różnicowej uwzględnia się:

• roztocze kurzu domowego;
• pyłki traw;
• inne pyłki roślin;
• pleśnie;
• infekcje dróg oddechowych;
• dym tytoniowy i aerozol z papierosów elektronicznych;
• środki czystości i substancje zapachowe;
• niealergiczny nieżyt nosa.

Różne rodzaje alergii mogą współistnieć. Osoba uczulona na psa może być jednocześnie uczulona na roztocze albo pyłki.

Zwierzę może również mechanicznie przenosić na sierści pyłki roślin, kurz i zarodniki pleśni. Objawy po pogłaskaniu psa, który wrócił ze spaceru, nie zawsze oznaczają więc alergię na psie białka. W takiej sytuacji zwierzę jest nośnikiem, a nie źródłem alergenu roślinnego.

Jak zmniejszyć ilość alergenów w domu?

Pojedyncze działanie zwykle nie wystarcza. Jeżeli zwierzęta domowe pozostają w mieszkaniu, warto łączyć kilka metod:

• nie wpuszczać zwierzęcia do sypialni i na łóżko;
• ograniczyć liczbę dywanów oraz mebli tapicerowanych;
• regularnie prać pościel, narzuty i inne tkaniny;
• sprzątać powierzchnie na mokro;
• używać dobrze uszczelnionego, właściwie filtrowanego odkurzacza;
• myć ręce po kontakcie ze zwierzęciem;
• unikać dotykania oczu i nosa przed umyciem rąk;
• ograniczyć bliski kontakt twarzą ze zwierzęciem;
• przy silnym uczuleniu nie szczotkować zwierzęcia ani nie sprzątać jego klatki samodzielnie.

Pranie tkanin z detergentem może skutecznie usuwać znajdujące się na nich alergeny kota i psa. Efekty poszczególnych działań środowiskowych w zakresie poprawy objawów są jednak zróżnicowane, dlatego najczęściej zaleca się stosowanie kilku metod jednocześnie.

Oczyszczacz z filtrem HEPA może zmniejszyć ilość części cząstek unoszących się w powietrzu. Filtry te nie usuwają jednak alergenów znajdujących się w materacach, dywanach, meblach i na ubraniach. Oczyszczacz powinien być elementem szerszego planu, a nie jedyną metodą postępowania.

Zmniejszenie stężenia alergenu w powietrzu nie musi oznaczać wyraźnej poprawy klinicznej. W niewielkim badaniu kontrolowanym zastosowanie aktywnego oczyszczacza HEPA wraz z pokrowcami na pościel i niewpuszczaniem kota do sypialni zmniejszyło stężenie alergenu kota w powietrzu, ale nie przyniosło istotnej poprawy objawów ani innych ocenianych parametrów klinicznych. Filtr HEPA należy zatem traktować jako element szerszego planu ograniczania ekspozycji, a nie samodzielną metodę leczenia.

Czy częste kąpiele psa lub kota pomagają?

Kąpiel może przejściowo zmniejszyć ilość alergenów znajdujących się na sierści. Efekt jest jednak ograniczony, ponieważ zwierzę nadal wytwarza uczulające białka, a część alergenów pozostaje w mieszkaniu.

Częste kąpiele nie powinny być główną metodą ograniczania ekspozycji. Zbyt intensywne mycie może pogorszyć stan skóry zwierzęcia, dlatego sposób i częstotliwość pielęgnacji należy omówić z lekarzem weterynarii.

Czy trzeba oddać zwierzę w przypadku alergii?

To najtrudniejsze pytanie dla właścicieli, którzy kochają swoje domowe pupile. Usunięcie źródła alergenów pozwala w największym stopniu ograniczyć dalszą ekspozycję. Alergeny nie znikają jednak natychmiast, ponieważ mogą pozostawać w kurzu, tkaninach i na powierzchniach przez wiele tygodni lub miesięcy.

Decyzji o oddaniu zwierzęcia nie należy podejmować wyłącznie na podstawie dodatniego testu. Przy łagodnych objawach poprawę można czasami uzyskać dzięki połączeniu działań środowiskowych i odpowiedniego leczenia.

Inaczej ocenia się sytuację osoby z nocną dusznością, częstymi zaostrzeniami, pogorszeniem czynności płuc lub źle kontrolowaną astmą. W takim przypadku bezpieczeństwo pacjenta ma pierwszeństwo. Plan dalszego mieszkania ze zwierzęciem należy ustalić z alergologiem lub pulmonologiem.

Jak leczy się alergię na zwierzęta?

Leczenie zależy od rodzaju i nasilenia objawów, wieku pacjenta, chorób współistniejących oraz możliwości ograniczenia ekspozycji. Postępowanie w alergii na zwierzęta obejmuje ograniczanie ekspozycji na ich alergeny oraz leczenie dostosowane do objawów, np. nieżytu nosa, zapalenia spojówek, zmian skórnych lub astmy. W przypadku alergii postępowanie może obejmować:

• leki antyhistaminowe, czyli przeciwhistaminowe drugiej generacji;
• donosowe glikokortykosteroidy;
• donosowe leki przeciwhistaminowe lub preparaty złożone;
• przeciwalergiczne krople do oczu;
• leczenie astmy;
• ograniczanie ekspozycji;
• immunoterapię swoistą u wybranych pacjentów.

W alergicznym nieżycie nosa do podstawowych opcji należą donosowe glikokortykosteroidy. Aktualne zalecenia ARIA-EAACI uwzględniają również preparaty łączące donosowy glikokortykosteroid z lekiem przeciwhistaminowym, szczególnie gdy pojedynczy lek nie zapewnia wystarczającej kontroli objawów.

Leczenie astmy u dorosłych, młodzieży i małych dzieci w wieku 6-11 lat powinno obejmować preparat zawierający wziewny glikokortykosteroid. Schemat leczenia, inhalator i sposób stosowania dobiera lekarz do wieku, kontroli choroby, ryzyka zaostrzeń i możliwości prawidłowego używania urządzenia. GINA nie zaleca leczenia astmy wyłącznie doraźnym krótko działającym lekiem rozszerzającym oskrzela.

Nie należy samodzielnie rozpoczynać, zmieniać ani odstawiać leków przeciwalergicznych i przeciwastmatycznych!

Alergia na zwierzęta w ciąży. Jak postępować?

Ciąża nie jest powodem do samodzielnego odstawienia leków przeciwastmatycznych. Zgodnie z GINA wszystkie ciężarne z astmą powinny otrzymywać leczenie zawierające wziewny glikokortykosteroid, a kontroli choroby nie należy pogarszać przez redukowanie terapii bez decyzji lekarza. Astmę w ciąży powinno się oceniać regularnie, zwykle co 4-6 tygodni.

Przy alergicznym nieżycie nosa postępowanie rozpoczyna się zwykle od ograniczania ekspozycji i płukania nosa solą. Jeżeli to nie wystarcza, lekarz może rozważyć leczenie miejscowe, w tym donosowy glikokortykosteroid, a następnie wybrany doustny lek przeciwhistaminowy. Do preparatów z większą ilością danych dotyczących stosowania w ciąży należą loratadyna i cetyryzyna. Leki obkurczające błonę śluzową nosa nie są zalecane w ciąży.

Immunoterapii alergenowej zasadniczo nie rozpoczyna się w ciąży. Leczenie rozpoczęte wcześniej i prowadzone już w dawce podtrzymującej może być w wybranych przypadkach kontynuowane po indywidualnej ocenie alergologa, ale dawki nie powinno się wówczas zwiększać.

Kiedy rozważa się immunoterapię?

Immunoterapia alergenowa polega na regularnym podawaniu kontrolowanych dawek odpowiednio dobranego alergenu w celu modyfikacji odpowiedzi immunologicznej. Można ją rozważyć u wybranych pacjentów po potwierdzeniu związku objawów z ekspozycją. Immunoterapia swoista, potocznie nazywana odczulaniem, może być rozważana, gdy:

• potwierdzono klinicznie istotną alergię IgE-zależną na określone zwierzę;
• wynik testu odpowiada powtarzalnym objawom po ekspozycji;
• ograniczanie kontaktu jest niemożliwe lub niewystarczające;
• prawidłowo stosowana farmakoterapia nie zapewnia odpowiedniej kontroli;
• dostępny jest odpowiedni preparat;
• współistniejąca astma jest dobrze kontrolowana.

Immunoterapii nie rozpoczyna się przy niekontrolowanej astmie. Kontrolę choroby należy ocenić przed rozpoczęciem leczenia oraz przed kolejnymi dawkami, ponieważ pogorszenie astmy zwiększa ryzyko poważnej reakcji ogólnoustrojowej.

U pacjentów odnoszących korzyść leczenie prowadzi się zwykle przez co najmniej 3 lata, a dalszy czas terapii zależy od odpowiedzi klinicznej. Immunoterapia może zmniejszyć objawy i zapotrzebowanie na leki, ale nie gwarantuje całkowitego braku reakcji podczas intensywnego kontaktu ze zwierzęciem.

Dowody na skuteczność immunoterapii są lepsze w przypadku alergii na kota niż alergii na psią sierść, jednak także dla kota baza badań pozostaje ograniczona. W alergii na psa wyniki leczenia mogą być mniej przewidywalne ze względu na złożony profil uczulenia oraz znaczne różnice w zawartości poszczególnych komponentów w ekstraktach. Kwalifikację powinien przeprowadzić alergolog na podstawie wywiadu, wyników badań, kontroli astmy i właściwości dostępnego preparatu.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Natychmiastowej pomocy wymagają:

• szybko narastająca duszność;
• silne świsty lub wyraźne osłabienie oddechu;
• niemożność wypowiedzenia pełnego zdania;
• sinienie ust;
• wyraźny wysiłek oddechowy;
• omdlenie;
• senność, splątanie lub inne zaburzenia świadomości;
• brak poprawy po zastosowaniu przepisanego leku ratunkowego;
• gwałtowny obrzęk języka lub gardła.

Osoba mająca przepisany autowstrzykiwacz z adrenaliną powinna użyć go natychmiast, jeżeli objawy wskazują na anafilaksję. Należy zadzwonić pod 112 lub 999, położyć chorego i nie pozwalać mu wstawać ani chodzić. Przy nasilonych trudnościach w oddychaniu może siedzieć z wyprostowanymi nogami. Jeśli objawy utrzymują się po 5 minutach, należy podać drugą dawkę adrenaliny, jeśli jest dostępna. Inhalator rozszerzający oskrzela może być dodatkowo potrzebny przy skurczu oskrzeli, ale nie zastępuje adrenaliny w anafilaksji.

Nie każdy kaszel po kontakcie ze zwierzęciem oznacza ciężką reakcję alergiczną. Pilnej oceny wymaga jednak każde szybko pogarszające się oddychanie. Ciężkie objawy po kontakcie z kotem lub psem częściej wynikają z zaostrzenia astmy niż z klasycznej anafilaksji. Gwałtowny obrzęk języka lub gardła, omdlenie albo objawy niewydolności krążenia zawsze wymagają jednak natychmiastowej pomocy.

Jak bezpiecznie żyć ze zwierzęciem po rozpoznaniu alergii?

Rozpoznanie powinno odpowiedzieć na dwa pytania: czy pacjent jest uczulony na białka danego zwierzęcia oraz czy uczulenie rzeczywiście powoduje objawy. Dodatni wynik testu bez dolegliwości po ekspozycji nie wystarcza do stwierdzenia klinicznie istotnej alergii.

Uczulają przede wszystkim białka, a nie sam włos. Sierść przenosi alergeny po mieszkaniu, na ubraniach i do miejsc, w których nie ma zwierząt. Punktowe testy skórne odczytuje się zwykle po około 15 minutach, ale wynik zawsze trzeba zestawić z wywiadem.

Nie istnieją całkowicie hipoalergiczne rasy. Filtr HEPA, kąpiele, pranie tkanin i ograniczenie dostępu zwierzęcia do sypialni są działaniami pomocniczymi, które najlepiej stosować łącznie.

Przy astmie podstawą bezpieczeństwa pozostają dobra kontrola choroby, prawidłowe stosowanie leków i indywidualny plan postępowania na wypadek zaostrzenia. Immunoterapia może być rozważana u wybranych pacjentów, ale nie zastępuje odpowiedniego leczenia ani ograniczania ekspozycji.

Decyzja dotycząca dalszego mieszkania ze zwierzęciem powinna zależeć od nasilenia objawów, kontroli astmy i oceny alergologa, a nie wyłącznie od wyniku testu.

Polecane artykuły:

Ścieżka pulmonologiczna – astma i POChP pod lepszą kontrolą Alergia w ciąży – czy szkodzi dziecku? Objawy, leczenie i bezpieczne sposoby łagodzenia dolegliwości Alergia na hybrydę – najczęstsze objawy, przyczyny i leczenie uczulenia Alergia na chrom – objawy, źródła uczulenia i leczenie