Atak kaszlu – czym jest i skąd się bierze?
Kaszel to naturalna reakcja obronna organizmu, która ma chronić Twój układ oddechowy. Ten odruch może zostać uruchomiony przez różne bodźce, głównie przez drażnienie specjalnych miejsc w naszych oskrzelach, tchawicy, krtani i nosogardzieli, które nazywane są „punktami kaszlowymi”.
Ponadto, kaszel może być spowodowany także przez sygnały dochodzące z:
- samych płuc (na przykład w przypadku obrzęku płuc lub zastoju płucnego),
- opłucnej (kiedy mamy zapalenie opłucnej lub złamanie żeber),
- przepony,
- przewodu słuchowego zewnętrznego,
- jamy brzusznej.
Rodzaje kaszlu
Jeśli chodzi o rodzaj kaszlu, możemy wyróżnić dwa główne typy: kaszel ostry i przewlekły. Innym podziałem jest podział na kaszel nieproduktywny, który jest suchy i nie towarzyszy mu odkrztuszanie wydzieliny, oraz kaszel produktywny, zwany także kaszlem mokrym, w którym dochodzi do odkrztuszania wydzieliny z dróg oddechowych.
Kaszel ostry i przewlekły
Kaszel można podzielić na dwie główne kategorie w zależności od czasu jego trwania, mianowicie:
- kaszel ostry, który trwa do 4 tygodni,
- kaszel przewlekły, który utrzymuje się przez więcej niż 4 tygodnie.
Ustalenie tej granicy czasowej (4 tygodnie) wynika głównie z obserwacji, ile czasu trwa kaszel w przypadku infekcji układu oddechowego, która jest najczęstszą przyczyną ostrego kaszlu.
Niektórzy autorzy wyróżniają również kaszel podostry, który trwa od 3 do 8 tygodni. W jego przypadku najczęstszą przyczyną jest nadreaktywność oskrzeli po przebyciu infekcji.
Atak kaszlu ostrego często jest związany z infekcjami wirusowymi dróg oddechowych, ale może być także objawem poważnych chorób, które wymagają natychmiastowej interwencji medycznej, takich jak zatorowość płucna, obrzęk płuc czy aspiracja ciała obcego.
Kaszel suchy i kaszel mokry
- Kaszel suchy (nieproduktywny) – jest to kaszel, który nie powoduje odkrztuszania plwociny. Może być spowodowany różnymi czynnikami, ale często jest związany z infekcjami wirusowymi dróg oddechowych. Wystąpienie kaszlu suchego może być również objawem poważnych schorzeń układu oddechowego lub innych problemów zdrowotnych.
- Kaszel mokry (produktywny) – jest to kaszel, który powoduje odkrztuszanie plwociny lub śluzu. Może pomagać w usuwaniu śluzu z dróg oddechowych i jest często obserwowany podczas infekcji dróg oddechowych, aby usunąć patogeny lub zanieczyszczenia. Kaszel mokry może być bardziej korzystny niż kaszel suchy, ponieważ pomaga w oczyszczaniu dróg oddechowych.
Przyczyny ataków kaszlu
Kaszl ostry może być wywołany różnymi czynnikami, z których najczęstszym jest infekcja układu oddechowego, takie jak:
- zapalenie gardła,
- zapalenie oskrzeli,
- zapalenie płuc,
- grypa.
Inne przyczyny obejmują:
- astmę oskrzelową,
- przedostanie się obcego ciała do dróg oddechowych,
- poważne schorzenia układu oddechowego, takie jak zator płucny czy obrzęk płuc.
Zespół kaszlowy górnych dróg oddechowych
Jest to stan spowodowany długotrwałym podrażnieniem receptorów w nosie, zatokach bocznych nosa oraz gardle. Zespół kaszlowy może być wywołany przez wdychanie zanieczyszczeń środowiskowych. Charakterystyczne cechy tego zespołu obejmują:
- wyciek z nosa,
- wydzieliny spływające po tylnej ścianie gardła,
- przewlekłe kaszlenie,
- podrażnienie błony śluzowej górnych dróg oddechowych.
Nie ma specyficznych badań do diagnozowania zespołu kaszlowego, więc podstawą jest wywiad, badanie lekarskie, w tym laryngologiczne, oraz wykluczenie innych możliwych przyczyn.
Astma oskrzelowa
Kolejnym częstym schorzeniem, które może powodować uporczywy kaszel, jest astma oskrzelowa. Astma charakteryzuje się przewlekłym zapaleniem dróg oddechowych, co powoduje obrzęk błony śluzowej i skurcz oskrzeli. W rezultacie dochodzi do zmniejszenia przepływu powietrza podczas wydechu, co powoduje kaszel o różnym nasileniu i częstości. Chociaż astma zwykle towarzyszy innym objawom, takim jak świsty przy oddychaniu i duszność, czasami może się objawiać tylko kaszlem, co nazywane jest wariantem kaszlowym astmy.
Choroba refluksowa przełyku
Trzecim częstym powodem uporczywego kaszlu jest choroba refluksowa przełyku, znana jako GERD. Polega ona na nieprawidłowym cofaniu treści żołądkowej do przełyku. Osoby z GERD często doświadczają typowych objawów z układu pokarmowego, takich jak zgaga, odbijanie się lub trudności w połykaniu jedzenia. Jednak często objawem GERD jest również kaszel, który jest wynikiem podrażnienia receptorów dróg oddechowych.
Atak kaszlu u dzieci
Zarówno osoba dorosła, jak i dziecko cierpiące na ciągły, wysuszający kaszel może doświadczać trudności w wykonywaniu codziennych czynności. Taki rodzaj kaszlu często jest uciążliwy i czasami może wywoływać uczucie duszenia. Ze względu na swoją uporczywość, może także przeszkadzać w zasypianiu i spokojnym śnie.
Najczęstsze przyczyny nagłego i długotrwałego kaszlu u dzieci
W przypadku kaszlu nagłego:
- Infekcje górnych dróg oddechowych.
- Zapalenie oskrzeli.
- Zapalenie oskrzelików.
- Zapalenie płuc.
- Powikłania po zapaleniach płuc.
- Nasilenie objawów astmy.
- Obecność ciała obcego w drogach oddechowych.
- Odma płucna.
- Zaostrzenie przewlekłych chorób płuc.
W przypadku kaszlu długotrwałego:
- Nieokreślony kaszel po przebytym przeziębieniu.
- Zespół kaszlu związany z infekcjami górnych dróg oddechowych.
- Astma.
- Przewlekłe bakteryjne zapalenie oskrzeli.
- Rozstrzenie oskrzeli.
- Mukowiscydoza.
- Wrodzone wady anatomiczne dróg oddechowych.
- Ciało obce w drogach oddechowych.
- Refluks żołądkowo-przełykowy.
- Narażenie na dym tytoniowy i inne zanieczyszczenia powietrza.
Atak kaszlu – jak go powstrzymać?
To często zadawane pytanie, natomiast trzeba powiedzieć jasno – ataków kaszlu nie należy powstrzymywać bez zaleceń lekarskich. Kaszel jest jednym z pierwszych, podstawowych odruchów obronnych organizmu, służy oczyszczeniu dróg oddechowych i uwolnieniu się od czynników drażniących. Sygnalizuje, że dzieje się coś niepokojącego. Ataki kaszlu wymagają diagnozy i odpowiedniego leczenia.
Oczywiście, lekarz może zalecić specyfiki hamujące odruch kaszlu, np. w przypadku suchego kaszlu poinfekcyjnego – natomiast poprzedzone jest to upewnieniem się, że hamowanie tego odruchu jest zasadne i bezpieczne. Samodzielne powstrzymywanie, maskowanie ataków kaszlu czy próby redukowania go przy pomocy leków bez recepty bez upewnienia się, co jest jego powodem, może doprowadzić do opóźnienia lub utrudnienia właściwe diagnostyki – a choroba wywołująca kaszel będzie dalej się rozwijać. Jeśli męczą Cię ataki kaszlu, nie staraj się ich powstrzymywać, tylko udaj się do lekarza.
Jeśli lekarz zaleci tłumienie ataków kaszlu, zazwyczaj są one redukowane za pomocą leków hamujących odruch kaszlu w drogach oddechowych lub w ośrodku odpowiedzialnym za ten odruch w mózgu. Ataki kaszlu można też powstrzymywać dbając o prawidłowe nawilżenie błony śluzowej gardła i jamy ustnej oraz rezygnując z podejmowania czynności, które mogą mieć wpływ na wywołanie ataku kaszlu – jak palenie papierosów czy używanie perfum.
Diagnostyka ataków kaszlu
Diagnostyka pacjenta, który skarży się na kaszel, ma na celu zidentyfikowanie przyczyn tego objawu, aby możliwe było wprowadzenie odpowiedniego leczenia. W ramach wywiadu, lekarz powinien zadawać pytania dotyczące:
- charakterystyki kaszlu,
- czasu jego trwania,
- okoliczności, w jakich się pojawia,
- częstotliwości i zmienności nasilenia ataków kaszlu,
- czynników wyzwalających, które mogą go nasilać lub łagodzić.
Ważne jest również pytanie o palenie tytoniu oraz istnienie innych chorób przewlekłych i towarzyszących innych czynników, takich jak stres emocjonalny – wówczas przyczyną może być kaszel na tle nerwowym. W przypadku kaszlu, który powoduje produkcję plwociny, istotne jest pytanie o jej cechy, takie jak kolor i ilość.
Badanie fizyczne pacjenta nie powinno ograniczać się tylko do osłuchiwania i opukiwania klatki piersiowej oraz badania drżenia głosowego. Należy również dokładnie ocenić stan układu krążenia i przeprowadzić badanie laryngologiczne, aby wykluczyć inne niż płucne przyczyny kaszlu.
Wybór dodatkowych badań diagnostycznych zależy od objawów pacjenta i może obejmować takie badania jak zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej, badanie ultrasonograficzne jam opłucnowych, tomografia komputerowa oraz pomiar nasycenia krwi tętniczej tlenem (SaO2).
Atak kaszlu – leczenie
Na rynku farmaceutycznym jest dostępnych wiele różnych produktów, które skutecznie pomagają w łagodzeniu uciążliwego kaszlu. Niektóre z tych środków można kupić w aptece bez konieczności posiadania recepty, podczas gdy inne wymagają przepisania ich przez lekarza. Bez względu na wybrany lek na kaszel bez recepty, zawsze warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą przed jego użyciem.
W przypadku przeziębienia, lekarze często polecają stosowanie tabletek przeciwbólowych lub specjalnych syropów, które mają na celu złagodzenie objawów kaszlu. W przypadku uciążliwego kaszlu suchego lekarz najprawdopodobniej zaleci preparat zawierający dekstrometorfan. Jeśli chodzi o leki dla dzieci powyżej 3. roku życia, tabletki z butamiratem mogą być odpowiednie.
Jeśli chodzi o pacjentów cierpiących na uporczywe ataki kaszlu, należy starannie zbadać przyczynę tego kaszlu i podjąć odpowiednie leczenie, które będzie skierowane na rozwiązanie problemu wywołującego kaszel.
Przy podejmowaniu decyzji o leczeniu przeciwkaszlowym, lekarz musi wziąć pod uwagę kilka kluczowych czynników. Przede wszystkim konieczne jest określenie charakteru kaszlu, ponieważ istnieją znaczące różnice w sposobie leczenia kaszlu suchego i mokrego. Ponadto wiek pacjenta ma istotne znaczenie, ponieważ niektóre leki mogą być niewskazane lub ograniczone w stosowaniu u osób w określonym wieku. Należy również uwzględnić ewentualne inne choroby, które mogą wpływać na to, jak leki są przetwarzane przez organizm pacjenta oraz zwiększać ryzyko wystąpienia niepożądanych działań ubocznych. Istotne jest także uwzględnienie wszystkich innych leków, które pacjent może jednocześnie przyjmować, ponieważ mogą one wpływać na działanie leków przeciwkaszlowych.
