Czym jest kaszel psychogenny?
Kaszel na tle nerwowym, inaczej kaszel psychogenny lub kaszel nerwicowy, to reakcja organizmu wywołana czynnikami psychicznymi. Manifestuje się w taki sam sposób, jak kaszel wywołany czynnikami zewnętrznymi lub wynikającymi z chorób układu oddechowego. Kaszel psychogenny nie jest powiązany z wystąpieniem czynników fizycznych, takich jak wdychanie substancji drażniących czy dostanie się ciała obcego do dróg oddechowych. Do reakcji obronnej dochodzi na skutek stymulacji konkretnych obszarów mózgu: ośrodka kaszlowego oraz ośrodków korowo-podkorowych. Przypomina często kaszel suchy lub kaszel alergiczny, bez odrywania się wydzieliny. Może się rozwinąć w każdym wieku, zarówno u osób dorosłych, jak i u dzieci.
Kaszel na tle nerwowym u dorosłych
Ciągłe pokasływanie u dorosłego może mieć wiele przyczyn, nie musi oznaczać kaszlu nerwicowego. W pierwszej kolejności należy ustalić, czy nie ma podłoża chorobowego. U osób dorosłych kaszel psychogenny rozwija się zazwyczaj pod wpływem danych sytuacji stresowych, takich jak problemy w życiu zawodowym czy problemy natury osobistej. Może być również efektem przewlekłego stresu i długotrwałej ekspozycji na czynniki stresogenne o niskim lub średnim natężeniu. W takich okolicznościach bardzo często początkowo wystąpienie kaszlu, takich jak uporczywe chrząkanie czy sporadyczne ataki kaszlu bez związku z czynnikami zewnętrznymi, początkowo bierze się za objaw choroby dróg oddechowych. Najczęściej dopiero diagnostyka pod tym kątem i wykluczenie schorzeń daje bodziec do rozpoczęcia diagnozy pod kątem kaszlu na tle nerwowym.
Kaszel na tle nerwowym u dzieci
Również u dzieci może wystąpić kaszel psychogenny. Nie należy zapominać o tym, że dzieci również narażone są na działanie stresu i podobnie jak u osób dorosłych, może się to odbić na ich zdrowiu. Kaszel nerwicowy u dzieci może być efektem problemów szkolnych, trudności w nauce czy zaburzonej sytuacji rodzinnej. Jeśli po wykluczeniu chorób układu oddechowego u dziecka kaszel nadal się utrzymuje, podobnie jak w przypadku osób dorosłych należy rozpocząć diagnostykę w kierunku kaszlu psychogennego.
Kaszel na tle nerwowym – objawy
Objawy kaszlu psychogennego przypominają objawy kaszlu suchego, stąd wspomniane już trudności w procesie diagnostycznym. Istnieje jednak kilka charakterystycznych symptomów, które pomagają odróżnić kaszel na tle nerwowym od kaszlu wywołanego innymi przyczynami. Należą do nich:
- brak reakcji na podane leki przeciwkaszlowe,
- nasilenie objawów lub ich gwałtowne wystąpienie w sytuacjach stresowych,
- najczęściej brak kaszlu w nocy,
- brak powiązania wystąpienia kaszlu z widocznymi czynnikami drażniącymi wywołującymi kaszel.
Należy pamiętać, że są to jedynie symptomy, które mogą, ale nie muszą oznaczać kaszlu na tle nerwowym. Nie wykluczają tego, że kaszel jednak wiąże się z chorobami dróg oddechowych lub nieustalonym zewnętrznym czynnikiem drażniącym. Natomiast jeśli inne wykluczono inne przyczyny, to powyższe objawy mogą wskazywać na kaszel nerwicowy.
Przyczyny kaszlu psychogennego
Do przyczyn kaszlu na tle nerwowym oprócz stresu należy odczuwanie silnych emocji, takich jak gniew czy strach. Kaszel psychogenny może towarzyszyć zaburzeniom nerwicowym, takim jak nerwica natręctw czy nerwica lękowa. Możliwe jest także, że kaszel na tle nerwowym wystąpi w przebiegu depresji.
Diagnostyka kaszlu na tle nerwowym
Postawienie diagnozy kaszlu psychogennego jest często bardzo trudne i rozległe w czasie. Kaszel w pierwszej kolejności kojarzony jest z przebiegiem powszechnych chorób zakaźnych, takich jak przeziębienie i grypa. Po tego rodzaju infekcjach, zwłaszcza w sezonie jesienno-zimowym, kaszel może się utrzymywać nawet przez kilka tygodni i ustępuje samoistnie. Jeśli w tym samym czasie nałoży się to z rozwojem kaszlu psychogennego, objaw może nie być właściwie skojarzony, co dodatkowo opóźni diagnostykę. Zwykle podejmuje się ją po ustąpieniu infekcji, wykluczeniu kaszlu poinfekcyjnego oraz innych chorób.
Przede wszystkim w przypadku utrzymującego się kaszlu niezbędne jest ustalenie, czy nie wynika on z poważnych zaburzeń pracy układu oddechowego, takich jak:
- astma,
- przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP),
- stany zapalne górnych i dolnych dróg oddechowych,
- nowotworów układu oddechowego,
- zator płucny,
- utknięcie ciała obcego w drogach oddechowych.
Do innych chorób, które również mogą manifestować się kaszlem, należą:
- choroby serca,
- wrzody żołądka,
- refluks żołądkowo-przełykowy.
Kolejnym etapem może być ustalenie, czy kaszlu nie wywołują zewnętrzne czynniki takie jak:
- palenie tytoniu czy e-papierosów,
- wdychanie substancji drażniących (u osób wrażliwych mogą to być nawet perfumy),
- przebywanie w klimatyzowanym pomieszczeniu lub zmiany temperatury.
Warto pamiętać o tym, że kaszel może być też spowodowany nadwyrężeniem strun głosowych czy przesuszeniem śluzówki gardła. Dotyczy to zwłaszcza osób, które pracują głosem.
Kaszel palacza a kaszel nerwicowy
Nałóg palenia tytoniu bywa kojarzony również z reakcją na stres. Osoby palące bardzo często zmagają się z tzw. kaszlem palacza, gdyż dym tytoniowy podrażnia drogi oddechowe. W tej sytuacji diagnoza kaszlu na tle nerwowym może być jeszcze bardziej utrudniona. W trosce o zdrowie konieczne jest porzucenie nałogu i diagnostyka pulmonologiczna. Dopiero po unormowaniu pracy układu oddechowego i badaniach kontrolnych może być możliwe stwierdzenie kaszlu nerwicowego.
Kaszel idiopatyczny a kaszel na tle nerwowym
W sytuacji, kiedy nie wykryto przyczyn związanych z nieprawidłową pracą układu oddechowego lub innych schorzeń mogących manifestować się m.in. kaszlem, a ponadto nie ma podstaw do stwierdzenia kaszlu psychogennego, mówi się o kaszlu idiopatycznym. Kaszel idiopatyczny to taki, którego przyczyna nie została ustalona.
Leczenie kaszlu na tle nerwowym
W przypadku długotrwałego lub uporczywego kaszlu, w pierwszej kolejności należy się skonsultować z lekarzem pierwszego kontaktu lub pediatrą w przypadku dzieci. Następnie może być potrzebna konsultacja pulmonologa czy alergologa w celu dalszej diagnostyki i wykluczenia somatycznych przyczyn kaszlu. Równolegle bądź po zakończeniu tego procesu warto skorzystać z pomocy psychologa lub psychiatry.
W przypadku diagnozy kaszlu na tle nerwowym, najczęściej stosuje się terapię łączoną – leczenie farmakologiczne skorelowane z psychoterapią, która ma na celu poprawę stanu psychicznego pacjenta. Bardzo ważna jest także redukcja stresu, konieczna może się okazać zmiana środowiska, np. pracy. Leczenie kaszlu nerwicowego jest długim procesem, możliwe jest jednak całkowite zniwelowanie objawów. W niektórych przypadkach kaszel na tle nerwowym może mieć charakter nawracający.
Polecane artykuły:
