Nerwica lękowa (lęk uogólniony) – objawy i leczenie. Jak sobie radzić?

Nerwica lękowa – co to jest?

Nerwice to dawna nazwa zaburzeń, które dzisiaj określa się jako zaburzenia lękowe. Do tej grupy zalicza się nerwica lękowa, czyli zaburzenie lękowe uogólnione (generalized anxiety disorder, GAD). Nerwica lękowa jest związana z występowaniem przewlekłego, uporczywego lęku, nieprzypisanego do konkretnych sytuacji (tzw. lęku wolnopłynącego).

Zespół lęku uogólnionego dotyczy głównie dorosłych, częściej rozwija się u kobiet niż u mężczyzn. Szacuje się, że zmaga się z nim ok. 1–3% populacji ogólnej. Zaburzenie to często współwystępuje z innymi zaburzeniami lękowymi i depresją.

Objawy nerwicy lękowej

Zaburzenie lękowe uogólnione zawsze ma charakter przewlekły. Objawy występują przez dłuższy czas ze zmiennym nasileniem.

Objawy psychologiczne

Charakterystyczne dla nerwicy lękowej jest przede wszystkim występowanie uporczywego lęku, który pojawia się bez uchwytnej przyczyny. Pacjent czuje się zagrożony, choć poczucie to nie ma uzasadnienia w zewnętrznej sytuacji (nie wiąże się z tym, co aktualnie dzieje się w jego życiu).

Oprócz tego u osób z lękiem uogólnionym obserwuje się częste, nadmierne martwienie się. Obawy dotyczą przyszłości – tego, co może wydarzyć się w życiu pacjenta lub bliskich mu osób. Częstymi tematami są: zdrowie, praca zawodowa lub życie szkolne, sytuacja finansowa. Pacjenci nierzadko mają wrażenie, że zdarzy się coś złego, lecz nie potrafią dokładnie określić, co by to mogło być.

Inne objawy nerwicy lękowej to:

• poczucie ciągłego dyskomfortu psychicznego, wewnętrznego napięcia i niepokoju;
• problemy z odprężeniem się;
• rozdrażnienie;
• trudności w koncentracji uwagi, wrażenie pustki w głowie;
• zaburzenia snu (trudności w zasypianiu lub wybudzanie się, sen niespokojny, niedający odpoczynku);
• tendencja do nadmiernego reagowania strachem na drobne sytuacje zaskoczenia.

Objawy fizyczne

W przebiegu zaburzenia lękowego uogólnionego występują też różne objawy somatyczne (fizyczne, płynące z ciała).

Wśród objawów fizycznych nerwicy lękowej warto wymienić:

• wzmożone napięcie mięśni (a także związane z tym drżenie, bóle mięśni – zwłaszcza w okolicy pleców i ramion);
• napięciowe bóle głowy, zawroty głowy;
• przyspieszone bicie serca, kołatanie serca;
• ból lub dyskomfort w klatce piersiowej, wrażenie ucisku;
• przyspieszony oddech, duszność;
• nadmierna potliwość;
• suchość w jamie ustnej;
• dolegliwości ze strony układu pokarmowego (np. bóle brzucha, biegunki, nudności, wzdęcia);
• ciągłe zmęczenie, osłabienie.

Ze względu na obecność objawów fizycznych pacjenci z lękiem uogólnionym często trafiają do psychologa lub psychiatry dopiero po wizytach u innych specjalistów, kiedy wykluczono somatyczne przyczyny dolegliwości.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Jak stwierdzić, czy to, co przeżywamy, jest objawem zaburzenia? Każdy czasami czegoś się obawia i czymś się martwi – lęk stanowi w końcu nieodłączną część życia. Warto jednak pamiętać, że lęk, który towarzyszy osobie z nerwicą, jest patologiczny; istotnie zaburza codzienne funkcjonowanie i stanowi źródło cierpienia.

W przypadku występowania niepokojących objawów wskazujących na problemy natury psychicznej warto umówić się na konsultację u psychologa lub psychiatry. Tylko w ten sposób będzie możliwe ustalenie źródła dolegliwości i rozpoczęcie leczenia.

Aby zdiagnozować zespół lęku uogólnionego, typowe objawy (nadmierny lęk, napięcie i niepokój, obawy dotyczące codziennego życia) muszą być obecne przez większość dni w czasie przynajmniej 6 miesięcy.

Inne warunki, które muszą być spełnione, by móc mówić o nerwicy lękowej:

• lęk nie jest związany z konkretną sytuacją (nie występuje realny stres);
• pacjent ma trudności w kontrolowaniu objawów;
• występuje co najmniej kilka objawów fizycznych;
• objawy nie są spowodowane działaniem substancji (leków, używek, narkotyków) ani chorobami somatycznymi (np. nadczynnością tarczycy).

Leczenie nerwicy lękowej

Jak pokonać nerwicę lękową? W leczeniu lęku uogólnionego stosuje się psychoterapię poznawczo-behawioralną oraz farmakoterapię.

Psychoterapia poznawczo-behawioralna ma na celu zmianę niekorzystnego sposobu myślenia i reagowania pacjenta. Wykazuje ona dużą skuteczność, stanowi podstawę leczenia zaburzeń lękowych. Podczas sesji pacjent dowiaduje się, czym jest lęk i z czego wynikają dolegliwości, których doświadcza, a ponadto poznaje metody radzenia sobie z napięciem. Takie działania stanowią część psychoedukacji.

W redukcji stresu i napięcia przy nerwicy lękowej mogą pomóc takie ćwiczenia, jak:

• treningi redukcji stresu oparte na uważności (MBSR);
• trening relaksacji Jacobsona;
• trening autogenny Schultza;
• treningi oddychania przeponowego.

Farmakoterapia pomaga zredukować lęk, dlatego może uzupełniać psychoterapię, jeśli są ku temu wskazania (np. duże nasilenie objawów). Stosowana samodzielnie ma ograniczoną skuteczność – nie leczy przyczyny, a jedynie objawy, więc po odstawieniu leków dolegliwości mogą powrócić. Przyjmowanie leków może być jednak jedyną metodą leczenia nerwicy lękowej, jeśli pacjent nie ma możliwości lub motywacji, by rozpocząć terapię.

Leki na nerwicę lękową to głównie leki z grupy SSRI i SNRI. Coraz częściej stosowana w tym zaburzeniu jest pregabalina. Preparaty z grupy benzodiazepin ze względu na ryzyko uzależnienia stosuje się krótko, maksymalnie 4–6 tygodni.

Bibliografia:

1. Gałecki P., Szulc A., Psychiatria, Edra Urban & Partner, Wrocław 2018.
2. Heitzman J. (red.), Psychiatria. Podręcznik dla studiów medycznych, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007.
3. Kaplan H.I., Sadock B.J., Sadock V.A., Psychiatria kliniczna, Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner, Wrocław 2004.
4. Mosiołek A., Leczenie zaburzeń lękowych – przewodnik, „Psychiatria po Dyplomie” 2018, nr 5.