Co to jest autoimmunologiczne zapalenie wątroby?
Autoimmunologiczne zapalenie wątroby (AZW) jest chorobą wątroby, a konkretnie jej miąższu. W wyniku choroby dochodzi do autoagresji układu odpornościowego, który atakuje własne komórki wątroby, wywołując stany zapalne. Z kolei w wyniku utrzymujących się stanów zapalnych wątroby dochodzi do stopniowego zniszczenia struktur wątroby, co w konsekwencji może powodować jej marskość.
Oto 5 najważniejszych informacji o autoimmunologicznym zapaleniu wątroby:
- AZW w pierwszej fazie trudno wykryć i rozpoznać – może nie dawać objawów.
- Przyczyny nie są do końca poznane, ale badane są wątki wpływu na rozwój autoimmunologicznego zapalenia wątroby czynników środowiskowych i genetycznych.
- Objawy autoimmunologicznego zapalenia wątroby w kolejnej fazie choroby mogą być różne – łagodne bóle brzucha, powiększenie wątroby, żółtaczka, powiększenie śledziony.
- Leczenie polega na łagodzeniu objawów i stosowaniu leków immunosupresyjnych.
- Rokowanie w przypadku autoimmunologicznego zapalenia wątroby zależy m.in. od stopnia uszkodzenia wątroby w momencie postawienia diagnozy, czyli momentu rozpoczęcia leczenia.
Warto wiedzieć: Autoimmunologiczne zapalenie wątroby występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn, a najczęściej występuje u osób w wieku 20-40 lat (chociaż może też wystąpić w każdym wieku).
Jakie są przyczyny autoimmunologicznego zapalenie wątroby?
Aktualnie badane są dwie możliwe przyczyny rozwoju autoimmunologicznego zapalenia wątroby:
- Czynnik genetyczny – wykazano, że istnieje związek między niektórymi genami, które predysponują do rozwoju choroby. Głównie są to geny kodujące i sterujące białkami odgrywającymi istotną rolę w rozpoznawaniu własnych komórek przez układ odpornościowy. U osób chorych częściej stwierdzano mutacje w genach HLA-DR3 i HLA-DR4.
- Czynniki środowiskowe – w tym przypadku czynnikami, które występują u osób chorych na AZW są:
- niektóre infekcje (np. zapalenie wątroby typu A, B, C, wirus Epsteina-Barr),
- stosowanie niektórych leków (np. niektóre leki przeciwdrgawkowe),
- występowanie innych chorób autoimmunologicznych (np. cukrzyca typu 1., choroba Hashimoto).
Jak powstaje autoimmunologiczne zapalenie wątroby?
Do rozwoju choroby dochodzi prawdopodobnie w wyniku interakcji czynników środowiskowych i genetycznych. W pierwszej fazie AZW, układ odpornościowy zaczyna błędnie produkować przeciwciała przeciwko antygenom komórek wątrobowych.
Wraz z rozwojem choroby przeciwciała atakują komórki wątroby, powodując stopniowe uszkodzenia. Początkowo zwłóknienie wątroby jest niewielkie, ale w kolejnych fazach pogarszają się czynności wątroby. W ostatniej fazie dochodzi do poważnego uszkodzenia narządu – marskości i niewydolności.
Autoimmunologiczne zapalenie wątroby – objawy
Początkowo objawy autoimmunologicznego zapalenia wątroby nie występują. W kolejnych fazach choroby mogą wystąpić:
- ogólne zmęczenie, rozbicie,
- nawracające bóle brzucha,
- uczucie ciężkości, zgaga,
- nudności, wymioty, wzdęcia, biegunki,
- świąd, trądzik, zmiany skórne,
- bóle mięśni, bóle stawów,
- zaburzenia hormonalne, nieregularne miesiączki,
- utrata apetytu, jadłowstręt, utrata masy ciała,
- żółta skóra, żółte białka oczu.
Objawy mogą występować w różnym natężeniu. Czasami jedynym objawem choroby jest zmęczenie narastające w ciągu dnia.
W niektórych przypadkach choroba może postępować szybciej, w momencie zdiagnozowania dając takie objawy, jak powiększenie wątroby i śledziony.
Czytaj także: Żółtaczka – objawy u dorosłych. Jakie choroby może oznaczać?
Jakie są rodzaje autoimmunologicznego zapalenia wątroby?
Wyróżnia się 3 rodzaje AZW:
- Autoimmunologiczne zapalenie wątroby typu 1. – najczęściej występująca postać, rozwija się w wieku dorosłym, występują przeciwciała ANA (przeciwjądrowe) oraz AMA (przeciwmitochondrialne).
- Autoimmunologiczne zapalenie wątroby typu 2. – rzadsza postać choroby, może być diagnozowana u dzieci, występują mikrosomy wątroby i nerki typu 1 (anti-LKM-1).
- Autoimmunologiczne zapalenie wątroby typu 3. – najrzadziej występująca postać AZW, często obserwowana u osób z innymi chorobami autoimmunologicznymi, obecność przeciwciał przeciwko fosfatazie alkalicznej (anti-ALP) lub anti-GP (przeciwko peroksydazie glutationowej).
Badania i diagnostyka autoimmunologicznego zapalenia wątroby
W diagnostyce AZW ważne jest wykluczenie innych chorób, takich jak np. ostre wirusowe zapalenie wątroby.
W jaki sposób lekarz stawia diagnozę i jak rozpoznać autoimmunologiczne zapalenie wątroby? Diagnostyka odbywa się w następujących krokach:
- wywiad lekarski,
- badania krwi – przede wszystkim enzymy wątrobowe: alaninowa aminotransferaza (ALAT) i asparaginowa aminotransferaza (AST); na AZW może też wskazywać wysoki poziom białka C-reaktywnego (CRP), gammaglobulin, bilirubiny,
- badanie USG wątroby – może wykazać powiększenie i stłuszczenie wątroby,
- biopsja wątroby – przy AZW najczęściej widoczne są nacieki zapalne,
- badanie elastograficzne – wykrywa stopień zwłóknienia wątroby,
- badania przeciwciał – mogą być zlecone badania przeciwciał przeciwko antygenom na powierzchni komórek wątrobowych,
- inne badania obrazowe – tomografia komputerowej (TK), rezonans magnetycznego (MRI) – mogą wykazać marskość wątroby.
Czytaj także: Kiedy należy wykonać próby wątrobowe? Normy dla prób wątrobowych
Leczenie autoimmunologicznego zapalenia wątroby
Jak przebiega leczenie autoimmunologicznego zapalenia wątroby i w jaki sposób zahamować rozwój choroby?
Po postawieniu diagnozy mogą być zalecone m.in. leki immunosupresyjne, które hamują błędną odpowiedź układu odpornościowego i autoagresję. Leki na autoimmunologiczne zapalenie wątroby to m.in.:
- leki przeciwcytotoksyczne – np. takrolimus, cyklofosfamid,
- leki immunosupresyjne – azatiopryna,
- glikokortykosteroidy – np. prednizon.
Leczenie AZW polega więc na farmakologicznym spowolnieniu postępowania choroby i jest skuteczne przede wszystkim w przypadku wczesnego wykrycia. Oprócz leczenia farmakologicznego zalecane są:
- stosowanie odpowiednio rozpisanej przez dietetyka diety,
- unikanie alkoholu i produktów spożywczych negatywnie wpływających na wątrobę,
- unikanie leków, które mogą uszkadzać wątrobę,
- regularna aktywność fizyczna.
Jaka dieta na autoimmunologiczne zapalenie wątroby?
Wskazana jest wizyta u dietetyka i dobór indywidualnej diety – co prawda nie istnieje jedna specyficzna dieta dla autoimmunologicznego zapalenia wątroby, ale wskazane jest przestrzeganie ogólnych zasad zdrowego żywienia. Unikaj więc smażenia, tłuszczów nasyconych, tłuszczów trans, węglowodanów prostych, cukru i alkoholu. Włącz do swojej diety owoce, warzywa i produkty pełnoziarniste. Indywidualny plan żywieniowy rozpisze dla Ciebie dietetyk.
Czytaj także: Jak dbać o wątrobę? Dieta, suplementy, styl życia
Autoimmunologiczne zapalenie wątroby – rokowania
Jakie są rokowania w przypadku AZW? Bardzo dużo zależy od stopnia uszkodzenia wątroby i zmian w komórkach wątrobowych w momencie wykrycia choroby i podjęcia leczenia. Jeśli uszkodzenia są poważne, to może dojść do marskości wątroby i jej całkowitej niewydolności. W takim przypadku może być konieczny przeszczep tego narządu.
Na rokowania wpływają też m.in.:
- wiek pacjenta,
- choroby towarzyszące,
- ogólny stan zdrowia i styl życia,
- rodzaj AZW.
Czy możliwe jest całkowite wyleczenie autoimmunologicznego zapalenia wątroby?
Całkowite wyleczenie autoimmunologicznego zapalenia wątroby nie jest możliwe.
W odpowiednich warunkach (wczesne rozpoznanie, zmiana diety, zmiana stylu życia, wdrożenie leczenia i stały monitoring choroby) – możliwa jest remisja autoimmunologicznego zapalenia wątroby. Objawy mogą wówczas ustąpić, a wyniki wrócić do normy – lekarz może zalecić odstawienie leków immunosupresyjnych. Najczęściej pacjenci z AZW wymagają leczenia podtrzymującego przez długi czas.
Autoimmunologiczne zapalenie wątroby – odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania
Na czym polega test na autoimmunologiczne zapalenie wątroby?
Testy na autoimmunologiczne zapalenie wątroby to inaczej badania krwi z oznaczeniem konkretnych parametrów wątrobowych, a w niektórych przypadkach dodatkowo testy na przeciwciała (pozwalają określić rodzaj AZW). Do najczęściej wykonywanych testów laboratoryjnych zalicza się m.in. badanie krwi na podwyższone stężenie enzymów wątrobowych. Wyniki badań wykonywanych w kierunku autoimmunologicznego zapalenia wątroby powinny być interpretowane przez lekarza jako jeden z elementów diagnostyki.
Autoimmunologiczne zapalenie wątroby a ciąża – jak postępować?
Ciąża u pacjentek z autoimmunologicznym zapaleniem wątroby powinna być kontrolowana i stale monitorowana przez lekarza prowadzącego ciążę. W czasie ciąży może dojść do zmian hormonalnych i nasilenia objawów AZW. Zalecane jest dostosowanie leczenia w ciąży poprzez dobór odpowiednich leków bezpiecznych dla matki i dziecka oraz regularne badania krwi oraz wątroby.
Jak uniknąć zachorowania na autoimmunologiczne zapalenie wątroby? Profilaktyka
Nie istnieją zasady profilaktyki AZW – nie poznano konkretnych przyczyn choroby, ale mimo to warto unikać nadmiernej konsumpcji alkoholu czy stosowania leków uszkadzających wątrobę. Niezdrowy styl życia oraz dodatkowe czynniki (np. występowanie WZW lub innych chorób autoimmunologicznych) – wszystko to może przyczyniać się do rozwoju choroby. Jeśli jesteś w grupie ryzyka – wyeliminuj złe nawyki, regularnie wykonuj badania laboratoryjne i konsultuj się z lekarzem.
Autor: Katarzyna Górska
Polecane artykuły:
