📌 Wiedza w pigułce
- Choroba von Willebranda to najczęstsze wrodzone zaburzenie krzepnięcia krwi, wynikające z niedoboru lub nieprawidłowego działania czynnika von Willebranda.
- Objawy mogą być łagodne lub nasilone i obejmują m.in. krwawienia z nosa, obfite miesiączki oraz przedłużone krwawienia po urazach i zabiegach.
- Choroba ma podłoże genetyczne i występuje w trzech głównych typach, które różnią się mechanizmem zaburzeń oraz nasileniem objawów.
- Diagnostyka opiera się na wywiadzie i specjalistycznych badaniach krwi.
- Leczenie polega na zapobieganiu krwawieniom i łagodzeniu objawów, najczęściej z użyciem desmopresyny lub koncentratów czynników krzepnięcia.
Czym jest choroba von Willebranda?
Choroba von Willebranda to uwarunkowane genetycznie zaburzenie krzepnięcia krwi, polegające na niedoborze ilościowym lub jakościowym czynnika von Willebranda. Białko to odgrywa fundamentalną rolę w pierwszym etapie tamowania krwawienia. Choroba może mieć bardzo różnorodny przebieg – od całkowicie bezobjawowego do ciężkich krwawień wymagających hospitalizacji.
Jak często występuje choroba von Willebranda?
Wg danych WHO częstotliwość występowania vWF w populacji ogólnej sięga nawet 1%, jednak objawowe postacie choroby są znacznie rzadsze. W praktyce klinicznej jest najczęściej spotykaną wrodzoną skazą krwotoczną, wyprzedzając nawet hemofilię.
Ryzyko jej wystąpienia u kobiet i mężczyzn jest podobne. U kobiet jest diagnozowana częściej dzięki bardziej widocznym i łatwiejszym do wychwycenia objawom (krwawienia ginekologiczne).
Jaką rolę pełni czynnik von Willebranda?
To wielkocząsteczkowe białko osoczowe, które pełni dwie kluczowe funkcje w procesie hemostazy:
- umożliwia adhezję płytek krwi do uszkodzonego naczynia krwionośnego,
- stabilizuje czynnik VIII, chroniąc go przed degradacją.
W praktyce oznacza to, że vWF jest niezbędny zarówno w tworzeniu pierwotnego czopu płytkowego, jak i w dalszym etapie krzepnięcia. Jego niedobór prowadzi do zaburzenia równowagi między krwawieniem a jego zatrzymaniem.
Czy można odziedziczyć chorobę Von Willebranda?
Podstawową przyczyną choroby są mutacje genetyczne wpływające na syntezę lub funkcję czynnika von Willebranda. Najczęściej choroba dziedziczona jest autosomalnie dominująco, co oznacza, że wystarczy jedna kopia uszkodzonego genu, aby wystąpiły objawy.
W rzadszych przypadkach dziedziczenie ma charakter autosomalny recesywny, co prowadzi do cięższych postaci choroby.
- Może być przekazana dziecku przez rodzica, który ma wadliwy gen (sam rodzic nie musi mieć objawów choroby),
- jeden z genów dziecka może ulec mutacji – w tym wypadku rodzice nie przenoszą mutacji a prawdopodobieństwo, że ich pozostałe dzieci zachorują, jest niskie.
Typy choroby von Willebranda
Wyróżnia się trzy podstawowe typy choroby:
Typ 1
Najczęstszy i najłagodniejszy. Charakteryzuje się zmniejszoną zawartością czynnika von Willebranda w osoczu. Badania kliniczne wskazują, że stanowi 70 – 80% przypadków.
Objawy są zwykle umiarkowane i mogą ujawniać się dopiero w dorosłości. Niestety znaczna część chorych nie jest tego świadoma. Dopiero poważne urazy lub zabiegi chirurgiczne z krwawieniem mogą doprowadzić do rozpoznania choroby.
Typ 2
Dotyczy jakościowych zaburzeń czynnika. Jego ilość może być prawidłowa, ale funkcja jest nieprawidłowa. Statystyki wskazują, że występuje w 20 – 25% przypadków. Wyróżnia się podtypy 2A, 2B, 2M i 2N, różniące się mechanizmem zaburzeń:
2A z powodu wady struktury czynnika von Willebranda dochodzi do zaburzeń łączenia czynnika von Willebranda i płytek krwi.
2B zwiększenie powinowactwa czynnika von Willebranda do płytek krwi
2N osłabienie wiązania czynnika von Willebranda z czynnikiem VIII
2M osłabienie zdolności łączenia się czynnika von Willebranda z płytkami krwi
Typ 3
Najrzadsza i najcięższa postać, w której dochodzi do niemal całkowitego braku czynnika von Willebranda (lub jest on niewykrywalny) oraz niskiego poziomu czynnika VIII. Objawy są ciężkie i przypominają hemofilię, z częstymi samoistnymi krwawieniami do stawów i mięśni.
Objawy choroby von Willebranda
Wynikają z zaburzeń hemostazy i mogą obejmować:
- nawracające krwawienia z nosa,
- obfite miesiączki (często pierwszy objaw u kobiet),
- łatwe powstawanie siniaków,
- wydłużone krwawienia po skaleczeniach,
- krwawienia po zabiegach stomatologicznych lub chirurgicznych,
- krwawienia z dziąseł,
- w cięższych przypadkach – krwawienia z przewodu pokarmowego.
U kobiet choroba często pozostaje nierozpoznana przez wiele lat, ponieważ obfite miesiączki są błędnie uznawane za normę.
Jak wygląda diagnostyka?
Diagnostyka choroby von Willebranda jest wieloetapowa i wymaga specjalistycznych badań hematologicznych. Składa się z etapu klinicznego i laboratoryjnego.
Etap kliniczny
Polega przede wszystkim na zebraniu dokładnego wywiadu medycznego oraz ocenie rodzaju i nasilenia krwawień.
Obejmuje zarówno osobę potencjalnie chorą, jak i jej rodzinę, ponieważ choroba von Willebranda ma podłoże dziedziczne.
Należy jednak zachować ostrożność, gdyż nawet przy tym samym typie (a nawet podtypie) schorzenia w obrębie jednej rodziny objawy mogą różnić się u poszczególnych osób.
Etap laboratoryjny
Podstawowe elementy diagnostyki obejmują:
- ocenę czasu krwawienia,
- oznaczenie aktywności i stężenia czynnika von Willebranda,
- oznaczenie aktywności czynnika VIII,
- testy funkcji płytek krwi.
Jak leczy się chorobę von Willebranda?
Choroby von Willebranda nie da się trwale wyleczyć. Medycyna pozwala jedynie ograniczać objawy i skutecznie hamować krwawienia oraz zapobiegać ich występowaniu.
Postępowanie zależy od typu choroby i nasilenia objawów.
Najczęściej stosowane metody to:
- Desmopresyna
Syntetyczny lek, który powoduje uwalnianie czynnika von Willebranda z naczyń krwionośnych. Może być podawany dożylnie, podskórnie lub donosowo. Nie powinien być stosowany w sposób ciągły – konieczne są przerwy, aby organizm mógł samodzielnie odbudować zapasy czynnika von Willebranda.
Stosowany głównie w typie 1 i niektórych podtypach typu 2.
- Koncentraty czynników krzepnięcia
Podawane są w formie krótkiego wlewu dożylnego trwającego kilka minut, który w niektórych przypadkach pacjent może wykonać samodzielnie. Stanowią leczenie pierwszego wyboru u osób z ciężką postacią choroby (typ 3). U pacjentów z typem 2 i 1 stosowane są wtedy, gdy występuje nietolerancja lub brak skuteczności desmopresyny.
Leczenie wspomagające
Obejmuje m.in.:
- kwas traneksamowy,
- miejscowe środki hemostatyczne,
- leczenie hormonalne u kobiet z obfitymi miesiączkami.
Czy choroba jest groźna?
Choroba von Willebranda w większości przypadków nie stanowi zagrożenia życia, jednak jej cięższe postacie mogą prowadzić do poważnych powikłań. Należą do nich:
- przewlekła anemia z niedoboru żelaza,
- krwotoki pooperacyjne,
- krwawienia pourazowe,
- w rzadkich przypadkach krwawienia wewnętrzne.
Jak wygląda życie z chorobą?
Pacjenci z chorobą von Willebranda mogą prowadzić normalne, aktywne życie, pod warunkiem przestrzegania zaleceń lekarskich.
Do najważniejszych zasad należą:
- unikanie leków wpływających na agregację płytek krwi (np. kwasu acetylosalicylowego),
- informowanie lekarzy o chorobie przed zabiegami,
- regularna kontrola u hematologa,
- ostrożność w uprawianiu sportów kontaktowych,
- szybkie reagowanie na objawy krwawień.
Edukacja pacjenta oraz jego rodziny ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa.
Najczęściej zadawane pytania
Czy choroba von Willebranda jest tym samym co hemofilia?
Nie. Choroba von Willebranda i hemofilia to dwa różne wrodzone zaburzenia krzepnięcia krwi. W chorobie von Willebranda problem dotyczy niedoboru lub nieprawidłowego działania czynnika von Willebranda, który odpowiada za przyleganie płytek krwi do uszkodzonego naczynia oraz stabilizuje czynnik VIII. Hemofilia wiąże się natomiast z niedoborem innych czynników krzepnięcia.
Czy choroba von Willebranda zawsze daje wyraźne objawy?
Nie. U części osób choroba może przebiegać łagodnie lub nawet przez długi czas pozostawać nierozpoznana. Zdarza się, że pierwsze objawy ujawniają się dopiero po zabiegu chirurgicznym, usunięciu zęba, urazie albo w postaci obfitych miesiączek. Nasilenie dolegliwości zależy od typu choroby i stopnia zaburzenia funkcji czynnika von Willebranda.
Czy z chorobą von Willebranda można normalnie żyć?
Tak. Większość pacjentów może prowadzić normalne i aktywne życie, jeśli choroba zostanie odpowiednio wcześnie rozpoznana i właściwie kontrolowana. Ważne jest przestrzeganie zaleceń lekarza, unikanie leków zaburzających czynność płytek krwi, informowanie specjalistów o chorobie przed zabiegami oraz szybkie reagowanie na objawy krwawień.
Bibliografia
- Lillicrap D. “von Willebrand disease: advances in pathogenetic understanding, diagnosis, and therapy.” Blood, 2020; 125(13): 2021–2029.
- Rodeghiero F. et al. “Von Willebrand disease: current status and future perspectives.” Haemophilia, 2018; 24(3): 364–372.
- Sadler J.E. “A revised classification of von Willebrand disease. ”Thrombosis and Haemostasis, 1994; 71(4): 520–525.
- World Federation of Hemophilia (WFH). “Guidelines for the management of von Willebrand disease,” 2021.
- Sokołowska B. Choroba von Willebranda – najczęstsza osoczowa skaza krwotoczna. Przegląd Menopauzalny. 2010; 4:207–211.
