Ciemny mocz – co oznacza? Kiedy świadczy o odwodnieniu?

Jaki kolor powinien mieć mocz?

Mocz powinien mieć kolor od wodojasnego do ciemnożółtego. Jest to prawidłowy kolor moczu dla osób zdrowych, kobiet w ciąży i dzieci.

O czym świadczy ciemny mocz?

Ciemniejsze lub jaśniejsze zabarwienie moczu może świadczyć o zbytnim nawodnieniu lub odwodnieniu organizmu. Poniższe zdjęcie dobrze obrazuje stopnie odwodnienia:

Kolor moczu a jedzenie

Zabarwienie moczu może mieć związek ze spożywaniem pokarmów, ale także z brakami witamin w organizmie lub z toczącym się procesem chorobowym.

• Czerwone zabarwienie moczu może wystąpić nie tylko na skutek krwiomoczu, mioglobinurii czy porfirynurii, ale też po spożyciu potraw zawierających czerwony barwnik (buraki, rabarbar, barwniki anilinowe, fuksyna), leków (salol, aminopiryna, antypiryna, fenazon, fenotiazyna, rifampicyna, sulfasalazyna, tetracyklina, chinony, metronidazol, nitraty, fenacetyna, senna, tymol, środki przeczyszczające zawierające fenoloftaleinę) oraz przy dużej zawartości moczanów. Ciemny kolor moczu może także pojawić się u kobiet miesiączkujących i jest on związany z dostaniem się krwi do strumienia moczu.
• Brązowy mocz występuje przy zwiększonej zawartości bilirubiny (rozpuszczalnej, bezpośredniej, związanej – w niedrożności mechanicznej), melaniny w czerniaku, kwasu homogentyzynowego w alkaptonurii, po metyldopie (mocz bywa wtedy szary), nitrofurantoninie i preparatach żelaza. W porfirii mocz czernieje dopiero po ekspozycji na światło słoneczne. 
• Pomarańczowy kolor moczu występuje po spożywaniu soków z marchwi i samej marchwi.
• Intensywnie żółty kolor moczu wskazuje z kolei na nadmiar witaminy B w organizmie, a także na zaburzenia pracy wątroby (szczególnie jeśli na żółto zabarwiła się skóra lub białka oczu pacjenta).
• Zielonkawy kolor moczu może być wynikiem stosowania witaminy B2, tymolu lub zakażenia pałeczką ropy błękitnej.
• Niebieski kolor moczu może pojawić się po spożyciu szparagów, błękitu metylenowego, biliwerdyny, triamterenu, guajakolu (środek wykrztuśny, odkażający drogi oddechowe).
• Mlecznobiały kolor moczu wskazuje na obecność chłonki w moczu (chyluria) na skutek patologii w układzie limfatycznym (pasożyty, procesy nowotworowe, urazy).

Ciemne zabarwienie moczu – na jakie choroby wskazuje?

Ciemne, brunatne zabarwienie moczu może świadczyć o:

• kłębuszkowym zapaleniu nerek,
• kamicy dróg moczowych,
• nowotworze nerek,
• raku pęcherza moczowego,
• zakażeniu bakteryjnym dróg moczowych,
• zapaleniu pęcherza moczowego.

Należy jednak pamiętać, że chorobie na ogół towarzyszą inne objawy, np. ból brzucha, pieczenie w trakcie mikcji, ciągłe parcie na pęcherz, częstomocz, oddawanie niewielkich ilości moczu, osłabienie strumienia moczu, gorączka, dreszcze.

Leki, które wpływają na ciemniejsze zabarwienie moczu:

• środki przeciwbólowe (stosowane w dużych ilościach),
• hormony płciowe,
• środki znieczulające,
• antybiotyki.

Ciemny mocz u osób starszych

Ciemne zabarwienie moczu u osób starszych wskazuje zazwyczaj na odwodnienie organizmu, zwłaszcza jeśli równolegle występuje osłabienie lub zaburzenia elektrolitowe. Ciemny mocz może być także efektem przyjmowanych leków. Możliwe jest również zakażenie układu moczowego – pęcherza lub odmiedniczkowe zapalenie nerek. Zwykle objawami towarzyszącymi są bóle okolicy lędźwi, częstomocz, pieczenie w okolicach cewki moczowej. U osób starszych w takiej sytuacji warto wykonać badania laboratoryjne krwi, szczególnie morfologię i białko CRP oraz badanie ogólne moczu wraz z posiewem.

Ciemny mocz u kobiet w ciąży

Kobiety w ciąży są szczególnie narażone na ZUM, występujący bez dodatkowych objawów. Dlatego w ciąży należy badać mocz co miesiąc, a w przypadku wystąpienia nawet bezobjawowego bakteriomoczu – wdrożyć leczenie. Nieleczone zakażenie układu moczowego może przyczynić się do zahamowania wzrostu płodu lub poronienia. Wszelkie niepokojące zmiany koloru moczu (jeśli nie wynikają ze spożywanych pokarmów) należy niezwłocznie skonsultować z lekarzem.

Ciemny mocz u dziecka

Noworodki do 4. doby życia mają ciemny kolor moczu – może on być brązowy, a nawet pomarańczowy czy czerwony. Jeśli po 4. dobie życia kolor moczu zmienia się, nie ma powodów do obaw. W przeciwnym razie konieczna jest dalsza diagnostyka.

Czytaj także: Pobieranie moczu u niemowlaka – jak zrobić to prawidłowo?

Ciemny mocz – diagnostyka

Badaniem, które należy wykonać przy zmianie zabarwienia moczu lub pojawieniu się innych objawów, jest badanie ogólne moczu oraz jego posiew. Dodatkowe badania, które może zalecić lekarz, to USG jamy brzusznej lub nerek, cytologia moczu lub cystoskopia (wprowadzenie wziernika poprzez cewkę moczową do pęcherza moczowego i ocena wnętrza narządu).

Dalsza diagnostyka jest uzależniona od wyników badań podstawowych.

Autor: Redakcja