Gastropareza – na czym polega? Przyczyny, objawy i leczenie

Gastropareza – czym jest?

Gastropareza oznacza przewlekłe opóźnione opróżnianie żołądka, czyli zaburzenie jego funkcji czynnościowych, jego prawidłowego działania. Praca żołądka jest kontrolowana w sposób niezależny od naszej woli, przez układ nerwowy za pomocą nerwu błędnego i nerwów współczulnych. Motorykę żołądka pobudzają lub hamują odpowiednie hormony, m. in. gastryna, somatostatyna, sekretyna i VIP (wazoaktywny peptyd jelitowy). Warto zaznaczyć tutaj, że grelina jest hormonem głodu, jednak nie ma wpływu na motorykę żołądka.

Jak działa żołądek?

Pokarm trafia do żołądka, który ma do spełnienia określone funkcje, czyli:

• mieszać treść pokarmową z sokiem żołądkowym;
• ma magazynować pokarm w części proksymalnej żołądka do momentu, aż dwunastnica będzie mogła przyjąć kolejną porcję treści pokarmowej;
• powoli opróżniać żołądek i przesuwać treść pokarmową do dwunastnicy w tempie umożliwiającym trawienie i wchłanianie składników mineralnych i witamin.

Jeśli układ nerwowy kontrolujący pracę żołądka jest uszkodzony, to opróżnianie organu i jego prawidłowa praca jest niemożliwe. Zaleganie pokarmu powoduje nieprzyjemne objawy.

Objawy gastroparezy

Objawy nie zawsze są adekwatne do stopnia upośledzenia opróżniania żołądka. Zalicza się do nich przede wszystkim nudności i wymioty – występują one najczęściej i pojawiają się zwykle od 2 do 6 godzin po posiłku.

Pozostałe objawy to:

• uczucie pełności,
• bardzo szybkie odczuwanie sytości,
• zgaga,
• wzdęcia,
• ból i dyskomfort w jamie brzusznej,
• utrata masy ciała,
• w ciężkich przypadkach odwodnienie i niedożywienie.

Gastropareza – czynniki ryzyka

Wśród czynników zwiększających ryzyko rozwoju gastroparezy znajdują się:

• wieloletnia cukrzyca,
• zabiegi chirurgiczne w obrębie jamy brzusznej i przewodu pokarmowego,
• infekcje, głównie wirusami z rodziny herpeswirusów,
• choroby układu nerwowego takie jak choroba Parkinsona, stwardnienie rozsiane i stany po udarach mózgu,
• twardzina układowa,
• przyjmowane leki (np. opioidy, przeciwcholinergiczne i agoniści receptora GLP-1),
• toczeń rumieniowaty układowy,
• zespoły paranowotworowe,
• amyloidoza,
• mastocytoza układowa,
• niedokrwienie jelit.

Do najczęstszych przyczyn gastroparezy idiopatycznej zaliczane są:

• zakażenia wirusami CMV, EBV i HHV-3 [VZV] (występują w około 20 proc. przypadków)
• cukrzyca.

Diagnostyka gastroparezy

W celu rozpoznania choroby stosuje się metody oceny opróżniania żołądka. Podstawową metodą diagnostyczną jest wykonanie scyntygrafii ze standaryzowanym posiłkiem znaczonym radioaktywnym technetem. Ten rodzaj badania przeprowadza się na ogół w pracowni medycyny nuklearnej. Innymi badaniami są:

• podanie pacjentowi kapsułki bezprzewodowa z funkcją oceny pH w otaczającym środowisku (tzw. wireless motility capsule – WMC)
• test oddechowy z oceną stężenia 13CO2 w wydychanym powietrzu po spożyciu pokarmu znaczonego tym izotopem.

Do metod diagnostycznych należy także wykonanie gastroskopii (endoskopii górnego odcinka przewodu pokarmowego), co jest niezbędne do wykluczenia obecności ciała obcego lub innej przeszkody mechanicznej w żołądku. Często także zaleca się wykonanie badań obrazowych, czyli: enterografii-TK lub enterografii-MR.

Wśród badań laboratoryjnych wykorzystywanych do diagnostyki gastroparezy zaliczane są: stężenie glukozy na czczo, przeciwciała przeciwjądrowe – w celu rozpoznania chorób mogących być przyczyną opóźnionego opróżniania żołądka.

Gastropareza a inne choroby

Objawy gastroparezy są niespecyficzne i przypominają wiele innych chorób układu pokarmowego. Schorzenie należy różnicować m. in. z:

• chorobą wrzodową żołądka i dwunastnicy,
• zapaleniem błony śluzowej żołądka i dwunastnicy,
• refluksem przełykowym, refluksem dwunastniczo-żołądkowym,
• dyspepsą czynnościową (inaczej po prostu niestrawnością czynnościową, która objawia się skurczami, bólem i pieczeniem w nadbrzuszu, uczuciem ciężkości po posiłku, pełności oraznudnościami i wzdęciami),
• bulimią i jadłowstrętem wynikającym z zaburzeń psychicznych,
• zespołem cyklicznych wymiotów,
• niedoczynnością tarczycy, która może dawać zbliżone objawy.

Objawy gastroparezy mogą także przypominać objawy pojawiające się w wyniku przewlekłego stosowania kannabinoidów.

Leczenie gastroparezy

Leczenie obejmuje specjalistyczne zalecenia żywieniowe, które stosuje się w celu zmniejszenia dolegliwości i dyskomfortu u pacjentów. Odpowiednio dobrana dieta ma także zapobiegać niedoborom witamin i składników mineralnych. Zasady żywienia:

1. Zmniejszenie objętości przyjmowanych posiłków.
2. Ograniczenie tłuszczu w posiłkach,
3. Przyjmowanie pokarmów rozdrobnionych,
4. Unikanie pokarmów opóźniających opróżnianie żołądka, czyli kawy, kakao, czekolady, tłuszczy oraz produktów pełnoziarnistych (unikanie błonnika, który zapewnia uczucia sytości na długo, jednak u osób z problemami ze strony układu pokarmowego może nasilać objawy),
5. Stosowanie diety lekkostrawnej,
6. Unikanie leżenia tuż po posiłku,
7. Unikanie wysiłku tuż po posiłku.

W skrajnych przypadkach może być niezbędne zastosowanie diety płynnej lub żywienia pozajelitowego lub enteralnego.

W przypadku leczenia farmakologicznego najczęściej stosuje się leki pobudzające motorykę żołądka, czyli leki prokinetyczne. Zaliczamy do nich domperydon, erytromycynę, itopryd, a w ciężkich przypadkach cisapryd (jednak leczenie w ciężkich przypadkach powinno odbywać się w warunkach szpitalnych). Niektórych leków nie można stosować u pacjentów z chorobami serca (bradykardią, zaburzeniami rytmu serca, niewydolnością serca), dlatego zawsze informuj lekarza o wszystkich występujących chorobach i o przyjmowanych lekach.

W leczeniu gastroparezy idiopatycznej skuteczność wykazuje także agonista receptora 5-HT4 – prukalopryd.

Leczenie objawowe, czyli zmniejszające nudności i hamujące wymioty może obejmować przyjmowanie leków przeciwhistaminowych, pochodnych fenotiazyny oraz antagonistów receptora 5-HT3.

Do innych metod leczenia gastroparezy zaliczane są:

• elektryczna stymulacja żołądka,
• wstrzyknięcie toksyny botulinowej do odźwiernika,
• balonowe rozszerzanie odźwiernika,
• endoskopowa pyloromiotomia (G-POEM),
• chirurgiczna pyloroplastyka,
• akupunktura,
• w bardzo ciężkich przypadkach gastrektomia.

Źródło:
H. P. Parkman, Idiopathic Gastroparesis, „Gastroenterology Clinics of North America”, nr 59-68 (44) 2015,