Gazy jelitowe – przyczyny i sposoby na nadmierne gazy

Co to są gazy jelitowe i jak powstają?

Gazy jelitowe (pot. wiatry, pęcherzyki powietrza w jelitach) powstają w procesie trawienia – naturalnie występują w jelitach, a dopiero ich nadmiar stanowi problem zdrowotny i może skutkować nieprzyjemnymi dolegliwościami ze strony układu pokarmowego. Co istotne, w jelitach znajduje się mieszanka powietrza połykanego w czasie jedzenia z gazami pochodzącymi z bakteryjnego metabolizmu (gazy trawienne).

Gazy w jelitach – najważniejsze informacje

1. Gazy obecne w jelitach składają się z azotu, dwutlenku węgla, wodoru i metanu; 

2. Nadmiar gazów powstaje z powodu fermentacji bakteryjnej niestrawionych węglowodanów;  

3. Gazy wydalane są na dwa sposoby: przez odbyt lub przez jamę ustną; 

4. Leczenie nadmiaru gazów w jelitach polega w pierwszej fazie na ustaleniu przyczyny tego stanu; 

5. Częste przyczyny to błędy w diecie, połykanie powietrza w czasie jedzenia, problemy z drożnością pokarmową. 

Uwaga! Jeśli gazy w jelitach są nadmierne i dokuczliwe, to wskazana jest konsultacja z lekarzem – taki stan co prawda może oznaczać, że wystarczą drobne zmiany w diecie, ale równie dobrze może być zwiastunem poważnej choroby jelit.

Nadmierne gazy w jelitach – przyczyny

Jakie są przyczyny nadmiernego gromadzenia się gazów w jelitach? Częste przyczyny to m.in.:

• zwiększone i częste połykanie powietrza w czasie jedzenia, 
• spożywanie pokarmów gazotwórczych (poniżej lista i praktyczna ściąga), 
• nietolerancje pokarmowe (szczególnie nietolerancja laktozy i nietolerancja glutenu), 
• zespół jelita drażliwego (IBS), 

• wrzodziejące zapalenie jelita grubego i inne choroby zapalne jelit, 
• Choroba Leśniowskiego-Crohna, 
• naturalnie spowolniona perystaltyka jelit, 
• zaburzenia flory bakteryjnej jelit, 
• zespół rozrostu bakteryjnego (SIBO).

Warto wiedzieć: nadmierne gazy mogą też powodować niektóre leki, antybiotyki i suplementy – pamiętaj o podaniu listy przyjmowanych preparatów w czasie wizyty lekarskiej.

Jakie pokarmy powodują nadmierne gazy w jelitach?

Pokarmy sprzyjające powstawaniu gazów to m.in.:

• warzywa kapustne: kapusta, brokuły, kalafior; 
• cebula, papryka, grzyby; 
• niektóre owoce: śliwki, brzoskwinie, jabłka; 
• pszenica, jęczmień, owies; 
• niektóre produkty mleczne, np. mleko, jogurt, kefir; 
• napoje gazowane.  

Uwaga! Problemy żołądkowe, wzdęcia i bóle brzucha mogą też powodować niektóre przyprawy – szczególnie te ostre, takie jak chili czy pieprz cayenne.

Nadmierne gazy jelitowe – objawy

Jakie objawy wskazują na zagazowane jelito?

• uczucie przelewania w brzuchu;  
• bulgotanie, burczenie w brzuchu (dźwięki wskazujące na ruch gazów w jelitach); 
• bóle brzucha, skurcze; 
• wzdęcia, zaparcia (ale mogą też wystąpić biegunki); 
• nasilone i częste gazy jelitowe; 
• częste odbijanie się, nieprzyjemny zapach z ust; 
• uczucie ciężkości i napełnienia brzucha (tzw. balon w brzuchu). 

Uwaga! Pilnej konsultacji z lekarzem wymaga pojawienie się takich objawów, jak krew w stolcu, objawy grypopodobne, nagła utrata wagi, gorączka, silne bóle brzucha w nocy, nawracające lub utrzymujące się przez dłuższy czas.   

Nadmierne gazy – jakie badania wykonać i do jakiego iść lekarza?

Co robić, gdy występują nadmierne gazy jelitowe? Przede wszystkim należy udać się z tym problemem do lekarza rodzinnego – lekarz pierwszego kontaktu przeprowadzi wywiad i proste badanie fizykalne. Po wstępnej wizycie wskazana jest najczęściej konsultacja z lekarzem specjalizującym się w leczeniu chorób układu pokarmowego.  

Gastroenterolog przeprowadzi lub zleci bardziej szczegółowe badania, w tym m.in.:

• ultrasonografia jamy brzusznej – badanie ultrasonograficzne brzucha wyklucza groźne choroby, na które mogą wskazywać nadmierne gazy; 
• badania endoskopowe, takie jak gastroskopia lub kolonoskopia – szczegółowe badanie oceniające drożność i stan jelit. 

W niektórych przypadkach lekarz może zalecić zastosowanie leków, takich jak chemioterapeutyki jelitowe, leki ułatwiające wypuszczanie gazów oraz leki absorbujące (węgiel aktywowany). W leczeniu wspomagająco mogą być stosowane odpowiednio dobrane probiotyki.

Bezwonne gazy i brzydki zapach gazów – z czego to wynika?

W czasie jedzenia połykane jest powietrze, które następnie miesza się w świetle jelit z gazami wytwarzanymi w procesie trawienia.

Na bezwonne gazy zazwyczaj składa się mieszanka dwutlenku węgla, metanu i wodoru.

Z kolei gazy o nieprzyjemnym zapachu dodatkowo zawierają pochodne siarkowe i siarkowodór. Rodzaj gazów oraz ich zapach wynika z kilku czynników, a najważniejsze to dieta i spożywane pokarmy oraz indywidualna sprawność jelit do trawienia.

Gazy jelitowe a stres

Czy stres może przyczyniać się do powstawania nadmiernych gazów w jelitach? Tak, oto powody:

• w stresie zwiększa się aktywność mięśni gładkich jelit; 
• stresujące sytuacje sprawiają, że szybciej przełyka się powietrze; 
• spożywanie pokarmów na szybko, na stojąco i w biegu również może przyczyniać się do problemów żołądkowych; 
• stres może wpływać na równowagę mikroflory jelitowej;  
• w stresie niektórzy sięgają po niezdrowe przekąski. 

Jak widać, poza samym bezpośrednim wpływem na organizm, stres w pośredni sposób przyczynia się do powstawania problemów z trawieniem i gromadzenia się gazów w jelitach.

Gazy jelitowe – jak zredukować ich nadmiar?

Wypuszczanie gazów z jelit to naturalny proces, który trudno jest przyspieszyć bez zastosowania się do porad lekarza i praktycznych wskazówek. 5 praktycznych porad, jak zmniejszyć problem nadmiernych gazów:

1. Zmień dietę i unikaj pokarmów gazotwórczych – wskazana jest konsultacja z dietetykiem; 

2. Jedz wolniej, nie połykaj dużych kęsów, przeżuwaj dokładnie każdy kęs jedzenia; 

3. Unikaj gumy do żucia i rzuć palenie – te dwa nawyki zwiększają produkcję gazów; 

4. Pij dużo wody, aby usprawnić perystaltykę jelit i wspomagać procesy trawienne; 

5. Ćwicz regularnie – nawet umiarkowana aktywność fizyczna może wspomagać trawienie.  

Przede wszystkim zastosuj się do porad lekarza. W niektórych przypadkach sprawdza się metoda eliminowania wybranych pokarmów na jakiś czas, aby znaleźć źródło problemów żołądkowych. Przykładem jest wyeliminowanie laktozy z diety – co może przyczynić się do ograniczenia ilości gazów.

Czy nadmierne gazy zawsze wskazują na chorobę?

Nie każde wzdęcie, zaparcie czy nadmiernie nagromadzone gazy i bulgotanie w żołądku to od razu zwiastun poważnej choroby. W wielu przypadkach przyczyną takiego stanu mogą być nietolerancje pokarmowe lub błędy dietetyczne. W większości przypadków nadmierne gazy nie wymagają więc leczenia, tylko korekty w diecie, wprowadzenia aktywności fizycznej, picia większej ilości wody.

Jednak jeśli problem z gazami jelitowymi występuje bardzo często, powoduje dyskomfort, a dodatkowo występują niepokojące objawy, to gazy w jelitach mogą wskazywać na choroby, takie jak:

• zespół jelita drażliwego (IBS),
• choroba Leśniowskiego-Crohna,
• nietolerancja pokarmowa.

Jeżeli masz jakiekolwiek wątpliwości lub gazy występują u osoby bliskiej (szczególnie u dziecka lub osoby starszej), to nie zwlekaj z konsultacją lekarską.

Autor: Katarzyna Górska