Co to jest homeostaza?
Pojęcie homeostazy jest znane od 1932 r., kiedy to Walter Cannon, amerykański fizjolog, wprowadził je do medycyny. Niekiedy mówi się w uproszczeniu, że homeostaza to równowaga organizmu, jest to jednak proces dużo bardziej złożony – polega na utrzymaniu w równowadze najważniejszych parametrów ustrojowych pomimo oddziaływania czynników zewnętrznych.Dzięki regulacji procesów życiowych i wielu systemów kontrolnych w organizmie możliwe jest zachowanie zdrowia. Co ważne, utrzymanie homeostazy powinno odbywać się przy zużyciu jak najmniejszej ilości energii. Dobrym jej przykładem jest regulacja temperatury naszego ciała – aby utrzymać stałą temperaturę, np. latem, gdy jest gorąco, nasz organizm wydziela pot, który chłodzi nasze ciało. Zaburzenia homeostazy prowadzą z kolei do większej podatności na infekcje.
Co wpływa na homeostazę?
Utrzymanie homeostazy polega na kontroli wielu różnych parametrów w ciele, co regulują mechanizmy zawarte w organizmie człowieka. Receptory odbierają wiadomości ze środowiska wewnętrznego i zewnętrznego, a następnie przekazują je do ośrodkowego układu nerwowego. Stamtąd odpowiedź trafia do efektorów, których zadaniem jest regulacja konkretnych parametrów.Najważniejsze parametry biorące udział w homeostazie to:
- ciśnienie krwi,
- ciśnienie osmotyczne,
- temperatura ciała,
- pH krwi i płynów ustrojowych,
- stężenie związków chemicznych w płynach ustrojowych.
Sprzężenie zwrotne a homeostaza
Prawidłowe funkcjonowanie organizmu i zachowanie homeostazy jest oparte na działaniu sprzężenia zwrotnego, które jest kontrolowane głównie przez układ nerwowy i hormonalny. Polega to na dwukierunkowym przekazie informacji z komórek i tkanek organizmu.Rodzaje sprzężenia zwrotnego:
- Ujemne – działanie niektórych narządów czy wytwarzanie hormonów „wysyła” informację o hamowaniu działania innego narządu. Przykładami mogą być hormony tarczycy: tyroksyna T4 i trójjodotyronina T3, które są wydzielane pod wpływem tyreotropiny TSH wydzielanej z przysadki mózgowej. Podwyższone stężenie T3 i T4 powoduje zahamowanie wydzielania TSH, z kolei zbyt niskie stężenie hormonów tarczycy powoduje zwiększone wydzielanie przysadkowe TSH.
- Dodatnie (dużo rzadziej występujące) – polega na zwiększaniu wydzielania lub wytwarzania określonej substancji. Przykładami są tu laktacja i poziomy prolaktyny. Ssanie sutka przez dziecko powoduje zwiększone wydzielanie prolaktyny, która wpływa na zwiększoną produkcję mleka – im większa jego ilość jest wydzielana, tym chętniej niemowlę pobiera większe ilości pokarmu.
Zaburzenia homeostazy
Na zaburzenia homeostazy wpływa wiele elementów, począwszy od nieodpowiedniej diety czy zbyt małej aktywności fizycznej, aż po czynniki genetyczne. Choć na oddziaływanie niektórych z tych czynników nie mamy wpływu (np. uwarunkowania genetyczne), możemy zadbać o utrzymanie prawidłowej masy ciała, zdrową dietę i odpowiednią ilość aktywności fizycznej.Do czynników mających wpływ na prawidłową homeostazę zaliczamy:
- wady genetyczne,
- zaburzenia funkcjonowania narządów,
- wady budowy narządów,
- stres,
- złą dietę,
- brak aktywności fizycznej,
- czynniki środowiskowe (między innymi zanieczyszczenia gleby czy powietrza).
Skutki zaburzeń homeostazy
Utrzymanie równowagi w organizmie warunkuje dobry stan zdrowia, czyli odpowiednią pracę wszystkich narządów i układów organizmu. Stanowi jedną z wyjątkowych zdolności organizmu do samoregulacji środowiska wewnętrznego mimo wpływu czynników zewnętrznych. Zaburzenia homeostazy wiążą się z rozregulowaniem podstawowych parametrów życiowych, co może prowadzić do chorób, a czasem nawet do śmierci. Zaburzenia regulacji ciśnienia tętniczego krwi mogą na przykład skutkować nadciśnieniem, które w najgorszym razie prowadzi do udaru mózgu.Autor: Redakcja
