Oksytocyna – co to za hormon i jak działa? Oksytocyna przy porodzie

Co to jest oksytocyna?

Oksytocyna jest endogennym związkiem chemicznym produkowanym przez układ dokrewny. Ponieważ składa się z 9 aminokwasów, a do jej wydzielania dochodzi w pewnych konkretnych momentach, określa się ją mianem cyklicznego hormonu peptydowego.

Nazwa tego hormonu wywodzi się od słów oxys i tokos, które w języku greckim oznaczają szybki poród. Syntetyczna oksytocyna jest wykorzystywana w położnictwie do indukowania porodu i przyspieszenia akcji porodowej. Oddziaływanie oksytocyny jest jednak powiązane nie tylko z układem rozrodczym kobiet, ale również mężczyzn.

Oksytocyna – gdzie powstaje ten hormon?

Oksytocyna jest produkowana w podwzgórzu i wydzielana do krwiobiegu przez tylny płat przysadki mózgowej. Czas półtrwania tego hormonu u ludzi wynosi ok. 30 min.

Oksytocyna – działanie i funkcje

Oksytocyna jest neuroprzekaźnikiem. Pod wpływem określonych czynników (np. estrogenów lub bodźców zmysłowych) stymuluje rozmieszczone w całym ciele receptory czuciowe, wywołując różne reakcje. Ponieważ wiąże się to z przyjemnymi doświadczeniami, mówimy tutaj o mechanizmie pozytywnego sprzężenia zwrotnego.

Oksytocyna przy porodzie

Najbardziej znaczące działanie oksytocyny dotyczy rozrodu, a przede wszystkim okresu okołoporodowego. Gdyby nie oksytocyna, poród nie byłby w ogóle możliwy, ponieważ to właśnie pod jej wpływem dochodzi do czynności skurczowej macicy, a następnie jej pociążowego obkurczenia.

W położnictwie stosuje się wywoływanie porodu oksytocyną w przypadku, gdy ciąża jest po terminie lub gdy wskazane jest jego przyspieszenie. Za wskazanie do przyspieszenia porodu uznaje się:

• cukrzycę ciążową;
• stan przedrzucawkowy;
• ryzyko zatrucia ciążowego;
• brak akcji porodowej po odejściu wód płodowych;
• słabą akcję porodową, przedłużający się poród.

Poród wywoływany oksytocyną – dawkowanie, przebieg, przeciwwskazania

Jeśli lekarz podejmie decyzję o konieczności przyspieszenia porodu, pacjentce podłączana jest kroplówka z oksytocyną połączoną z solą fizjologiczną. Zazwyczaj podanie oksytocyny odbywa się w jednym z dwóch schematów:

• niskodawkowym – początkowo 0,5–2 mU/min, a po 15–40 minutach podaje się dawkę zwiększoną o 1–2 mU/min;
• wysokodawkowym – początkowo 6 mU/min, a po 15–40 minutach podaje się dawkę zwiększoną o 3–4 mU/min.

Wiele kobiet zastanawia się, ile trwa poród wywołany oksytocyną, jednak nie da się jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie. Wszystko zależy od indywidualnych reakcji organizmu i przygotowania szyjki macicy do porodu.

Wywołanie porodu oksytocyną, szczególnie w schemacie wysokodawkowym, może skrócić czas porodu, jednak często wiąże się z silniejszymi skurczami, czyli większym bólem porodowym.

Niejednokrotnie pierwsze skurcze pojawiają się już po kilku minutach, jednak zdarza się także, że kroplówka z oksytocyną nie działa bez względu na dawkę i schemat podawania. W takich wypadkach lekarz stosuje inne metody przyspieszenia porodu lub podejmuje decyzję o konieczności przeprowadzenia cesarskiego cięcia.

Również w przypadku występowania przeciwwskazań do podania oksytocyny rozwiązanie ciąży musi odbyć się tym sposobem. Wśród przeciwwskazań można wyróżnić:

• nadwrażliwość na syntetyczną oksytocynę;
• wcześniactwo stanowiące zagrożenie dla dziecka;
• bardzo niskie zagnieżdżenie się łożyska;
• ułożenie poprzeczne płodu;
• znaczną dysproporcję pomiędzy główką płodu a średnicą miednicy matki;
• nadmierne rozciągnięcie lub napięcie macicy;
• niedojrzałość szyjki macicy;
• problemy zdrowotne matki mogące stanowić zagrożenie w trakcie porodu naturalnego.

Może Cię zainteresować: Szyjka macicy w ciąży – jak się zmienia, jakie mogą być powikłania?

Oksytocyna a laktacja

Intensywny bodziec, jakim jest karmienie piersią, powoduje uwalnianie oksytocyny i tzw. wyrzut mleka, czyli jego przesuwanie przez kanaliki mleczne w kierunku ujścia gruczołów.

Oksytocyna wydzielana w czasie karmienia wpływa również na stan psychiczny matki. Powoduje obniżenie poziomu kortyzolu i ciśnienia krwi, co skutkuje rozluźnieniem i odczuwaniem senności umożliwiającej odpoczynek.

Wpływ oksytocyny na noworodka

Kontakt ciało do ciała jest bodźcem wywołującym wydzielanie oksytocyny. Dotyczy to również noworodków. Działanie hormonu wpływa na ich uspokojenie, mniejszą płaczliwość oraz zwiększenie ciepłoty ciała. Ponadto noworodki, u których nie występują zakłócenia w produkcji oksytocyny, mają silny odruch ssania i czołgania się do brodawki (breast crawling).

Oksytocyna a zachowania seksualne

Związek oksytocyny z rozrodem wynika zarówno z mechanizmów jej działania w okresie okołoporodowym, jak i tych stanowiących wstęp do powstawania nowego życia. Hormon odgrywa bowiem rolę w budowaniu relacji emocjonalnej pomiędzy partnerami, wpływa na intensywność doznań seksualnych oraz prawdopodobieństwo zapłodnienia. Stymulowanie szyjki macicy podczas współżycia stanowi bodziec do wydzielania oksytocyny. Doprowadza to do skurczy mięśni macicy i jajowodów i ułatwia plemnikom dostanie się do komórki jajowej. Ponadto oksytocyna u mężczyzn wpływa na produkcję testosteronu, erekcję, a także ruchliwość plemników, stanowiącą istotny czynnik w procesie zapłodnienia.

Sprawdź: Płodność mężczyzn i kobiet – co na nią wpływa?

Emocje i relacje międzyludzkie

Oksytocyna odgrywa znaczącą rolę w regulowaniu emocji i kształtowaniu relacji międzyludzkich. Podejrzewa się, że hormon ten wpływa na odczuwanie potrzeby bliskości i przywiązanie. Badania wykazały, że podawanie oksytocyny do nosa (spray) wpływa na zwiększenie zaufania do ludzi i lepsze odczytywanie pozawerbalnych przekazów (mowa ciała, mimika, ton głosu). Ta forma podania hormonu pomaga również kobietom z zaburzeniami popędu płciowego.

Siła związku emocjonalnego pomiędzy partnerami również wiąże się z poziomem oksytocyny, nazywanej hormonem miłości. Na jej poziom we krwi wpływają przyjemne kontakty fizyczne (bliskość), m.in. przytulanie, pocałunki i współżycie.

Brak bliskości fizycznej wpływa na obniżenie poziomu oksytocyny, a jej niedobór osłabia więź pomiędzy partnerami.

Redukcja stresu i regeneracja

Oksytocyna wspomaga procesy regeneracyjne organizmu i odporność, a ponadto opóźnia skutki starzenia. Co więcej, obniża ciśnienie, zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia i nowotworów.

Relaksacyjne działanie oksytocyny wynika m.in. z jej wpływu na obniżanie poziomu kortyzolu. Oksytocyna wyraźnie redukuje stres, działa przeciwlękowo oraz przeciwbólowo i poprawia nastrój, dlatego podobnie jak serotonina i dopamina jest nazywana hormonem szczęścia.

Naukowcy odkryli korelację pomiędzy poziomem oksytocyny a depresją. Badania wykazały, że matki cierpiące na depresję poporodową często mają bardzo niski poziom oksytocyny. Niekiedy podawanie hormonu jest stosowane w leczeniu zaburzeń takich jak:

• stany lękowe;
• przewlekły stres;
• depresja;
• nerwica.

Oksytocyna – skutki uboczne stosowania syntetycznego hormonu

Endogenna oksytocyna wykazuje wyłącznie pozytywne działanie. Jej syntetyczny odpowiednik pomimo podobieństw jest jednak lekiem i jak każdy może wywoływać skutki uboczne. Ze względu na częstotliwość wykorzystywania i stosowane dawki najbardziej istotne działania niepożądane dotyczą powikłań położniczych. Wśród nich można wyróżnić:

• u matki:
  • zahamowanie wydzielania oksytocyny endogennej;
  • zwiększony poziom kortyzolu i adrenaliny;
  • silniejszą kurczliwość i krótkie przerwy pomiędzy skurczami;
  • krwotok okołoporodowy;
  • nadmierne napięcie mięśnia macicy;
  • pęknięcie macicy;
  • spadek ciśnienia krwi;
  • tachykardię;
• u dziecka:
  • tachykardię;
  • bradykardię;
  • niedotlenienie – mózgowe porażenie dziecięce.

Autor: Redakcja