📌 Wiedza w pigułce
- Parkinsonizm to zespół objawów ruchowych (bradykinezja, sztywność mięśni, drżenie spoczynkowe, zaburzenia równowagi), który może mieć wiele przyczyn. Choroba Parkinsona jest tylko jedną z nich – najczęstszą, ale nie jedyną. Parkinsonizm jest więc pojęciem szerszym niż choroba Parkinsona.
- Wyróżnia się trzy główne grupy: parkinsonizm pierwotny (choroba Parkinsona), wtórny (polekowy, naczyniowy, toksyczny, pourazowy) oraz atypowy (MSA, PSP, DLB, CBD). Kluczowe znaczenie ma ustalenie przyczyny, gdyż niektóre postacie – np. parkinsonizm polekowy – są w pełni odwracalne po odstawieniu leku.
- Wczesne upadki, zaburzenia pionowych ruchów gałek ocznych, omamy wzrokowe lub gwałtowny spadek ciśnienia po wstaniu to sygnały ostrzegawcze wskazujące na atypowy parkinsonizm, który postępuje szybciej i słabiej odpowiada na lewodopę. Ich wystąpienie wymaga pilnej konsultacji neurologicznej.
Co to jest parkinsonizm?
Parkinsonizm to ogólny termin opisujący zespół objawów ruchowych, które przypominają chorobę Parkinsona, ale mogą mieć różne przyczyny. Do najczęstszych należą:
- drżenie spoczynkowe,
- spowolnienie ruchów (bradykinezja),
- sztywność mięśni,
- zaburzenia postawy i równowagi.
W chorobie Parkinsona objawy wynikają z degeneracji neuronów dopaminergicznych w istocie czarnej. W innych postaciach parkinsonizmu mechanizm bywa odmienny — np. blokada receptorów dopaminowych przez leki, zmiany naczyniowe czy inne procesy neurozwyrodnieniowe. Oznacza to, że pacjent z parkinsonizmem może wyglądać i poruszać się podobnie jak osoba chora na chorobę Parkinsona, choć podłoże tych dolegliwości nie zawsze jest takie samo.
Parkinsonizm a choroba Parkinsona – najważniejsze różnice
Choć wiele osób używa określeń „choroba Parkinsona” i „parkinsonizm” zamiennie, nie są to synonimy. Choroba Parkinsona to przewlekła, postępująca choroba neurodegeneracyjna i jednocześnie najczęstsza przyczyna parkinsonizmu. Z kolei parkinsonizm jest szerszym terminem opisującym zespół objawów, które mogą występować zarówno w chorobie Parkinsona, jak i w innych schorzeniach lub jako skutek uboczny leczenia.
| Cecha | Choroba Parkinsona | Parkinsonizm |
| Definicja | Choroba neurodegeneracyjna związana z utratą neuronów dopaminergicznych w istocie czarnej | Zespół objawów ruchowych przypominających chorobę Parkinsona, o różnym podłożu |
| Klasyfikacja ICD-10 | G20 | G21. (parkinsonizm wtórny), jednostki z obrazem parkinsonizmu atypowego zwykle w G23. |
| Przyczyna | Pierwotna degeneracja układu dopaminergicznego | Różne: leki, zmiany naczyniowe, choroby neurodegeneracyjne, toksyny |
| Odwracalność | Choroba postępująca, nieuleczalna | Część postaci wtórnych może być odwracalna (np. polekowy) |
| Leczenie | Leki dopaminergiczne (np. lewodopa), rehabilitacja, wsparcie niefarmakologiczne | Leczenie zależy od przyczyny (odstawienie leku, kontrola czynników naczyniowych, rehabilitacja), lewodopa bywa mniej skuteczna lub nieskuteczna |
| Rokowanie | Stopniowe pogarszanie się stanu funkcjonalnego | Bardzo zróżnicowane: od całkowitego ustąpienia objawów po szybki postęp w atypowych postaciach |
Objawy Parkinsonizmu, które wymagają diagnostyki
Objawy parkinsonizmu obejmują przede wszystkim:
- spowolnienie ruchowe (bradykinezję), sztywność mięśni, drżenie spoczynkowe i zaburzenia postawy oraz chodu — to klasyczny zespół parkinsonowski.
W praktyce chorzy często skarżą się na:
- trudność w rozpoczęciu ruchu,
- drobny „szurający” krok,
- maskowatą twarz,
- cichą (monotonną) mowę,
- mikrografię (coraz drobniejsze pismo),
- wrażenie „usztywnienia” ciała i ograniczenia zakresu ruchów, nierzadko z dolegliwościami bólowymi.
Co istotne, nie każdy pacjent doświadcza drżenia, u części osób dominuje bradykinezja i sztywność.
Warto pamiętać też o objawach pozaruchowych, które mogą wyprzedzać lub towarzyszyć zespołowi parkinsonowskiemu. To m.in.:
- zaparcia,
- zaburzenia węchu,
- zaburzenia zachowania w czasie snu REM (odgrywanie snów, gwałtowne ruchy, okrzyki itp.)
- wahania nastroju
- hipotonia ortostatyczna (nagły spadek ciśnienia krwi).
U części chorych to właśnie te dolegliwości w największym stopniu pogarszają jakość życia.
Skorzystaj z Programu Moje Zdrowie już dziś!
Zadzwoń 800 800 390 i umów się na badania
Parkinsonizm – rodzaje, rokowania i leczenie parkinsonizmu
Parkinsonizm nie jest jednolitą chorobą, lecz grupą zaburzeń o podobnych objawach ruchowych. Obejmuje parkinsonizm pierwotny (idiopatyczny), czyli klasyczną chorobę Parkinsona, a także parkinsonizm wtórny, parkinsonizm atypowy oraz rzadkie postaci młodzieńcze o podłożu genetycznym. Decydujące dla rokowań jest ustalenie przyczyny, bo to ono determinuje możliwość i rodzaj leczenia.
Parkinsonizm pierwotny (idiopatyczny) – choroba Parkinsona
- Objawy: bradykinezja, drżenie spoczynkowe, sztywność, zaburzenia postawy i chodu, zwykle asymetryczny początek. Częste objawy pozaruchowe (zaparcia, zaburzenia zachowania w czasie snu REM, zaburzenia węchu).
- Leczenie: leczenie farmakologiczne obejmuje przede wszystkim lewodopę (podstawowy lek w chorobie Parkinsona) oraz inne leki dopaminergiczne, takie jak agoniści dopaminy, inhibitory MAO-B/COMT. W zaawansowanych stadiach choroby Parkinsona może być stosowana głęboka stymulacja mózgu (DBS). Dodatkowo zaleca się fizjoterapię, logopedię oraz terapię zajęciową.
- Rokowania: choroba przewlekła, postępująca. Dobra odpowiedź na leczenie w pierwszych latach, później postępujące dyskinezy (nieskoordynowane ruchy ciała). Długoletnia przeżywalność z narastającą niesprawnością.
Potrzebujesz konsultacji z logopedą?
Umów wizytę stacjonarną lub telekonsultację
Parkinsonizm wtórny
Grupa chorób o rozpoznawalnej przyczynie innej niż idiopatyczna choroba Parkinsona, w części przypadków odwracalnych po usunięciu czynnika wywołującego.
- Parkinsonizm polekowy – występuje u pacjentów stosujących leki, które blokują receptory dopaminowe (np. neuroleptyki, metoklopramid, flunaryzyna, cynaryzyna, walproinian i inne). Objawy to często symetryczne spowolnienie i sztywność, drżenie jest mniej typowe. Podstawą leczenia jest odstawienie lub zamiana leku wywołującego, czasami też małe dawki amantadyny lub cholinolityków u osób młodszych. Kluczowe w diagnostyce jest przeprowadzenie szczegółowego wywiadu medycznego, aby ustalić historię zdrowia pacjenta i stosowanych leków. Rokowania często są pomyślne, a objawy odwracalne, ale u części chorych ujawnia się lub utrzymuje parkinsonizm pierwotny.
- Parkinsonizm naczyniowy (poudarowy, choroba małych naczyń) – drobne kroki, trudność w inicjacji, chód na szerokiej podstawie, rzadziej drżenie, częściej zaburzenia poznawcze i oddawania moczu. Leczenie to systematyczne działania mające na celu zapobieganie dalszym incydentom naczyniowym, intensywna rehabilitacja chodu i równowagi. Odpowiedź na lewodopę bywa słaba lub brak. W przypadku parkinsonizmu wtórnego pacjenci słabo reagują na leki dopaminergiczne. Rokowania zróżnicowane, często gorsze niż w chorobie Parkinsona. Wyższe ryzyko upadków.
- Parkinsonizm toksyczny (np. mangan, tlenek węgla, neurotoksyna MPTP, metanol, dwusiarczek węgla) – objawy to parkinsonizm oraz cechy encefalopatii lub neuropatii (w zależności od toksyny). Mechanizm polega często na uszkodzeniu układu dopaminergicznego przez blokadę receptorów dopaminowych. Leczenie musi obejmować natychmiastowe usunięcie źródła zatrucia, odpowiednie postępowanie (np. tlen hiperbaryczny w zatruciu tlenkiem węgla) oraz rehabilitację. Rokowania zróżnicowane, w zależności od toksyny i szybkości wdrożenia leczenia.
- Parkinsonizm pourazowy (często po urazach powtarzanych lub ciężkich) – może objawiać się np. encefalopatia bokserską, często z zaburzeniami poznawczymi i nastroju. Leczenie to rehabilitacja i farmakoterapia objawowa. Rokowania zmienne, często utrwalona niesprawność.
- Parkinsonizm metaboliczny (np. choroba Wilsona, NBIA) – początek w młodszym wieku, objawy to parkinsonizm z dystonią i miokloniami, w chorobie Wilsona możliwe objawy wątrobowe. Leczenie objawowe i przyczynowe (chelatacja miedzi w Wilsonie), rehabilitacja. Przy rozpoznaniu odwracalnych przyczyn (choroba Wilsona) rokowania są najlepsze.
- Parkinsonizm poinfekcyjny (pozapalny) – zwykle po zapaleniach ośrodkowego układu nerwowego, o różnorodnym obrazie. Terapia obejmuje leczenie choroby podstawowej oraz rehabilitację. Rokowania zmienne, możliwa częściowa poprawa.
Parkinsonizm atypowy (tzw. „parkinsonizm plus”)
Grupa chorób neurozwyrodnieniowych innych niż choroba Parkinsona, zwykle szybciej postępujących, słabiej odpowiadających na lewodopę.
- MSA (zanik wieloukładowy: MSA-P / MSA-C) – wczesna dysautonomia (kłopoty z „automatycznymi” funkcjami organizmu: spadki ciśnienia przy wstawaniu, problemy z oddawaniem moczu), w MSA-C objawy móżdżkowe (ataksja), parkinsonizm często bez wyraźnego drżenia. Leczenie może obejmować lewodopę (często ograniczony efekt), leczenie dysautonomii, fizjoterapię, logopedię. Rokowania gorsze niż w chorobie Parkinsona, szybsza utrata sprawności.
- PSP (postępujące porażenie ponadjądrowe) – wczesne upadki, zaburzenia pionowych ruchów gałek ocznych, sztywność osiowa, dysfagia. Ograniczona odpowiedź na lewodopę, leczenie obejmuje terapię mowy i połykania, fizjoterapię, zapobieganie upadkom. Rokowania niepomyślne – szybki postęp, wczesne trudności w chodzeniu i połykaniu.
- DLB (otępienie z ciałami Lewy’ego) – otępienie pojawia się krótko po objawach ruchowych, mogą występować zmienne nasilenie uwagi, omamy wzrokowe, wrażliwość na neuroleptyki. Leczenie to przede wszystkim inhibitory cholinoesterazy na objawy poznawczo-psychiatryczne, unikanie klasycznych neuroleptyków, leczenie zaburzeń snu REM oraz ostrożnie niskie dawki lewodopy na objawy ruchowe. Rokowania niekorzystne, szybki postęp choroby.
- CBD/CBS (zwyrodnienie korowo-podstawne, zespół korowo-podstawny) – jednostronna apraksja (trudność w wykonaniu ruchu mimo zachowanej siły), dystonia (mimowolne wykręcanie i napięcie mięśni), mioklonie (krótkie, gwałtowne skurcze), zespół „obcej ręki”. Parkinsonizm często asymetryczny i sztywny. Leczenie przeważnie objawowe (fizjoterapia, terapia zajęciowa), lewodopa zwykle mało skuteczna. Rokowania niepomyślne, postępujące ograniczenie sprawności.
Parkinsonizm młodzieńczy (genetyczny)
Parkinsonizm młodzieńczy rozpoczyna się zwykle przed 21 rokiem życia (np. mutacje PARK2/parkin, PINK1, DJ-1).
Objawy to parkinsonizm (bradykinezja, sztywność) często z dystonią. Odpowiedź na lewodopę często bardzo dobra, ale mogą pojawić się wczesne mimowolne ruchy kończyn (tzw. dyskinezy). Leczenie to terapie dopaminergiczne, rehabilitacja. Rokowania dobre – długoletnie przeżycie, ale przebieg zróżnicowany: od stabilnych okresów po stopniowy postęp objawów w dorosłości.
Bibliografia
- Diagnostyka neuropsychologiczna w atypowych zespołach parkinsonowskich | Sitek | Polski Przegląd Neurologiczny
- Parkinsonizm – leczenie | Care Experts
- Objawy parkinsonizmu a formy choroby | Care Experts
- https://journals.viamedica.pl/polski_przeglad_neurologiczny/article/viewFile/19996/15699
- Diagnostyka i różnicowanie – Dr n. med. Magdalena Boczarska-Jedynak
- Jarosław Sławek Choroba Parkinsona — jak właściwie rozpoznawać, skutecznie i bezpiecznie leczyć?
