Przetoka odbytu – objawy, rodzaje i metody leczenia  

Co to jest przetoka odbytu i jak powstaje? 

Przetoka odbytu, inaczej: przetoka okołoodbytnicza lub przetoka odbytnicza, to nieprawidłowy, wąski kanał łączący skórę okolicy odbytu z kanałem odbytu lub odbytnicą.  

Najczęściej powstaje w wyniku zakażenia gruczołów okołoodbytniczych prowadzącego do powstania ropnia, który następnie przebija się na zewnątrz, tworząc przetokę.  

Przetoka odbytu może wystąpić u osób dorosłych, ale również u dzieci, w tym niemowląt, a pośród czynników ryzyka wymienia się: 

• nieswoiste choroby jelit, czyli choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego (w przypadku pacjentów z ChLC częstość wystąpienia przetoki wzrasta z czasem trwania choroby i dotyczy średnio co czwartego pacjetna), 
• niedoleczone szczeliny odbytu, 
• infekcje bakteryjne układu pokarmowego, najczęściej bakteriami z rodzaju E. coli i bakteriami beztlenowymi, 
• choroby przenoszone drogą płciową, takie jak opryszczka, Chlamydia i zakażenie gonokokowe, 
• urazy odbytu, powstające np. z powodu wprowadzania do jego kanału ciał obcych, 
• jatrogenne urazy po operacjach proktologicznych i ginekologicznych, 
• powikłania nowotworów odbytnicy i okolicznych struktur. 

Przetoki odbytu można podzielić na kilka typów, w zależności od ich lokalizacji, przebiegu oraz relacji do mięśni zwieraczy odbytu: 

• przetoki podśluzówkowe przebiegające bezpośrednio pod śluzówką kanału odbytu, o najprostszym przebiegu, zazwyczaj łatwiejsze w leczeniu, 
• przetoki międzyzwieraczowe przebiegające między wewnętrznym a zewnętrznym mięśniem zwieraczem odbytu, stanowią największą grupę przetok odbytu, 
• przetoki przezzwieraczowe przechodzące przez wewnętrzny i zewnętrzny mięsień zwieracza odbytu, trudniejsze w leczeniu ze względu na lokalizację,    
• przetoki nadzwieraczowe przebiegające powyżej mięśni zwieraczy odbytu, rzadko spotykane i wymagające zaawansowanych metod leczenia,  
• przetoki pozazwieraczowe przebiegające poza kompleksem mięśni zwieraczy, z punktem wyjścia powyżej zewnętrznego zwieracza odbytu i przebijające się na zewnątrz, bardzo rzadkie i zwykle najbardziej skomplikowane w leczeniu. 

Przetoka odbytu – objawy 

Objawy przetoki odbytu i ich natężenie mogą się różnić w zależności od typu i zaawansowania schorzenia, jego lokalizacji (przetoki wysokie i niskie), obecności rozgałęzień, ropni lub ropnych rozlewisk w dołach kulszowo-odbytniczych czy miedniczno-odbytniczych, obecności mnogich ujść wewnętrznych czy zewnętrznych i innych czynników.  

Pacjenci z przetokami odbytu różnego typu mogą skarżyć się na: 

• ból o różnym natężeniu, czasami bardzo silny, utrudniający wypróżnienia, a nawet pozostawanie w pozycji siedzącej, 
• świąd odbytu, 
• podrażnienia i tkliwość skóry odbytu i okolic, 
• maceracja skóry odbytu i okolic, 
• obrzęk odbytu i okolicznych tkanek, 
• obecność guzka lub stwardnienia w okolicy odbytu, 
• wydzielina ropna lub płynem surowiczym, w zaawansowanych stadiach kałowo-ropna, 
• podwyższona temperatura ciała,  
• nieprzyjemny zapach, 
• nawracające stany zapalne odbytu lub ropnie,  
• upośledzenie trzymania gazów i stolca. 

Przetoka odbytu – jaki lekarz?  

Przetoka odbytu wymaga leczenia u proktologa, zazwyczaj metodami chirurgicznymi.  

Lekarz rozpoznaje chorobę na podstawie badania fizykalnego i wywiadu z pacjentem, a także w oparciu o wyniki badania ultrasonograficznego (USG przezodbytnicze) lub rezonansu magnetycznego (MR).  

Ocena typu i zaawansowania przetoki może wymagać sondowania odbytu, przeprowadzanego w znieczuleniu przez chirurga specjalizującego się w chorobach odbytu. 

Przetoka odbytu – leczenie  

Leczenie przetoki odbytu zawsze jest procesem wymagającym indywidualnego podejścia do pacjenta i obejmuje różne metody postępowania, które można podzielić na dwie grupy:  

• procedury doraźne, mające na celu zmniejszenie stanu zapalnego i złagodzenie objawów,  
• procedury zabiegowe, które prowadzą do usunięcia przetoki odbytu.  

Większość przypadków wymaga leczenia chirurgicznego, a zakres ingerencji zależy od typu i stopnia zaawansowania choroby, natomiast na różnych etapach zalecane mogą być także inne, pomocnicze metody terapeutyczne, w tym:  

• leczenie farmakologiczne: stosowane głównie w celu zmniejszenia objawów i kontrolowania infekcji. Obejmuje zwykle:  
  • antybiotykoterapię,  
  • leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, 
• leczenie zachowawcze: pomocniczo, w celu doraźnego łagodzenia objawów, mogą pomóc kąpiele nasiadowe, okłady z aloesu, ważna jest także szczególna dbałość o higienę intymną i stosowanie odpowiednich preparatów myjących i utrzymywanie zalecanej przez lekarza diety (zazwyczaj bogatej w błonnik, by zapobiegać zaparciom), 
• laseroterapia: możliwa w niektórych typach przetoki, polegająca na zamknięciu jej kanału przy pomocy emisji promienistej wiązki lasera, bez naruszenia zwieraczy, 
• nakłucie lub nacięcie i drenaż ropnia.  

W wielu przypadkach operacja jest niezbędna do trwałego wyleczenia przetoki odbytu. Istnieje kilka technik chirurgicznych, w tym między innymi:  

• fistulotomia i fistulektomia (otwarcie lub wycięcie przetoki na całej długości), 
• operacja Hipokratesa (metoda ostrożnego przecinania zwieraczy z założeniem luźnego lub tnącego setonu), 
• wycięcie przetoki z zamknięciem ujścia wewnętrznego przesuniętym płatem anodermalnym, 
• wycięcie kanału przetoki z zamknięciem ujścia wewnętrznego przesuniętym płatem śluzówkowo-mięśniowym, 
• wycięcie kanału przetoki z ujściem wewnętrznym i zamknięcie otworu wewnętrznego szwem wchłanialnym.  

Przetoka odbytu u dziecka 

Ropnie, a także ich konsekwencje w postaci przetok odbytu są częstym schorzeniem w populacji pediatrycznej, zwłaszcza w okresie niemowlęcym. Ich najczęstszą przyczyną jest stan zapalny gruczołów zlokalizowanych w nieprawidłowo głębokich kryptach Morgagniego.  

U starszych dzieci przetoka odbytu może być pierwszą manifestacją nieswoistych zapaleń jelit, szczególnie choroby Leśniowskiego-Crohna.  

Postępowanie ze zdiagnozowanymi w kierunku przetoki okołoodbytniczej dzieci najczęściej obejmuje procedury chirurgiczne. Ryzyko nawrotów w ropni i przetok odbytu leczonych zachowawczo (zazwyczaj poprzez nacięcie i drenaż) jest niestety bardzo duże.   

To również może Cię zainteresować:

Narośl przy odbycie – jak leczyć twardy, bolesny guzek przy odbycie?