Zapalenie osierdzia – objawy, przyczyny, leczenie

Co to jest zapalenie osierdzia?

Zapalenie osierdzia to schorzenie polegające na rozwinięciu się stanu zapalnego blaszek wyścielających tę strukturę. Proces zapalny często występuje obok nadmiernego wytwarzania płynu osierdziowego. W sytuacji gdy dochodzi do nagromadzenia się go w dużej ilości, rozwija się tamponada osierdzia.

Zapalenie osierdzia przebiega pod różnymi postaciami:

• ostre,
• przetrwałe – trwa dłużej niż 4–6 tygodni, ale krócej niż 3 miesiące,
• przewlekłe – trwa dłużej niż 3 miesiące,
• nawracające – dochodzi do nawrotów objawów po okresach remisji, które trwają dłużej niż 4–6 tygodni.

Objawy zapalenia osierdzia

Zapalenie osierdzia objawia się m.in.:

• suchym kaszlem,
• dusznościami,
• osłabieniem organizmu,
• bólami mięśniowymi i stawowymi,
• bólem w klatce piersiowej – typowo zlokalizowanym za mostkiem lub lewostronnie od mostka, przeważnie promieniującym do pleców, okolicy grzebienia łopatki, szyi, lewego barku, a także ramion.

Wymienione objawy często są poprzedzane stanem podgorączkowym bądź gorączką. W przypadku przewlekłego zapalenia osierdzia pacjenci mogą odczuwać długotrwały ból w klatce piersiowej, a także zauważyć u siebie spadek masy ciała i kołatania serca.

Przyczyny zapalenia osierdzia

Zapalenie osierdzia często jest spowodowane różnego rodzaju zakażeniami – bakteryjnymi, wirusowymi, grzybiczymi, a nawet pasożytniczymi. Nierzadko do tego schorzenia przyczyniają się też wszelkie procesy immunologiczne, np. reumatoidalne zapalenie stawów, sarkoidoza, układowe choroby tkanki łącznej. Zaburzenia metaboliczne również mogą stanowić źródło problemu związanego z zapaleniem osierdzia. Co więcej, schorzenie to mogą powodować choroby nowotworowe, niektóre leki oraz urazy.

Zapalenie osierdzia – badania

Aby zdiagnozować zapalenie osierdzia, należy przeprowadzić obserwację pracy serca i wykonać odpowiednie badania laboratoryjne, elektrokardiograficzne oraz radiologiczne. Podczas wizyty lekarskiej specjalista przeprowadza wywiad z pacjentem, a następnie osłuchuje go za pomocą stetoskopu. U chorych na zapalenie tego typu można usłyszeć typowe tarcie osierdziowe.

Dodatkowo można wykonać takie badania, jak:

• EKG,
• echo serca,
• rentgen klatki piersiowej,
• badania krwi (wynik cechuje się podwyższonym stężeniem białka C-reaktywnego i przyspieszonym OB),
• badanie płynu osierdziowego lub biopsja osierdzia – pomaga w znalezieniu przyczyny zapalenia.

Leczenie zapalenia osierdzia

Leczenie zapalenia osierdzia wymaga stosowania leków przeciwzapalnych. W sytuacji gdy pacjent choruje na ostre zapalenie osierdzia, które jest obciążone dużymi albo umiarkowanymi powikłaniami, rekomenduje się hospitalizację. Dzięki temu można ustalić etiologię choroby, kontrolować jej przebieg, a także śledzić reakcję na wdrożone leczenie.

Czasami wskazane jest wykonanie perikardiocentezy, zwłaszcza gdy dochodzi do nagromadzenia się płynu w worku osierdziowym albo gdy istnieją podejrzenia ropnia bądź wystąpienia zmian nowotworowych. Po zidentyfikowaniu czynnika lub choroby wywołującej zapalenie osierdzia leczenie powinno ponadto uwzględniać chorobę podstawową.

Skutki zapalenia osierdzia

Zapalenie osierdzia zazwyczaj przebiega w łagodnej postaci i nie wywołuje większych powikłań. Aby wyleczyć chorobę, wystarczy wówczas zastosować środki lecznicze o działaniu przeciwzapalnym. Należy mieć jednak na uwadze fakt, że ryzyko zaostrzenia objawów oraz ewentualnych konsekwencji zdrowotnych wzrasta u pacjentów z obniżoną odpornością. Do tej grupy zalicza się przede wszystkim zakażonych wirusem HIV.

W niektórych sytuacjach choroba może zagrażać życiu. Niebezpieczna jest np. tamponada serca, która polega na wypełnieniu się jamy osierdzia krwią lub wysiękiem. Sprawia to, że jamy serca nie mogą zostać napełnione podczas rozkurczu. Stan ten prowadzi do ciężkiej niewydolności serca. Drugim poważnie zagrażającym życiu stanem jest tzw. zaciskające zapalenie osierdzia, które powoduje ucisk na serce i zaburzenia jego pracy. Stan ten występuje najczęściej w zakażeniu bakteryjnym lub grzybiczym osierdzia.

Autor: Redakcja