Zapalenie płuc u dzieci – objawy, leczenie, powikłania. Czy zapalenie płuc jest groźne?

Przyczyny zapalenia płuc u dzieci

Czynniki wywołujące zapalenie płuc są różne i zależą od wieku dziecka. Najczęstszą przyczyną choroby – zwłaszcza u małych dzieci – jest dwoinka zapalenia płuc (Streptococcus pneumoniae). Bakteria ta odpowiada za ponad 2/3 pozaszpitalnych zapaleń płuc (tzn. rozwijających się u osób, które nie przebywają w szpitalu).

Poniżej wymieniamy możliwe przyczyny zapalenia płuc. 

• Bakterie typowe, wśród nich najczęściej:
  • pneumokoki – w każdym wieku, z reguły po grypie,
  • gronkowiec złocisty – do 1 r.ż.,
  • Haemophilus – najczęściej poniżej 5 r.ż.
• Bakterie atypowe (mykoplazmy, chlamydie) – najczęściej u dzieci powyżej 5 r.ż.
• Wirusy – głównie u dzieci poniżej 2 r.ż., a wirus RS – u niemowląt. 

Ustalenie przyczyny stanu zapalnego pozwala odpowiednio dobrać metodę leczenia. Niestety, nawet stosując najskuteczniejsze techniki diagnostyczne, nie zawsze da się stwierdzić, czy w konkretnym przypadku zapalenie płuc wywołały wirusy, bakterie typowe czy bakterie atypowe.

Czytaj więcej: Przeziębienie u dzieci – objawy, przebieg, leczenie i domowe sposoby. Ile trwa przeziębienie u dzieci?

Zapalenie płuc – czynniki ryzyka

Do czynników, które zwiększają ryzyko rozwoju pozaszpitalnego zapalenia płuc u dzieci, zalicza się:

• zaburzenia układu odpornościowego,
• przewlekłe choroby układu oddechowego, układu krążenia, choroby neurologiczne,
• wcześniactwo,
• nawracanie zakażeń układu oddechowego, szczególnie infekcji wirusowych (głównie grypy),
• cechy niedożywienia,
• bierne palenie,
• porę roku (zimę).

Objawy zapalenia płuc u dziecka

Objawy zapalenia płuc u dziecka zależą od czynnika wywołującego chorobę, według którego w uproszczony sposób dzielimy zapalenie płuc na typowe i atypowe.

Symptomami typowego zapalenia płuc są:

• nagły początek,
• kaszel,
• gorączka, zwykle wysoka (powyżej 38,5°C),
• gwałtowne pogarszanie się stanu dziecka,
• przyspieszony oddech,
• ból w klatce piersiowej, nasilający się przy głębokim oddychaniu lub kaszlu,
• duszności lub objawy utrudnionego oddychania (u małych dzieci wciąganie międzyżebrzy).

Zakażenia wywoływane przez bakterie atypowe rozwijają się wolniej. Na początku występują objawy jak w infekcji górnych dróg oddechowych, kolejno pojawiają się: suchy kaszel, bóle w klatce piersiowej, objawy grypopodobne, objawy żołądkowo-jelitowe (ból brzucha, wymioty, biegunka).

Polecamy także: Zapalenie płuc – objawy, leczenie. Rodzaje zapalenia płuc

Diagnozowanie zapalenia płuc

Lekarz rozpoznaje zapalenie płuc przede wszystkim na podstawie informacji uzyskanych w wyniku wywiadu oraz badania przedmiotowego polegającego na osłuchiwaniu klatki piersiowej pacjenta. Dodatkowo może być wykonane badanie radiologiczne (zdjęcie przeglądowe klatki piersiowej) lub badania bakteriologiczne i serologiczne, jednak w przypadku dzieci niewymagających hospitalizacji zazwyczaj nie ma potrzeby ich zlecania.

Zapalenie płuc u dzieci – leczenie w domu

Zauważenie objawów zapalenia płuc u dziecka zawsze powinno skłonić do konsultacji lekarskiej. Jeśli specjalista zdecyduje, że chory może przebywać w domu, rodzic powinien pamiętać o:

• podawaniu dziecku leków przeciwgorączkowych,
• regularnym wietrzeniu pomieszczeń,
• utrzymywaniu w pomieszczeniach temperatury ok. 18°C,
• zachęcaniu dziecka do odpoczynku,
• dbaniu o odpowiednie nawodnienie dziecka,
• obserwacji stanu dziecka i w przypadku nasilania objawów lub braku poprawy po 2–3 dniach odbyciu ponownej konsultacji lekarskiej.

Leczenie dziecka w warunkach ambulatoryjnych i szpitalnych

Leczenie dziecka w warunkach ambulatoryjnych to tzw. leczenie empiryczne, czyli zgodne z przewidywaną przyczyną stanu zapalnego, zależną od wieku dziecka. U młodszych dzieci z łagodnym przebiegiem infekcji niekiedy jest możliwe opóźnienie podania antybiotyku pod warunkiem zapewnienia właściwej opieki i monitorowania stanu pacjenta. W praktyce jednak przy pewnym rozpoznaniu zapalenia płuc lekarz zleca antybiotyk. Leczenie ma na celu skrócenie czasu choroby oraz usunięcie bakterii (co zmniejszy ryzyko powikłań).

Leczenie w warunkach szpitalnych dotyczy dzieci w następujących sytuacjach:

• ciężki przebieg (zły stan pacjenta, duszność, postękiwanie, bezdechy u niemowląt),
• niemożność podania leków doustnie, odmowa jedzenia,
• odwodnienie,
• współistnienie innych chorób przewlekłych (np. wad serca),
• podejrzenie zachłyśnięcia,
• wiek poniżej 6. miesiąca życia,
• znaczne przyspieszenie oddechów i tętna,
• nieprawidłowy kontakt z dzieckiem (zaburzenia świadomości dziecka),
• znaczne nasilenie zapalenia w badaniach laboratoryjnych (leukocyty, CRP),
• podejrzenie powikłań zapalenia płuc.

Czas trwania leczenia zależy od przyczyny oraz przebiegu choroby i może wynosić nawet kilka tygodni.

Zapalenie płuc u dziecka a spacery

Rodzice często zastanawiają się, czy mogą zabierać dziecko z zapaleniem płuc na krótkie spacery. Zasadniczo w trakcie leczenia chory powinien pozostać w domu. Warto jednak zwrócić się po poradę do lekarza, który oceni stan dziecka i wyda zalecenia.

Warto wiedzieć: Zapalenie oskrzeli u dziecka – przyczyny i objawy. Jak leczy się ostre zapalenie oskrzeli u dzieci?

Powikłania zapalenia płuc

Możliwe powikłania zapalenia płuc u dzieci to:

• płyn w opłucnej i ropniak opłucnej,
• ropień płuca,
• martwicze zapalenie płuc,
• niedodma,
• odma,
• niewydolność krążeniowo-oddechowa,
• rozstrzenie oskrzeli,
• pozapalne włóknienie płuca,
• powikłania pozapłucne (zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, kości, szpiku, osierdzia, wsierdzia, stawów oraz posocznica).

Rodzic może podejrzewać pojawienie się powikłań, gdy mimo leczenia stan dziecka nie poprawia się lub objawy ulegają nasileniu.

Zapalenie płuc u dzieci – czy jest groźne?

W krajach rozwiniętych śmiertelność z powodu zapalenia płuc jest mała – ryzyko zgonu w wyniku pozaszpitalnego zapalenia płuc u chorych, którzy nie wymagają hospitalizacji, wynosi mniej niż 1%. W przypadku wystąpienia powikłań często jest konieczna długotrwała hospitalizacja, jednak niepowikłane zmiany przeważnie ustępują całkowicie.

Autor: Redakcja