Żylaki – skąd się biorą i jak je leczyć?

Żylaki to problem, który dotyczy żył powierzchniowych. Za żylaki uznaje się trwale poszerzone naczynia żylne powyżej 3 mm w pozycji stojącej. Często uważa się je za defekt kosmetyczny, jednak żylaki to coś więcej, bowiem nieleczone mogą zagrozić naszemu życiu. Choroba żylakowa należy do spektrum przewlekłej niewydolności żylnej kończyn dolnych. Z czasem poza widocznymi zmianami mogą pojawić się dodatkowe objawy, np. uczucie ciężkości nóg, obrzęki, a nawet ból i pieczenie. Może także dojść do krwawienia z żylaków.

Jakie wyróżniamy żylaki?

Żylaki dzielą się na pierwotne i wtórne. Postać pierwotna jest najczęściej występującą – dotyczy 95 proc. pacjentów z żylakami. Przyczyną powstawania żylaków typu pierwotnego są nieprawidłowości w pracy ścian naczyń z zaburzoną produkcją elastyny i kolagenu. Kluczową rolę w tym procesie odgrywa nadciśnienie żylne, prowadzące do uszkodzenia ściany naczynia żylnego. Nieprawidłowe poszerzenie naczyń żylnych prowadzi z kolei do dysfunkcji zastawek żylnych. Zastawki te fizjologicznie zabezpieczają przed cofaniem się krwi, a gdy nie funkcjonują prawidłowo, przyczyniają się do zastoju żylnego i dalszego zwiększania ciśnienia w naczyniach. Tego typu żylaki są częściowo uwarunkowane genetycznie (różnice w budowie kolagenu i elastyny), jednak na ich wystąpienie w dużym stopniu wpływają czynniki środowiskowe, takie jak długotrwała praca w pozycji stojącej, siedzący tryb życia czy mała ilość ruchu.

Żylaki wtórne są natomiast spowodowane niewydolnością żył głębokich, przebytą zakrzepicą żył głębokich lub urazami bądź stanami zapalnymi żył powierzchniowych.

Czynniki sprzyjające rozwojowi żylaków

• wiek – po 45. roku życia dotyczą co trzeciej kobiety i co piątego mężczyzny,
• płeć żeńska,
• praca w pozycji stojącej lub siedzącej,
• przebycie zakrzepicy naczyń żylnych,
• palenie papierosów,
• brak ruchu,
• nadwaga,
• niewłaściwa dieta (także częste zaparcia),
• przebyte ciąże,
• genetycznie uwarunkowane osłabienie ścian żył i struktury zastawek,
• stosowanie doustnej antykoncepcji hormonalnej.

Dlaczego ciąża sprzyja powstawaniu żylaków?

Żylaki kończyn dolnych powstają w wyniku nadciśnienia w układzie żylnym i nieprawidłowej pracy zastawek żylnych. W ciąży wzrasta ciśnienie w brzuchu, co zwiększa ciśnienie żylne w całych kończynach dolnych (krwi jest trudniej „wracać” do serca przy większym ciśnieniu w brzuchu) i sprzyja nieprawidłowemu funkcjonowaniu zastawek. Dodatkowo organizm ciężarnej wytwarza więcej progesteronu, hormonu zmniejszającego kurczliwość macicy – ale nie tylko macicy. Progesteron hamuje kurczliwości mięśni gładkich, doprowadzając do spadku napięcia naczyń i przez to zwiększając ich podatność na rozciąganie. Dodatkowo estrogeny powodują zaburzenia w produkcji kolagenu w ścianie naczyń, również zwiększając ich podatność na rozciąganie.

Należy także pamiętać, że żylakom sprzyja mała aktywność fizyczna, a kobiety w ciąży nierzadko są zmuszone do ograniczenia ruchu. Bardzo często po porodzie żylaki stają się mniej widoczne – jeśli jednak nadal są obecne, warto je zbadać.

Objawy niewydolności żylnej kończyn dolnych

Zalicza się do nich:

• we wczesnym okresie – uczucie ciężkości nóg i ich nadmiernego wypełnienia (objawy zwykle pogarszają się wieczorem, po okresie długotrwałego stania bądź siedzenia, a polepszają się po odpoczynku z uniesionymi nogami);
• niebiesko zabarwione, poszerzone naczynia żylne;
• teleangiektazje – małe (poniżej 1 mm), poszerzone naczynka;
• bolesne skurcze łydek;
• pieczenie skóry;
• tępy ból nóg, nasilający się w dzień;
• zespół niespokojnych nóg;
• obrzęki nóg;
• owrzodzenia, umiejscowione głównie nad kostkami;
• stwardnienia tłuszczowe;
• rdzawo-brązowe przebarwienia skóry.

Powikłania żylaków

Powikłania nieleczonych żylaków to:

• owrzodzenia podudzi,
• krwawienia z żylaków,
• zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych lub głębokich,
• zakrzepica żylna,
• niewydolność żylna,
• zator tętnicy płucnej,
• jatrogenne zapalenie żył.

Lekarstwa na żylaki bez recepty

Walka z żylakami powinna przebiegać wielotorowo. Żadne leczenie farmakologiczne nie może zastąpić terapii uciskowej czy zmiany stylu życia. Leczenie za pomocą tabletek doustnych jest raczej leczeniem wspomagającym. Do tego można dołączyć leczenie miejscowe za pomocą maści – może ono zmniejszyć dokuczliwe objawy, jednak nie będzie działać przyczynowo.

Tabletki na żylaki zwykle zawierają następujące substancje:

• diosmina,
• hesperydyna,
• dobesylan wapnia,
• trokserutyna,
• escyna,
• wyciąg z kasztanowca,
• wyciąg z ruszczyka.

Kluczowa będzie tu właśnie diosmina, która polepszy krążenie i elastyczność naczyń, a także przyniesie ulgę. Poprawę krążenia może zapewnić też dobesylan wapnia.

Jak dobrać odpowiednią maść na żylaki?

Ważne składniki to m.in. heparyna, wyciąg z kasztanowca, escyna oraz trokserutyna. Maści i żele z heparyną łagodzą ból i działają przeciwzakrzepowo. Ulgę może przynieść też wyciąg z kasztanowca – nie wolno go jednak stosować u dzieci poniżej 12. roku życia, kobiet w ciąży ani osób cierpiących na schorzenia nerek.

Zmiana trybu życia a żylaki

Zmiana trybu życia to tak naprawdę prewencyjny sposób leczenia żylaków. Należy zadbać o odpowiedni ruch, a także dietę bogatą w warzywa i owoce oraz produkty zawierające krzem, witaminę B, witaminę C, PP oraz E.

Osoby z żylakami powinny unikać gorących kąpieli, sauny i solarium, noszenia obcisłych ubrań oraz butów na obcasach. Pomocne może okazać się podnoszenie stóp powyżej poziomu ud oraz masaże. Można także stosować rajstopy przeciwżylakowe.

Leczenie i diagnoza żylaków

Podstawą rozpoznania żylaków kończyn dolnych jest badanie fizykalne wykonane przez lekarza oraz wywiad. Drugim krokiem jest skierowanie pacjenta na badanie USG Dopplera, które pozwala na ocenę przepływu krwi w żyłach, stopnia zaawansowania żylaków, uszkodzenia zastawek oraz ewentualne zdiagnozowanie zakrzepicy żylnej.

Inną metodą diagnostyczną żylaków jest flebografia, która jest już badaniem inwazyjnym, stosowanym w trudniejszych przypadkach. Badanie pozwala na ocenę stanu naczyń żylnych, dostarczając informacji na temat drożności żył, zwężeń, niewydolności żył przeszywających, refluksu żylnego czy morfologii zastawek żylnych. Badanie to polega na podaniu środka kontrastującego do światła naczynia, mającego za zadanie ich uwidocznienie w obrazie rentgenowskim.

Do metod leczenia żylaków kończyn dolnych zalicza się m.in. zmianę stylu życia, metody uciskowe, skleroterapię, farmakoterapię, a także metody chirurgiczne i leczenie wewnątrznaczyniowe.

Zmiana stylu życia

U pacjentów z żylakami kończyn dolnych zaleca się unikanie nadmiernego nagrzewania (sauny, jacuzzi), opalania, długotrwałego stania oraz siedzenia z nogami zgiętymi w kolanach. Zaleca się natomiast spacery, ćwiczenia fizyczne (jogging, pływanie, jazda na rowerze, nordic walking), odpoczynek z nogami uniesionymi ponad poziom serca, a u osób, które długo siedzą – częste przerwy z ćwiczeniami uruchamiającymi mięśnie podudzi.

Metody uciskowe

To głównie terapia zachowawcza, która jest jedyną metodą mogącą opóźnić postęp niewydolności żylnej. Polega ona na stosowaniu pończoch lub podkolanówek uciskowych. Ucisk spowodowany przez ubranie wspomaga powrót krwi żylnej z kończyn dolnych do serca, co zmniejsza zastój żylny i niszczenie zastawek. Metoda sprawdza się najlepiej, gdy równocześnie przestrzegane są zalecenia związane ze stylem życia. Często tego typu wyroby medyczne są zalecane po operacjach żylaków.

Leczenie farmakologiczne

Stosuje się je jako leczenie pomocnicze, nigdy jako zastępstwo terapii uciskowej czy zmiany stylu życia.

Skleroterapia

Skleroterapia to ostrzykiwanie żył specjalnym środkiem obliterującym w postaci płynu lub pianki. Dzięki temu zamykane jest światło naczynia.

Flebektomia klasyczna

To tradycyjna metoda usuwania żylaków, która polega na usunięciu niewydolnej żyły poprzez nacięcie w pachwinie i okolicy kostki przyśrodkowej.

Leczenie wewnątrznaczyniowe

Polega ono na wprowadzeniu cewników do światła żyły. Cewnik wykorzystuje energię fal radiowych lub laser, dzięki czemu naczynie zamyka się, a następnie wchłania.