Badania tarczycy – co to za badania?
W diagnostyce problemów z tarczycą zastosowanie znajdują przede wszystkim badania laboratoryjne. Można je podzielić na dwie kategorie:
- Badania służące potwierdzeniu lub wykluczeniu zaburzeń czynności tarczycy. Obejmują podstawowe parametry takie jak:
- tyreotropina (hormon tyreotropowy – TSH),
- wolna tyroksyna (fT4),
- wolna trijodotyronina (fT3),
- całkowita tyroksyna (T4),
- całkowita trijodotyronina (T3).
- Badania służące określeniu przyczyny zaburzeń czynności tarczycy. Wykorzystuje się tutaj oznaczenia stężeń autoprzeciwciał przeciwko:
Lekarz, szukając przyczyny wrodzonej niedoczynności tarczycy, może zlecić też oznaczenie stężenia tyreoglobuliny (TG), które brane jest pod uwagę w ramach monitorowania leczenia pacjentów ze zróżnicowanym rakiem tarczycy. W diagnostyce i monitorowaniu wyników leczenia raka rdzeniastego tarczycy z kolei wykorzystuje się oznaczenie stężenia kalcytoniny.
Jeśli istnieje taka konieczność, panel badań tarczycowych można uzupełnić o ocenę dynamiczną za pomocą testów stymulujących (test z tyreoliberyną [TRH]) lub hamujących (test z T3).
Oprócz badań laboratoryjnych dostępne są także badania obrazowe tarczycy (np. USG lub scyntygrafia), które pozwalają na wizualizację tarczycy i ocenę jej struktury oraz ewentualnych guzów.W przypadku wykrycia guza lub podejrzenia nowotworu przeprowadza się biopsję cienkoigłową, aby określić, czy guz jest łagodny czy złośliwy.
Badania tarczycy – normy oraz interpretacja wyniku badania
TSH jest podstawowym regulatorem wzrostu i rozwoju tarczycy, a także produkcji i wydzielania jej hormonów (T3 i T4), w związku z tym to właśnie TSH jest jednym z ważniejszych parametrów i w pierwszej kolejności bierze się go pod uwagę przy interpretacji wyników badań. Norma TSH dla dorosłych najczęściej wynosi 0,4-4,0 mIU/l. U osób z otyłością i w podeszłym wieku wartości TSH mogą być nieco wyższe, jednak zwykle nie powinny przekraczać 10 mIU/l. Jeśli natomiast chodzi o fT3 i fT4, to na podstawie wzrostu ich stężenia wnioskuje się o nadczynności gruczołu, a spadek wskazuje na niedoczynność tarczycy.
Stężenie TSH zależy od wielu czynników niezwiązanych z tarczycą, dlatego też nie powinno się podejmować żadnych decyzji terapeutycznych na podstawie jednorazowego, izolowanego oznaczenia TSH bez oceny fT4 i stanu klinicznego pacjenta. Zawsze należy ocenić, czy wyniki TSH i fT4 pozwalają wyciągnąć identyczne wnioski, które w dodatku powinny być spójne z wynikami badania przedmiotowego i podmiotowego.
Podsumowując, nie powinno się interpretować wyników badań tarczycy na własną rękę, ponieważ może to prowadzić do błędnych wniosków. Wskazana jest konsultacja z lekarzem, który oprócz samych badań weźmie też pod uwagę ogólny stan zdrowia pacjenta i inne istotne czynniki.
Czytaj także: Samodzielne badanie tarczycy. Jak rozpoznać, że choruje tarczyca?
Potencjalne przyczyny odchyleń od normy
Badania tarczycy pomagają w wykryciu wielu różnych chorób i problemów z tarczycą oraz innymi układami ciała. Wśród przyczyn odchyleń od normy wymienia się takie jak:
- choroba Hashimoto (autoimmunologiczne zapalenie tarczycy),
- choroba Gravesa-Basedowa (nadczynność tarczycy),
- wole tarczycy,
- rak tarczycy,
- hipotarczyca (niedoczynność tarczycy),
- nadczynność tarczycy,
- choroby autoimmunologiczne (np. toczeń rumieniowaty układowy czy zapalenie stawów),
- monitorowanie terapii hormonalnej,
- problemy z płodnością i ciążą.
Wyniki badań tarczycy pomagają lekarzom w diagnozie i leczeniu różnych chorób tarczycy oraz w monitorowaniu stanu tarczycy.
Czynniki mogące mieć wpływ na wynik badania
Na wyniki badań tarczycy przeprowadzanych z krwi wpływ mogą mieć różne czynniki, w tym m.in.:
- przyjmowanie leki (np. leki przeciwpadaczkowe, beta-blokery, kortykosteroidy),
- suplementy diety (np. jod, selen),
- nadmierna konsumpcja jodu w diecie,
- silny stres i skrajne emocje,
- nadmierna aktywność fizyczna,
- zaburzenia hormonalne,
- otyłość,
- choroby współistniejące (np. cukrzyca).
Badania tarczycy – wskazania do wykonania badania
Do głównych wskazań do wykonania badań tarczycy należą:
- występowanie objawów typowych dla chorób tarczycy,
- występowanie objawów sugerujących chorobę autoimmunologiczną związaną z tarczycą (np. Hashimoto lub choroba Gravesa-Basedowa),
- monitorowanie leczenia tarczycy,
- historia chorób tarczycy w rodzinie,
- nadczynność lub niedoczynność tarczycy w wywiadzie medycznym,
- wole lub guzki tarczycy,
- niezrozumiała zmiana masy ciała,
- zaburzenia miesiączkowania,
- ciąża i planowanie ciąży.
Badania tarczycy są często zalecane też jako rutynowe badania profilaktyczne, szczególnie w przypadku kobiet po 35. roku życia, ponieważ kobiety są bardziej podatne na schorzenia tarczycy niż mężczyźni.
Potrzebujesz rzetelnej diagnostyki?
Zobacz, gdzie wykonasz to badanie w Świecie Zdrowia
Badania tarczycy – przeciwwskazania
Nie ma żadnych przeciwwskazań do wykonania laboratoryjnych badań na tarczycę z krwi. Jest to standardowe badanie krwi, które jest powszechnie uważane za bezpieczne.
Badania tarczycy – przygotowanie do badania
Laboratoryjne badania tarczycy nie wymagają bycia na czczo, jednak konieczność powstrzymania się od jedzenia przez pewien czas przed badaniami może pojawić się w przypadku robienia jednocześnie też innych badań. Z uwagi na dobową zmienność stężenia TSH wskazane jest udanie się na badania tarczycy w godzinach porannych. Dodatkowo powinno się unikać dużego wysiłku i stresu przed dniem badania.
Badania tarczycy – przebieg badania
Procedura badania tarczycy z krwi sprowadza się do pobrania próbki krwi z żyły w okolicy łokcia. Pobór krwi przeprowadzany jest przez pielęgniarkę lub technika laboratoryjnego po wcześniejszym zdezynfekowaniu skóry. Następnie próbka krwi przekazywana jest do laboratorium, gdzie oznacza się poziomy wskazanych przez lekarza w skierowaniu parametrów.
Badania tarczycy – skutki uboczne i powikłania
Pakiet tarczycowy obejmuje badania laboratoryjne. Oznacza to, że ocena stężeń poszczególnych parametrów przeprowadzana jest z próbki krwi. Krew pobierana jest w standardowy sposób (z ręki), w związku z czym badanie to uważane jest jako dość bezpieczne i nieniosące za sobą żadnych powikłań. Jedyne skutki uboczne, jakie mogą się pojawić, to dyskomfort i ból oraz siniak w miejscu wkłucia.
