Fosfataza zasadowa (alkaliczna, ALP) – normy, wskazania, przygotowanie, przebieg badania

Fosfataza zasadowa (alkaliczna, ALP) – co to za badanie?

Badanie poziomu fosfatazy zasadowej (ALP) jest testem laboratoryjnym używanym do pomiaru ilości tego enzymu obecnego we krwi. Fosfataza zasadowa jest obecna w różnych tkankach organizmu, głównie w wątrobie, kościach, jelitach, nerkach oraz drogach żółciowych. To wszechstronny enzym, który odgrywa istotną rolę w wielu procesach metabolicznych.

Badanie ALP znajduje przede wszystkim zastosowanie w diagnostyce chorób wątroby, jelit oraz kości. Jest przydatne ponadto do monitorowania skuteczności leczenia chorób, które wpływają na jej poziom. Oceniając poziom fosfatazy alkalicznej w profilaktycznych badaniach krwi, lekarz może natomiast wykryć wczesne objawy chorób wątroby lub układu kostnego, co pozwala na szybką interwencję i włączenie leczenia.

Fosfataza zasadowa (alkaliczna, ALP) – normy oraz interpretacja wyniku badania

W celu interpretacji wyniku fosfatazy zasadowej należy porównać otrzymaną wartość z normą przedstawioną zazwyczaj w tej samej linijce na dokumencie otrzymanym od laboratorium.

Wartości referencyjne dla osób dorosłych przedstawiają się następująco: <270 U/l. Z kolei dla noworodków i dzieci normy ALP są nieco inne. Należy sugerować się wartościami podanymi przez laboratorium wykonujące badanie.

Pamiętajmy, by nie interpretować wyniku badania fosfatazy zasadowej samodzielnie, zwłaszcza gdy jest on nieprawidłowy. Należy w takiej sytuacji zgłosić się do lekarza, który weźmie pod uwagę różne istotne czynniki takie jak wiek pacjenta, płeć, historia choroby oraz inne wyniki badań, i dopiero wtedy będzie mógł postawić diagnozę.

Potencjalne przyczyny odchyleń od normy

Poziom fosfatazy zasadowej we krwi może być zarówno podwyższony, jak i obniżony. Nieprawidłowy wynik najczęściej wskazuje na występowanie jakiejś patologii w organizmie.

Możliwe przyczyny wyniku ALP odbiegającego od normy przedstawiono w poniższej tabeli.

Przyczyny zmniejszonej aktywności fosfatazy zasadowej

Przyczyny zwiększonej aktywności fosfatazy zasadowej

• choroba Wilsona • niedokrwistość złośliwa • niedokrwistość aplastyczna • stosowanie hormonalnej terapii zastępczej po menopauzie • długotrwała antykoncepcja hormonalna • niedobór białek • niedożywienie

• choroby wątroby i dróg żółciowych (np. żółtaczka zastoinowa, pierwotna marskość żółciowa, zapalenie pęcherzyka i dróg żółciowych, marskość wątroby, stłuszczenie wątroby, sarkoidoza, nowotwory) • choroby kości (np. krzywica, osteomalacja, nowotwory pierwotne (np. kostniakomięsak, szpiczak mnogi), nowotwory przerzutowe (np. przerzuty raka prostaty do kości) • choroby układu pokarmowego (np. wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna, celiakia) • mononukleoza zakaźna • niewydolność serca • zawał serca • nowotwory jelit, trzustki i płuc • zatrucie lekami (np. werapamilem, karbamazepiną) • nadczynność przytarczyc • niedobór witaminy D • niedobór wapnia

Jak widać, przyczyn nieprawidłowego wyniku fosfatazy zasadowej może być wiele, dlatego właśnie tak ważne jest, aby nie bagatelizować problemu i w przypadku jego otrzymania udać się po pomoc do specjalisty.

Czynniki mogące mieć wpływ na wynik badania

Niektóre leki, w tym niektóre antybiotyki, sterydy, leki przeciwpadaczkowe i inne mogą wpływać na poziom ALP we krwi. Dlatego w przypadku przyjmowania jakichś leków na stałe powinno się poinformować lekarza o tym fakcie przed badaniem.

W okresie ciąży poziom fosfatazy zasadowej może być nieco podwyższony, co jest zwykle uważane za normalne zjawisko. Łożysko produkuje bowiem duże ilości tego enzymu (wartości osiągają normę dopiero do 20 dni po porodzie). Podniesiony poziom fosfatazy alkalicznej w ciąży dotyczy zwłaszcza kobiet w III trymestrze.

Fałszywie podniesiony poziom ALP często występuje też u niemowląt i dzieci ze względu na intensywny wzrost kośćca.

Fosfataza zasadowa (alkaliczna, ALP) – wskazania do wykonania badania

Lekarz zleca zbadanie poziomu fosfatazy zasadowej we krwi najczęściej w przypadku podejrzenia różnych chorób u pacjenta. Do głównych wskazań do przeprowadzenia badania ALP należy podejrzenie:

• chorób wątroby, pęcherzyka i dróg żółciowych (np. wskazywać na nie może żółtaczka),
• zaburzeń przytarczyc,
• chorób kości,
• nowotworu (mogące produkować fosfatazę zasadową).

Badanie alkalicznej fosfatazy wykonuje się również celem monitorowania leczenia wskazanych wyżej chorób, a także oceny wpływu leków przyjmowanych na wątrobę.

Fosfataza zasadowa (alkaliczna, ALP) – przeciwwskazania

Do oceny poziomu fosfatazy zasadowej potrzebna jest jedynie niewielka próbka krwi. Jest ona pobierana w standardowy sposób, nie ma zatem żadnych przeciwwskazań do badania ALP i jest ono dla każdego bezpieczne.

Fosfataza zasadowa (alkaliczna, ALP) – przygotowanie do badania

Na badanie fosfatazy zasadowej należy zgłosić się na czczo. Zaleca się, by ostatni posiłek zjeść dnia poprzedniego między godziną 18 a 20. ALP wykazuje zmienność dobową, dlatego badanie powinno się wykonać w godzinach porannych. Nie ma konieczności przestrzegania żadnych dodatkowych zasad oprócz wymienionych.

Fosfataza zasadowa (alkaliczna, ALP) – przebieg badania

Badanie ALP jest tak naprawdę standardowym pobraniem krwi. Pacjent proszony jest o zajęcie wygodnej pozycji i odsłonięcie ręki, z której pobrana zostanie krew. Diagnosta laboratoryjny zakłada na nią opaskę zaciskową i dezynfekuje skórę w miejscu, gdzie zostanie zrobione wkłucie. Następnie za pomocą igły i strzykawki pobiera odpowiednią próbkę krwi do probówki, którą oznacza i wysyła do laboratorium.

Czas oczekiwania na wynik badania fosfatazy alkalicznej to najczęściej 1 dzień roboczy.

Fosfataza zasadowa (alkaliczna, ALP) – skutki uboczne i powikłania

Pobieranie krwi do badania fosfatazy zasadowej nie niesie za sobą żadnych poważnych konsekwencji zdrowotnych. Podczas badania może pojawić się jedynie dyskomfort lub lekki ból, jednak odczucia te szybko mijają po usunięciu igły. W miejscu wkłucia po badaniu u niektórych osób pojawia się krwiak lub siniak, który znika po kilku dniach.