Osmolalność (molalność osocza) – normy, wskazania, przygotowanie, przebieg badania

Osmolalność (molalność osocza) – na czym polega badanie?

Molalność osocza to badanie, które pozwala lekarzom ocenić, jakie stężenie substancji czynnych osmotycznie (sód, potas, chlorek, glukoza, mocznik) znajduje się w osoczu, moczu i kale. Dzięki temu możliwa jest ocena równowagi wodno-elektrolitowej w organizmie.

Największe znaczenie w procesie osmolalności ma sód i to w dużej mierze właśnie od tego pierwiastka zależy poziom osmolalności.

Im mniejsze stężenie sodu, tym bardziej można zaobserwować spadki osmolalności i przeciwnie – jeśli wzrasta stężenie sodu w organizmie, to poziom osmolalności również.

Oprócz sodu i innych pierwiastków traktowanych jako elektrolity, m.in. potasu, duże znaczenie dla osmolalności ma również glukoza, która reguluje przepływ wody z przestrzeni pozakomórkowych do wewnątrzkomórkowych.

Osmolalność (molalność osocza) – normy, interpretacja wyników

Wartości referencyjne dla molalności osocza wynoszą 280-295 mmol/kg wody. Są to jednak normy uśrednione i warto pamiętać, że każde laboratorium może przyjąć nieco inne wartości referencyjne, w zależności od stosowanych metod i standardów diagnostycznych.

Możliwe przyczyny odchyleń od normy

Na odchylenia od normy w przypadku molalności osocza mogą wpływać różne czynniki, w tym jednostki chorobowe. Na przykład wyższa osmolalność występuje m.in. w przebiegu cukrzycy, zwłaszcza gdy wystąpi stan hiperglikemii (gwałtownego wzrostu stężenia glukozy we krwi).

Wysoką osmolalność można zaobserwować również przy:

• śpiączce cukrzycowej nieketonowej (czyli takiej, która nie została wywołana przez duży i nagły spadek insuliny),
• stanach odwodnienia organizmu,
• leczeniu niektórymi substancjami, np. mannitolem,
• chorobach układu moczowego, np. moczówka prosta, związana z koniecznością bardzo częstego oddawania moczu w ciągu doby,
• znacznym wzroście stężenia sodu w organizmie,
• zaburzeniach pracy nerek, a szczególnie ich problemach z wydolnością.

Wyższą osmolalność można zaobserwować także po spożyciu alkoholu czy przy zatruciu, np. glikolem etylenowym.

Z kolei niska molalność osocza występuje m.in. w sytuacji obniżenia stężenia sodu we krwi (hiponatremia), wynikającego np. z niewydolności kory nadnerczy, chorób nerek czy zespołu nieadekwatnego wydzielania wazopresyny.

Czynniki, które mogą mieć wpływ na wynik badania

Na ostateczny wynik badania wpływ mogą mieć niektóre substancje toksyczne czy leki, dlatego warto wcześniej poinformować lekarza o przyjmowanych farmaceutykach. Konieczna może być zmiana stosowanych dawek lub odstawienie leków w dniu badania – decyzje o wszystkim podejmuje lekarz.

Osmolalność (Molalność osocza) – wskazania do wykonania badania

Badanie polegające na ocenie molalności osocza wykonuje się przede wszystkim do oceny równowagi gospodarki wodno-elektrolitowej. Główne wskazania do wykonania badania to m.in. podejrzenie stanu odwodnienia, ostrej niewydolności nerek czy kwasicy ketonowej. Badanie to wykonuje się także u osób nieprzytomnych, aby ustalić przyczynę stanu chorego – badanie to jest pomocne w diagnostyce różnicowej.

• Ocenę molalności osocza przeprowadza się także u osób z podejrzeniem zatrucia niektórymi substancjami, a także w sytuacji występowania nasilonych biegunek.
• Jeśli lekarz uzna to za istotne, może zalecić badanie poziomu osmolalności w celu kontrolowania leczenia, m.in. z zastosowaniem substancji aktywnych osmotycznie, takich jak np. mannitol.

Osmolalność (molalność osocza) – przeciwwskazania

Ocena poziomu osmolalności to badanie w pełni bezpieczne, dlatego nie ma przeciwwskazań do jego wykonania.

Osmolalność (Molalność osocza) – przygotowanie do badania

Ocena poziomu molalności osocza nie wymaga specjalnego przygotowania, choć warto pamiętać o kilku zasadach, które obowiązują przy badaniach laboratoryjnych.

• Przede wszystkim na badanie przyjdź na czczo. Ostatni posiłek zjedz najpóźniej 8-10 godzin przed badaniem.
• Unikaj intensywnej aktywności fizycznej minimum dzień przed badaniem, a najlepiej do 2 dni przed oddaniem próbki krwi.
• Zrezygnuj z alkoholu i palenia papierosów na 2 dni przed badaniem.

Na molalność osocza wpływają niektóre leki oraz substancje toksyczne, dlatego zwróć uwagę na to, co przyjmujesz dzień przed badaniem. W przypadku przyjmowania leków na stałe koniecznie poinformuj o tym wcześniej lekarza. Badanie to wykonuje się niekiedy również w stanach nagłych, a także u osób nieprzytomnych.

Osmolalność (molalność osocza) – przebieg badania

Badanie polegające na ocenie osmolalności należy do typowej diagnostyki laboratoryjnej, a cała procedura polega na pobraniu próbki krwi żylnej do analizy.

Diagnosta w odpowiednim czasie dokonuje nakłucia i pobiera wymaganą ilość płynu. Następnie zabezpiecza probówkę i przekazuje ją do badań. Wyniki są dostępne w ciągu 1-3 dni, a ostateczny czas zależy od konkretnej placówki.

Osmolalność (molalność osocza) – skutki uboczne i powikłania

Badanie molalności osocza nie powoduje skutków ubocznych i powikłań. W miejscu nakłucia może wystąpić siniak, dlatego warto uciskać miejsce po pobraniu krwi jeszcze kilka minut po zakończonym badaniu. Dzięki temu minimalizuje się ryzyko wystąpienia siniaka.