Jakie bakterie żyją na naszej skórze?
Szacuje się, że ilość drobnoustrojów na każdym centymetrze kwadratowym naszej skóry wynosi średnio jeden milion. Najwięcej z ich rezyduje w wilgotnych miejscach na ciele, takich jak pachy, pachwiny, stopy czy okolice odbytu. Te organizmy prokariotyczne pozostają w symbiozie z układem odpornościowym człowieka. Skład mikrobioty naszej skóry częściowo jest stały, a częściowo formuje się dynamicznie i zależny jest od takich czynników, jak środowisko życia czy schorzenia dermatologiczne.
Skóra człowieka zasiedlana jest przede wszystkim przez cztery typy bakterii:
- Actinobacteria,
- Firmicutes,
- Bacteroidetes,
- Proteobacteria.
Pośród najpowszechniej występujących na skórze patogenów, stanowiących najbardziej stabilną część mikrobioty, wymienia się przede wszystkim Staphylococcus epidermidis. Jest to bakteria Gram-dodatnia, należąca do rodzaju gronkowców. Zasiedla wyższe obszary ujść mieszków włosowych, i stanowi nawet 50% wszystkich bakterii bytujących na skórze. Wśród innych, powszechnie występujących patogenów wyróżnia się m.in. S. saprophyticus, S. hominis, S. warneri, S. haemolyticus, S. capitis, Propionibacterium acnes, Corynebacterium jeikeium czy Micrococcus luteus.
W znacznie mniejszych proporcjach, na ludzkiej skórze bytują również bakterie patogenne, niepożądane, mogące powodować bakteryjne zapalenie skóry. To przede wszystkim:
- gronkowiec złocisty (S. aureus),
- paciorkowce grupy A (S. pyogenes),
- tlenowe maczugowce (Corynebacterium minutissimum)
- pałeczki Gram-ujemne (P. aeruginosa).
Przed ich negatywnym oddziaływaniem chroni obecność rodzimej, prawidłowej mikroflory skóry, ale w niesprzyjających warunkach może dojść do zakażenia.
Polecamy: Wizyta u dermatologa – jak wygląda? Jak się do niej przygotować?
Kiedy szkodliwe bakterie atakują skórę?
U zdrowego człowieka bakterie wchodzące w skład naturalnej mikrobioty nie wykazują cech patogenności, lecz oddziałują na jego układ odpornościowy, metabolizm i współtworzą barierę ochronną skóry.
W pewnych warunkach, szkodliwe patogeny mogą namnażać się i powodować gwałtowne (ale tymczasowe) zmiany warunków fizykochemicznych na powierzchni skóry. Do czynniki ryzyka należą:
- stany niedoborów immunologicznych, np. u osób wyniszczonych chorobą, w trakcie agresywnego leczenia lub mniej odpornych ze względu na zaawansowany wiek,
- antybiotykoterapia,
- przerwanie ciągłości skóry,
- zabiegi higieniczne i kosmetyczne z wykorzystaniem niektórych substancji chemicznych,
- obecność ciał obcych w skórze, np. cewników,
- nieprawidłowa higiena,
- nadpotliwość,
- otyłość,
- choroby dermatologiczne i metaboliczne (np. cukrzyca),
- kontakt z zakażonymi przedmiotami lub z nosicielem bakterii,
- zmiana warunków środowiskowych, np. gwałtowne zwiększenie wilgotności i temperatury powietrza.
Polecamy: AIDS – przyczyny i objawy. Jak leczyć AIDS?
Rodzaje bakteryjnych zapaleń skóry
Zakażenia skóry i tkanki podskórnej przebiegają w wielu postaciach, takich jak rumień, różnego typu wysypki (np. plamista, pęcherzowa, grudkowa), ropne ogniska zapalne, owrzodzenia, a nawet martwica. Jedne z najczęstszych rozpoznań infekcji bakteryjnych skóry to m.in.:
- róża (erysipelas) – ostry stan zapalny skóry i tkanki podskórnej wywołany przez paciorkowce. Obraz kliniczny róży to bolesne, odgraniczone ognisko rumieniowo-zapalne z wałowato uniesionym brzegiem o błyszczącej, napiętej, lśniącej powierzchni. Najczęściej zlokalizowane są na twarzy (błony śluzowe nosa i jamy ustnej) i kończynach dolnych.
- liszajec zakaźny (Impetigo) – nazywany też ropnym zapaleniem skóry, stanowi najczęstszą pierwotną bakteryjną chorobę skóry, zwłaszcza u dzieci. Przyczyną liszajca jest zazwyczaj paciorkowiec ropny (Streptococcus pyogenes), czasem są to zakażenia o mieszanej etiologii gronkowcowo-paciorkowcowej. Choroba objawia się żółtozłocistymi, zasychającymi strupami pokrywającymi płytką nadżerkę. Najczęściej rozpoznaje się bakteryjne zapalenie skóry twarzy, ale liszajec może występować również w innych lokalizacjach.
- zapalenie mieszków włosowych – powszechna dermatoza spowodowana zazwyczaj przez gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus), w niektórych przypadkach przez pałeczkę ropy błękitnej (Pseudomonas aeruginosa), rzadziej przez grzyby i pasożyty. Choroba objawia się drobnymi wykwitami skórnymi występującymi pojedynczo lub w skupiskach, przybierającymi postać żółtych, przebitych włosem krost, często otoczonych czerwoną obwódką. Najczęstsza lokalizacja to twarz, ale może wystąpić na owłosionej skórze głowy, w okolicach łonowych, pod pachami czy na podudziach.
- czyraczność – czyraki i czyraki mnogie to powodowane najczęściej przez gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus) zakażenia skóry i tkanki podskórnej. Stanowią powikłanie zapalenia mieszków włosowych. Objawy to bolesne, ropne nacieki wokół mieszka włosowego z guzkiem lub krostą, pod którą tworzy się czop martwiczy.
- zanokcica – najczęstsza choroba bakteryjna wału paznokciowego, wywoływana przez różne bakterie, m.in. gronkowca złocistego (Staphylococus aureus), paciorkowce i bakterie Gram-ujemne. Objawy to czerwony, zapalny obrzęk skóry wokół paznokcia, a choroba bardzo często dotyka osoby doznające mikrourazów skóry np. podczas zabiegów manicure, ale też kompulsywnego obgryzania paznokci i skórek.
- łupież rumieniowy (erythrasma) – częsta choroba objawiająca się zmianami rumieniowymi w okolicy fałdów skóry (pachwiny, rzadziej doły pachowe i przestrzenie międzypalcowe stóp) wywoływana przez bakterie Corynebacterium minutissimum. Zmiany skórne przyjmują postać czerwonobrązowych plam, często o złuszczającej się na powierzchni, bez dolegliwości bólowych czy świądu.
Polecamy: Rak skóry – przyczyny, objawy, rokowania. Jakie są szanse na leczenie?
Bakteryjne zapalenie skóry u dzieci
Najczęstszą infekcją bakteryjną skóry u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym jest liszajec zakaźny o etiologii mieszanej (paciorkowcowo-gronkowcowej). U niemowląt może dochodzić do zakażeń gronkowcowych, takich jak ropnie mnogie niemowląt lub rzadszy zespół oparzeniowy pochodzenia gronkowcowego.
Częstą dermatozą wieku dziecięcego jest atopowe zapalenie skóry (AZS), charakteryzujące się uszkodzeniem bariery naskórkowej oraz częstymi nadkażeniami bakteryjnymi. U prawie wszystkich chorujących na AZS dzieci stwierdza się kolonizację skóry gronkowcem złocistym, który wraz z m.in. Gram-ujemną bakterią Stenotrophomonas maltophilia, wypierają fizjologicznie występujące u osób zdrowych gatunki bakterii.
Jak leczyć bakteryjne zapalenia skóry?
Niektóre z bakteryjnych zakażeń skóry są lekkie i samoograniczające się, nie wymagają więc leczenia. Inne miewają przebieg ciężki, czasami zagrażający życiu pacjenta.
Najważniejszą terapią w przypadku większości infekcji bakteryjnych są antybiotyki podawane zgodnie z antybiogramem. Mogą być podawane ogólnie lub miejscowo (kremy, płyny, aerozole z antybiotykami), np. neomycyna, erytromycyna, mupirocyna w zapaleniu mieszków włosowych i czyrakach, penicylina prokainowa w róży czy liszajcu zakaźnym.
Czytaj także: Czym jest srebro koloidalne? Zastosowanie i właściwości
W miejscowych zakażeniach skórnych pomocne bywają środki odkażające (np. fiolet gencjany, jodyna), przeciwbakteryjne i ściągające (np. maść ichtiolowa). W ciężkich przypadkach konieczne może okazać się wykonanie zabiegu operacyjnego, np. drenaż ropni lub usunięcie martwej tkanki.
Polecamy: Dezynfekcja – rodzaje i metody
