Czym jest cholera? Objawy, przebieg choroby i metody leczenia

Cholera występuje głównie w Azji, Afryce, Ameryce Środkowej i Południowej – przede wszystkim w krajach rozwijających się, gdzie brakuje dostępu do bezpiecznej wody pitnej. W Polsce przypadki cholery odnotowuje się sporadycznie. 

Między 2010 a połową 2022 roku Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego (Zakład Epidemiologii chorób Zakaźnych i Nadzoru), odnotował jeden potwierdzony przypadek cholery.

Z kolei historyczne źródła podają, że pierwszy przypadek cholery w Polsce został odnotowany podczas powstania listopadowego w 1830 roku.

Cholera w 80 proc. przypadków ma przebieg łagodny lub umiarkowany, a objawy mogą nie przypominać zakażenia wywołanego przez przecinkowce. Jednak w 20 proc. przypadków ma przebieg ciężki, który wymaga natychmiastowego leczenia. 

Przyczyny cholery

Zachorowania i epidemie cholery są wynikiem skażenia wody. To klasyczna „choroba brudnych rąk” – do zakażenia przyczynia się także brak higieny, niewłaściwe przygotowywanie żywności czy brak dostępu do urządzeń sanitarnych.

Za rozwój cholery odpowiedzialne są dwa serotypy bakterii przecinkowca, które porażają układ pokarmowy i zaburzają gospodarkę wodno-elektrolitową. Mowa o serotypach Vibrio cholerae 01 i Vibrio cholerae 0139. Oba wywoływały w przeszłości liczne epidemie w krajach rozwijających się.

Do zakażenia dochodzi najczęściej przez spożycie skażonej wody lub żywności, a także w wyniku kontaktu z osobą chorą lub nosicielem. Bakterie rozprzestrzeniają się łatwo, szczególnie tam, gdzie brakuje podstawowej higieny.

Cholera – rozwój choroby

Okres wylęgania się cholery wynosi zazwyczaj od 2 do 3 dni, choć może być znacznie krótszy — nawet zaledwie 2 godziny — lub wydłużyć się do 5 dni.

Należy jednak pamiętać, że bakterie wywołujące cholerę mogą być obecne w kale osoby zakażonej nawet przez miesiąc. Czyni ją to potencjalnym źródłem dalszych zakażeń.

Każdy potwierdzony lub podejrzany przypadek cholery musi zostać niezwłocznie zgłoszony do odpowiednich służb sanitarnych. Osoba chora powinna być hospitalizowana, odizolowana oraz objęta ścisłą kwarantanną.

Objawy cholery

Pierwsze objawy mogą pojawić się już po 2 godzinach od wniknięcia bakterii do organizmu. Choroba zaczyna się nagle i ma bardzo ostry przebieg. 

Objawy cholery rozwijają się gwałtownie. Początkowo pojawia się nasilająca się biegunka, której towarzyszą bolesne skurcze brzucha. Charakterystyczne jest to, że nie występuje gorączka. Stolce przybierają typowy dla cholery wygląd – są wodniste, jasne, z obecnością pasm śluzu. Sprawia to, że określa się je mianem „stolców ryżowych” (przypominają wodę po płukaniu ryżu).

W miarę postępu choroby pacjent traci uczucie parcia na stolec, jednak oddaje coraz większe ilości płynnego kału – nawet kilkanaście razy w ciągu doby. Dodatkowo pojawiają się wymioty, które występują bez uczucia nudności.

Cholera prowadzi do szybkiej i bardzo dużej utraty płynów z organizmu.

Podsumowując, objawy cholery to:

• ostra biegunka, o rybim zapachu, przypominająca wodę po płukaniu ryżu z obecnymi pasmami śluzu lub żółci,
• wymioty bez mdłości,
• utrata uczucia parcia na kał,
• skurcze brzucha, jednak bez dolegliwości bólowych,
• brak gorączki,
• przyspieszone tętno,
• odwodnienie (zapadnięte policzki, sucha skóra, błony śluzowe, zapadnięte oczodoły),
• kwasica ketonowa,
• niewydolność nerek i bezmocz.

Skrajne odwodnienie może prowadzić do śmierci.

Jak wygląda rozpoznanie cholery?

Obraz kliniczny choroby o ciężkim przebiegu jest na tyle charakterystyczny, że lekarz na podstawie wywiadu może postawić diagnozę.

W przypadkach wątpliwych wykonuje się badania diagnostyczne – badanie mikrobiologiczne kału lub wymiocin w kierunku obecności bakterii, pobranie wymazu z odbytnicy. Można wykonać także oznaczenie przeciwciał w surowicy krwi (IgA, IgM).

Leczenie cholery

W przypadku ciężkiego przebiegu cholery leczenie musi zostać rozpoczęte natychmiast. Kluczowe jest szybkie i intensywne uzupełnianie utraconych płynów oraz elektrolitów – zarówno doustnie, jak i dożylnie – przy użyciu specjalistycznych roztworów nawadniających.

Antybiotykoterapia odgrywa rolę wspomagającą – skraca czas trwania choroby oraz zmniejsza ilość wydalanych drobnoustrojów, jednak nie zastępuje leczenia objawowego.

Bez odpowiedniego leczenia ciężka postać cholery wiąże się z bardzo wysoką śmiertelnością, sięgającą nawet 70%. 

Preparat ten zawiera odpowiednio dobrane proporcje składników: chlorek sodu, cytrynian sodu, chlorek potasu oraz glukozę, rozpuszczone w jednym litrze wody. ORS, dzięki obniżonej osmolarności, może być stosowany zarówno u dzieci, jak i dorosłych.

Należy pamiętać, że przebieg cholery może być ciężki, łagodny albo bezobjawowy. 

Istnieje możliwość łagodnego przebycia choroby, bez objawów będących zagrożeniem dla życia. Dzieje się tak nawet w 80 proc. przypadków zakażeń. 

Natomiast w 20 proc. przypadków ma przebieg ciężki, zagrażający życiu i wymagający natychmiastowej pomocy medycznej. 

Co więcej – zgodnie z szacunkami GTFCC (ang. Global Task Force on Cholera Control) każdego roku dochodzi od 1,3 do 4 milionów przypadków i rokrocznie od 21 000 do 143 000 zgonów w wyniku tej choroby.

Szczepienie przeciwko cholerze

W Polsce dostępna jest szczepionka przeciwko cholerze, o charakterze inaktywowanym (zawierająca martwe bakterie przecinkowca). Szczepionka jest podawana w formie doustnej, w postaci granulatu. 

Jest ono szczególnie zalecane:

• osobom podróżującym do rejonów, w których odnotowuje się przypadki cholery,
• osobom pracującym w środowiskach migracyjnych lub humanitarnych, gdzie istnieje ryzyko kontaktu z patogenem.

Szczepienie podstawowe i przypominające u osób dorosłych (dzieci powyżej 6. roku życia). Obejmuje 2 dawki szczepionki doustnej w odstępie od 1 do 6 tygodni oraz dawkę przypominającą podawaną po 2 latach. Szczepionkę można podać także młodszym dzieciom, w wieku od 2 do 6 lat. Obejmuje ono wtedy 3 dawki szczepionki w odstępie od 1 do 6 tygodni oraz dawkę przypominającą podawaną po 6 miesiącach.

Co ważne, szczepionka nie uodparnia dożywotnio przeciw zakażeniu bakterią cholery. Od podania szczepionki odporność utrzymuje się przez 2 lata (u dorosłych i u dzieci powyżej 6. roku życia) lub 6 miesięcy (u dzieci w wieku od 2 do 6 lat). Po upływie tego czasu należy porozmawiać z lekarzem o ponownym szczepieniu.

To również może Cię zainteresować:

Escherichia coli – objawy zakażenia bakterią E. coli