Cukrzyca – badania profilaktyczne. Jakie badania na cukrzycę wykonać?

Dwa podstawowe typy cukrzycy to cukrzyca typu 1. (cukrzyca insulinozależna, dawniej: cukrzyca młodzieńcza) i cukrzyca typu 2. (cukrzyca nieinsulinozależna). W pierwszym przypadku mamy do czynienia z chorobą autoimmunologiczną, w drugim – z chorobą metaboliczną.

Objawy cukrzycy typu 1. zazwyczaj pojawiają się nagle, w ciągu kilku dni, tygodni lub miesięcy (pierwszymi symptomami mogą być m.in.: ogromne pragnienie, zmęczenie i częste oddawanie moczu). Cukrzyca typu 2. postępuje z kolei powoli, w ciągu kilku lub kilkunastu lat. Pierwsze objawy zaawansowanej cukrzycy typu 2. to m.in.: suchość w ustach, wzmożone pragnienie (polidypsja), częste oddawanie moczu (poliuria), osłabienie, infekcje intymne, pogorszenie ostrości wzroku czy chudnięcie. 

Różnorodność objawów cukrzycy typu 2. (i zarazem mało specyficzny, powolny i postępujący przebieg – często bezobjawowy) nie ułatwia diagnostyki. Dlatego każdy powinien cyklicznie wykonywać badania profilaktyczne w kierunku cukrzycy. Według obecnych zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego każda osoba po 45. roku życia powinna przejść badania raz na 3 lata. Warto też pamiętać, że istnieją czynniki ryzyka, które sprawiają, że niektórzy są bardziej narażeni na wystąpienie tej choroby. U osób w grupie ryzyka badania w kierunku cukrzycy powinno się wykonywać co roku bez względu na wiek.

Cukrzyca – czynniki ryzyka

Czynniki ryzyka cukrzycy typu 1.

• powtarzające się infekcje w dzieciństwie,
• cukrzyca typu 1. u krewnego pierwszego stopnia,
• inne choroby autoimmunologiczne.

Czynniki ryzyka cukrzycy typu 2.

• otyłość i nadwaga (BMI ≥25, obwód w talii ≥80 cm u kobiet i ≥94 cm u mężczyzn),
• złe nawyki żywieniowe, niewłaściwa dieta,
• stres,
• mała aktywność fizyczna,
• cukrzyca ciążowa,
• urodzenie dziecka o masie urodzeniowej większej niż 4 kg,
• nadciśnienie tętnicze i dyslipidemia,
• choroby układu sercowo-naczyniowego,
• zespół policystycznych jajników,
• występowanie cukrzycy w rodzinie,
• przynależność do środowisk, grup etnicznych szczególnie narażonych na zachorowanie na cukrzycę.

Badania w kierunku cukrzycy

Jakie badania profilaktyczne wykonać? Oto 4 podstawowe badania profilaktyczne w kierunku cukrzycy:

1. Badanie poziomu cukru we krwi na czczo

• Badanie poziomu glukozy jest podstawowym badaniem diagnostycznym i monitorującym leczenie cukrzycy.
• Poziom cukru mierzy się poprzez pobranie krwi na czczo.
• Badanie poziomu cukru zaleca się wykonać po ok. 8-12 godzinach od ostatniego posiłku.

2. Hemoglobina glikowana (badanie HbA1c)

• Dzięki badaniu HbA1c można poznać średnie stężenia cukru we krwi z trzech miesięcy poprzedzających badanie.
• U osób niezdiagnozowanych badanie hemoglobiny glikowanej pozwala rozpoznać cukrzycę typu 2. (wynik ≥6,5%).
• Badanie jest wskazane nie tylko w ramach profilaktyki, ale też u osób ze świeżo zdiagnozowaną cukrzycą oraz w celu monitorowania leczenia cukrzycy.
• Okresowe oznaczanie hemoglobiny glikowanej pozwala dodatkowo ocenić ryzyko rozwoju powikłań przewlekłych cukrzycy.

3. Badanie moczu (ketony, glukoza)

• Badanie ogólne moczu pozwala ocenić zarówno stan układu moczowego, jak i wielu innych narządów.
• Obecność glukozy w moczu może wskazywać na cukrzycę lub choroby nerek.
• Ketony w moczu mogą być ubocznym produktem rozkładu kwasów tłuszczowych – w połączeniu z obecnością glukozy w moczu to jeden ze wskaźników diagnostycznych zaawansowanej cukrzycy.

4. Krzywa cukrowa

• Inne nazwy tego badania to: krzywa glikemiczna, doustny test obciążenia glukozą, test OGTT.
• Badanie polega na wykonaniu pomiaru poziomu cukru na czczo, a następnie spożyciu roztworu glukozy 75 g oraz oznaczeniu poziomu glukozy po upływie 120 minut od momentu pierwszego badania.
• Doustny test obciążenia glukozą jest zalecany również wszystkim kobietom ciężarnym (to standardowe badanie profilaktyczne w kierunku cukrzycy ciążowej). U pacjentek w ciąży wykonuje się 3-punktowy test: na czczo, w 60. minucie oraz w 120. minucie.

Inne ważne badania profilaktyczne

Badania laboratoryjne:

• morfologia,
• lipidogram,
• enzymy wątrobowe,
• kreatynina,
• kwas moczowy,
• TSH.

Poza tym:

• pomiar ciśnienia tętniczego,
• EKG (spoczynkowe i wysiłkowe),
• badania okulistyczne,
• badanie tętnic nóg metodą dopplerowską.

Badania na cukrzycę – cena

Ile kosztują badania na cukrzycę? Badania na zlecenie lekarza wykonuje się bezpłatnie. Ceny badań wykonywanych prywatnie zależą od wybranego laboratorium i regionu.

• Badanie poziomu cukru i badanie ogólne moczu kosztują po ok. 10 zł.
• Cena krzywej cukrowej zależy od metody (dwupunktowa ok. 15 zł, trzypunktowa – ok. 30 zł).
• Pomiar hemoglobiny glikowanej kosztuje ok. 30–45 zł (w zależności od laboratorium).

Autor: Jacek Krajl