Hematokryt niski lub wysoki – jak interpretować wyniki? Badanie i normy HCT

Co to jest hematokryt?

Hematokryt jest wskaźnikiem stosunku ilości erytrocytów, czyli czerwonych krwinek, do objętości krwi pełnej. Jego wartość oraz normy określa się najczęściej w procentach – w odniesieniu do 100 ml krwi. I tak wynik hematokrytu (w skrócie HCT), równy 35%, oznacza, że erytrocyty stanowią 35% całości krwi pełnej poddawanej badaniu.

Dlaczego poziom hematokrytu jest tak ważny? Aby odpowiedzieć na to pytanie należy omówić, jaką rolę pełnią erytrocyty. Czerwone krwinki są komórkami, które przesyłają tlen z płuc do tkanek organizmu. Jest to możliwe m.in. dzięki zawartości hemoglobiny, która ma właściwości nietrwałego wiązania tlenu.

W zależności od płci oraz wieku człowieka i warunków atmosferycznych – ciśnienia – liczba erytrocytów waha się zwykle pomiędzy 4,5 mln/mm3 u kobiet, przez 5 mln/mm3 u mężczyzn, do 7 mln/mm3 u noworodków. Produkcja czerwonych krwinek odbywa się w szpiku kostnym.

Hematokryt – wskazania do badania

Jak już wspominaliśmy, hematokryt jest częścią badania morfologii krwi (jej składu), podstawowego badania, które daje obraz ogólnego stanu zdrowia. Morfologię krwi, a wraz z nią hematokryt, należy badać profilaktycznie i kontrolnie raz w roku oraz każdorazowo w przypadku pogorszenia stanu zdrowia. Poza hematokrytem badanie morfologii krwi obejmuje również inne wskaźniki, w tym także te bezpośrednio związane z analizą erytrocytów:

• RBC (wskaźnik określający liczbę czerwonych krwinek w morfologii krwi, wyrażany w milionach na 1 mm3);
• MCV (wskaźnik średniej objętości erytrocytów wyrażany w femtolitrach – fl);
• MCH (wskaźnik średniej masy hemoglobiny w komórce erytrocytu, wyrażany w pikogramach – pg);
• MCHC (wskaźnik średniego stężenia hemoglobiny w jednostkowej objętości erytrocytów, wyrażany w gramach na decylitr – g/dl);
• WBC (wskaźnik określający liczbę białych krwinek w morfologii krwi, wyrażany w milionach na 1 mm3);
• PLT (wskaźnik liczby płytek krwi, wyrażany w tysiącach na µl, czyli 1 mm3 krwi);
• HGB lub Hb (wskaźnik średniego stężenia hemoglobiny w jednostkowej objętości krwi, wyrażany w gramach na decylitr – g/dl).

Wskazaniem do badania hematokrytu mogą być ogólne objawy utrzymującego się pogorszenia samopoczucia:

• osłabienie,
• nawracające i/lub przewlekłe infekcje,
• blada, poszarzała skóra,
• wypadające włosy,
• łamliwe, rozwarstwiające się paznokcie,
• uczucie senności,
• bardziej bolesny, obfity przebieg miesiączki,    
• krwawienia z nosa,
• nieprawidłowe akcje serca – kołatanie.

Oczywiście w takich sytuacjach należy przede wszystkim skonsultować się z lekarzem.

Hematokryt – kiedy i w jakich godzinach?

Jeśli istnieją wskazania do przeprowadzenia badania hematokrytu, należy uwzględnić to, kiedy oraz w jakich porach i okolicznościach je realizować:

• badanie hematokrytu należy przeprowadzać w godzinach porannych, optymalnie pomiędzy godzinami 7 a 9, ewentualnie chwilę po godzinie 10;
• na 8 godzin przed badaniem hematokrytu nie należy spożywać pokarmów i picia – poza wodą oraz ograniczyć spożycie kawy; posiłki powinny być lekkostrawne i spożywane w niewielkich ilościach;
• na 24 godziny przed badaniem należy powstrzymać się przed spożyciem alkoholu i konsumpcją wyrobów tytoniowych, które mogą wpłynąć na wyniki badania hematokrytu;
• przed badaniem hematokrytu należy ograniczyć wysiłek fizyczny;
• nie należy badać hematokrytu w trakcie lub tuż po zakończeniu miesiączki.

Badanie hematokrytu polega na pobraniu krwi z tętnicy łokciowej. Przed badaniem warto zadbać o odpowiednie nawodnienie organizmu – absolutnie nie należy ograniczać picia wody. Odwodnienie obniża gęstość krwi i utrudnia pobranie próbki, w tym także znalezienie żyły.

Hematokryt – normy i interpretacja wyników

Na wstępie należy zaznaczyć, że interpretacja wyników jakichkolwiek badań należy do lekarza, który poza samymi wartościami analizuje wiele innych czynników. Wyniki badania hematokrytu, jak już wspominaliśmy, podawane są w procentach i w zależności od wieku oraz od płci powinny mieścić się w określonych normach.
Podane niżej normy mają charakter orientacyjny. W zależności od rodzaju zastosowanej metody badania wartości mogą się różnić. Prawidłowym punktem odniesienia są zawsze normy podawane przez laboratorium.

Normy hematokrytu:

• 48-69% HCT dla noworodków,
• 35-55% HCT dla dzieci w wieku 6-12 lat,
• 36-46% HCT dla dziewczynek w wieku 13-18 lat,
• 36-49% HCT dla chłopców w wieku 13-18 lat,
• 36-47% HCT dla kobiet,
• 40-53% HCT dla mężczyzn.

Hematokryt w ciąży

Na osobne omówienie zasługuje hematokryt w trakcie ciąży. W związku z przemianami, które zachodzą wówczas w organizmie wartości hematokrytu odbiegają od norm opisanych powyżej. Przyjmuje się, że spadają one o 4-7 % (największy spadek obserwuje się w około 30-34 tygodniu ciąży) i są całkowicie naturalne – wynikają z przewodnienia organizmu. Wartości hematokrytu w ciąży poniżej 34 % wymagają już interwencji lekarza, zwłaszcza jeśli jednocześnie występuje niski poziom homoglobiny.

Hematokryt niski – przyczyny

Niska wartość hematokrytu to wynik obniżenia liczebności erytrocytów lub wzrostu objętości osocza. Do najczęstszych przyczyn niskiego hematokrytu zalicza się:

• anemia (może być wywołana wieloma czynnikami, takimi jak utrata krwi – wynikająca z obfitej miesiączki lub urazu, a także niedoborami żelaza, witaminy B12, kwasu foliowego i miedzi).
• choroby szpiku kostnego,
• celiakia,
• choroby wątroby,
• przewlekłe choroby zapalne (np. toczeń rumieniowaty czy reumatoidalne zapalenie stawów),
• przewodnienie hipotoniczne (wynik nadmiernego spożycia wody).

W większości przypadków lekarz stawia diagnozę po przeanalizowaniu pozostałych wyników badania morfologii krwi oraz występujących objawów.

Hematokryt wysoki – przyczyny

Wysokie wartości hematokrytu są wynikiem zwiększenia gęstości krwi. Do takiej sytuacji może dochodzić z bardzo prozaicznej przyczyny – niedostatecznego nawodnienia organizmu. Może ono towarzyszyć biegunkom, wymiotom, ale także niewłaściwej diecie, nadmiernemu spożyciu alkoholu czy stosowaniu niektórych leków. Wysoki hematokryt może również wynikać z chorób, takich jak:

• nowotwory krwi (czerwienica prawdziwa),
• hipoksja – niedotlenienie organizmu spowodowane zaburzeniami pracy serca i/lub płuc,
• nowotwory nerek,
• nikotynizmu – uzależnienia od tytoniu,
• długotrwałej obecności na dużych wysokościach, na których występuje niska zawartość tlenu w powietrzu.