Legionella – co to jest?
Legionella (legionella pneumophila) jest to bakteria gram ujemna wywołująca chorobę legionistów – infekcję o objawach ciężkiego zapalenia płuc.
Innym schorzeniem, które może rozwinąć się na skutek zakażenia legionellą jest gorączka Pontiac – zwykle ma łagodny przebieg i ustępuje samoistnie po kilku dniach.
Zakażenia spowodowane przez legionellę nazywane są legionellozami.
Postać płucna, czyli choroba legionistów dotyczy ok. 3-8% wszystkich infekcji.
Z kolei gorączka Pontiac pojawia się u ponad 90% osób narażonych na zachorowanie poprzez kontakt z bakterią.
Warto wiedzieć: Nazwa choroba legionistów pochodzi od konwentu Legionu Amerykańskiego, który odbył się w 1976 roku. U uczestników wydarzenia zaobserwowano infekcje o nasilonych objawach ze strony układu oddechowego, różniącą się jednak od typowego zapalenia płuc. Rozpoczęto badania nad wyizolowaniem patogenu będącego przyczyną schorzenia – w ten sposób odkryto bakterię, którą nazwano legionella.
Legionella – gdzie występuje?
Legionella zasiedla sztuczne zbiorniki wodne, instalacje wodociągowe oraz systemy klimatyzacyjne.
Bakteria z łatwości namnaża się w miejscach, gdzie nie ma zagwarantowanej odpowiedniej cyrkulacji wody. W związku z tym najczęściej spotkać ją można w zbiornikach wody stojącej, np.
- jeziorach,
- stawach,
- basenach,
- jacuzzi.
Dodatkowo rozwojowi legionelli sprzyja:
- ciepła woda (najlepiej o temperaturze ok. 40%),
- wysoka wilgotność,
- występowanie osadów (kamienia, rdzy),
- obecność mikroorganizmów tworzących biofilm (bakterii, glonów, pierwotniaków).
Legionella najczęściej występuje w:
- naturalnych i sztucznych zbiornikach wodnych,
- elementach instalacji wodociągowych (rury – zwłaszcza ich wewnętrzna powierzchnia, perlatory prysznicowe, baterie umywalkowe);
- fontannach;
- wieżach chłodniczych;
- nawilżaczach powietrza;
- zraszaczach wody;
- aparatach do ćwiczeń oddechowych;
- myjniach samochodowych;
- basenach z ogrzewaną wodą;
- urządzeniach stomatologicznych wyposażonych w system wodny.
Zakażenie legionellą może nastąpić w miejscach publicznych, takich jak sanatoria, szpitale czy zakłady opieki społecznej. Infekcję można złapać także w domu np. podczas kąpieli, jeśli skażeniu uległ system wodociągowy doprowadzający wodę do budynków.
Legionella – objawy
Legionella pneumophila powoduje choroby układu oddechowego określane jako legionellozy.
Wyrożnia się dwie postaci zakażeń: gorączka Pontiac i choroba Legionistów. W obu przypadkach występują objawy grypopodobne, jednak w gorączce Pontiac nie rozwija się zapalenie płuc.
Choroba legionistów jest dużo poważniejsza, a jej leczenie może wymagać hospitalizacji.
Legionella – objawy gorączki Pontiac
Gorączka Pontiac to w większości przypadków niegroźna infekcja – mija samoistnie i najczęściej nie wymaga leczenia. Zazwyczaj przebiega bezobjawowo, a jeśli objawy się pojawią są łagodne i przypominają grypę.
Dolegliwości, które może zgłaszać zakażony pacjent to:
- ogólne uczucie rozbicia,
- brak energii,
- dreszcze,
- gorączka,
- bóle mięśni i stawów,
- suchy kaszel i problemy z oddychaniem,
- u niektórych osób występują biegunka i wymioty.
Legionella – objawy choroby legionistów
Pierwsze symptomy choroby legionistów obserwuje się od 2 do 10 dni po zakażeniu legionellą. Bakteria atakuje układ oddechowy powodując ostre zapalenie płuc o nietypowym przebiegu – u pacjenta występują:
- objawy grypopodobne: gorączka sięgająca 40 stopni, dreszcze i bóle mięśniowo-stawowe,
- kaszel: początkowo suchy, jednak po pewnym czasie następuje odkrztuszanie wydzieliny – w niektórych przypadkach jest to wydzielina z domieszką krwi. Dodatkowo chory odczuwa ból w klatce piersiowej oraz skarży się na trudności z oddychaniem,
- układ nerwowy: zwiększona senność, zaburzenia świadomości, śpiączka, zaburzenia orientacji (pojawia się u 50% pacjentów),
- układ pokarmowy: biegunka o wodnistym charakterze, wymioty, bóle brzucha i nudności, brak łaknienia.
Chorobie może towarzyszyć niewydolność oddechowa, niewydolność serca, a także upośledzenie funkcji nerek.
Legionella – leczenie
Metodą leczenia legionellozy jest podawanie antybiotyku przez okres 10-14 dni. Długość trwania kuracji zależy od grupy leków przyjmowanych przez pacjenta, nasilenia objawów i przebiegu zakażenia.
W leczeniu najczęściej wykorzystywana jest azytromycyna i lewofloksacyna – substancje te wykazują dużą aktywność przeciwko bakterii legionella.
Ciężkie przypadki legionellozy mogą wymagać leczenia skojarzonego, co oznacza, że choremu podawane są dwa różne antybiotyki – makrolidy i fluorochinolony. Pozwala to zapewnić lepsze efekty terapii poprzez zwiększenie zakresu działania leków.
Leczenie farmakologiczne zwykle stosowane jest tylko przy płucnej postaci zakażenia legionellą – chorobie legionistów.
Podczas kuracji pacjent przebywa w szpitalu, gdzie oprócz antybiotyków otrzymuje preparaty nawadniające i obniżające gorączkę.
Zakażenie legionellą bez objawów zapalenia płuc, czyli gorączka Pontiac, najczęściej nie wymaga przyjmowania antybiotyku – są to w większości łagodne postaci choroby.
U niektórych osób symptomy infekcji mogą w ogóle nie występować.
Legionella – jak można się zarazić?
Do zakażenia legionellą dochodzi drogą wziewną – bakteria dociera do płuc poprzez wdychanie aerozoli np. mgiełki unoszącej się w pobliżu fontanny lub nawilżacza powietrza.
Rezerwuarem bakterii mogą być elementy instalacji wodnej, takie jak: odpływy kanalizacyjne, prysznice czy baterie umywalkowe; a także zbiorniki wodne np. baseny, jeziora.
Wiele osób obawia się zachorowania na skutek picia skażonej wody – warto wiedzieć, że zarażenie się legionellą w ten sposób nie jest możliwe.
Legionella nie jest też zaraźliwa co oznacza, że nie przenosi się poprzez kontakt z drugą osobą.
Legionella – jak wykryć zakażenie?
Zakażenie legionellą występuje często i u większości chorych nie powoduje poważnych objawów. Z tego powodu rzadko wykonywana jest diagnostyka schorzenia – infekcja zazwyczaj ustępuje w ciągu kilku dni i nie wywołuje dalszych powikłań.
Jeśli objawy są nasilone i obejmują duszność, ból w klatce piersiowej i wysoką gorączkę, należy zwrócić się do lekarza, gdyż może to wskazywać na rozwój postaci płucnej legionellozy.
Aby potwierdzić zakażenie, specjalista zleca testy na obecność przeciwciał legionelli w krwi, moczu lub plwocinie.
Co ważne, postawienie diagnozy na podstawie symptomów infekcji bez wykonania badań laboratoryjnych nie jest możliwe, gdyż objawy nie są specyficzne tylko dla legionelli i mogą przypominać te występujące w innych schorzeniach układu oddechowego.
Legionella a zapach wody
Do rozwoju legionellozy dochodzi poprzez wdychanie powietrza z cząsteczkami zakażonej wody.
Niektórzy zastanawiają się zatem, czy mgiełka zawierająca bakterie wydziela charakterystyczny zapach, który mógłby wskazywać na obecność legionelli.
Niestety nie da się rozpoznać wody skażonej legionellą po zapachu.
Jeśli woda ma nieprzyjemną woń, może być to spowodowane obecnością biofilmu – mieszaniny mikroorganizmów, w której skład wchodzą m.in.: bakterie, grzyby, pierwotniaki, glony.
Legionella może rozwijać się w biofilmie, ale nie zawsze jest jego składnikiem.
Legionella a temperatura wody
Legionella najlepiej rozwija się w wodzie o temperaturze od 20 do 40 stopni Celsjusza, przy czym optymalne warunki wzrostu osiąga przy temperaturze około 40 stopni.
Aby zmniejszyć ryzyko rozprzestrzeniania się legionelli w instalacjach wodnych, temperatura ciepłej wody użytkowej została określona przez Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku.
Według przepisów, temperatura wody nie powinna być niższa niż 55 stopni Celsjusza – przy tych warunkach legionella może przeżyć jedynie około 20 minut, co utrudnia jej namnażanie się. Podgrzewanie wody do wyższych temperatur skutecznie hamuje rozwój legionelli – przy 60 stopniach bakteria przetrwa zaledwie około 2 minut, natomiast przy 70 stopniach ginie całkowicie.
Legionella – odpowiedzi na często zadawane pytania
Czy legionella jest groźna?
Zakażenie legionellą najczęściej nie wywołuje poważnych dolegliwości i nie jest groźne dla zdrowia.
U chorych na gorączkę Pontiac – łagodną postać infekcji, występują objawy grypopodobne, które mijają po kilku dniach. Pacjent rzadko wymaga konsultacji lekarskiej i specjalistycznego leczenia.
Niestety infekcja może postępować i przybrać ostrą formę (chorobę legionistów).
W takich przypadkach pojawiają się objawy zapalenia płuc, wysoka gorączka i ciężkie symptomy ze strony układu nerwowego, takie jak zaburzenia koordynacji czy delirium.
Śmiertelność z powodu postaci płucnej legionellozy może sięgać nawet 40-80% (wśród pacjentów poddanych hospitalizacji).
Czy przy zakażeniu bakterią legionelli występują objawy skórne?
Nie, objawy skórne nie są charakterystyczne dla zakażenia legionellą.
U osób zakażonych mogą pojawiać się za to dolegliwości, takie jak gorączka, dreszcze, ogólne rozbicie, zmęczenie i suchy kaszel. Najczęściej infekcja mija samoistnie w przeciągu 2-5 dni.
Cięższym przypadkom legionellozy towarzyszą objawy zapalenia płuc oraz poważne symptomy, takie jak duszność, ból w klatce piersiowej, dezorientacja, a nawet śpiączka.
Zarówno w łagodnej jak i ostrej formie legionellozy mogą pojawić się objawy przypominające zatrucie pokarmowe: wymioty, biegunka, bóle brzucha.
Jak często występuje zakażenie legionellą?
Według szacunków, około 90% populacji dorosłych posiada przeciwciała przeciw bakterii legionelli, co wskazuje na kontakt z tą bakterią.
U wielu z nich infekcja przebiegała bezobjawowo lub łagodnie. Choroba legionistów, czyli cięższa postać legionellozy, manifestująca się zapaleniem płuc, dotyczy około 20-30 osób rocznie.
To również może Cię zainteresować:
