Czy pokrzywa może być pożyteczna? Zastosowania pokrzywy
Rodzime gatunki pokrzyw to pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica), czyli chwast występujący najpowszechniej i dorastający nawet do 2 metrów oraz niższa od niej pokrzywa żegawka (Urtica urens). Obydwie rosną dziko i są gatunkami synantropijnymi, czyli dostosowanymi do życia w środowisku silnie przekształconym przez człowieka, ale nie są bezużyteczne. Nauczyliśmy się wykorzystywać je na wiele sposobów, w tym przede wszystkim:
- jako rośliny paszowe,
- jako zioła lecznicze i składniki kosmetyków,
- pozyskuje się z nich także włókna i barwniki,
- młode listki z górnych pędów sprawdzają się jako jadalny składnik zup, surówek czy pesto.
Mimo to pokrzywa nie kojarzy się najlepiej. Jej zła sława wynika z silnie swędzących i piekących bąbli, które pojawiają się na skórze w wyniku kontaktu z jej liśćmi i łodygą. Obydwa rodzime gatunki pokrzywy nie są jednak zbyt groźne. Wywoływane przez nie objawy skórne utrzymują się krótko, bo zaledwie od kilku godzin do kilku dni.
Ciekawostka: Intensywności oddziaływania polskich pokrzyw nie da się porównać z reakcjami skóry na porastającą australijskie lasy Dendrocnide moroides, również z rodziny pokrzywowatych, przez miejscowych nazywaną „kłującym drzewem”. Toksyczność tej pokrzywy jest tak ogromna, że oparzony człowiek przez kilka dni nie może spać ze względu na intensywność bólu, który w mniejszym natężeniu utrzymuje się zresztą do kilku miesięcy.
Dlaczego pokrzywa parzy?
Za oparzenia zadawane przez pokrzywę odpowiadają malutkie, dwumilimetrowe włoski kłująco-parzące zlokalizowane na jej łodygach i spodniej stronie liści. Włoski pokrzywy to w rzeczywistości wyspecjalizowane, silnie wydłużone komórki o ściankach nasyconych krzemionką. Mają rurkowaty kształt i czubek, który odłamuje się po kontakcie ze skórą. Pozbawiony czubka włosek staje się ostry jak igła i wbija się płytko w naskórek człowieka. Wytwarzające się w nim lekkie nadciśnienie wstrzykuje w ludzką tkankę mikroskopijne ilości drażniącego płynu – mieszanki toksycznych substancji, których zadaniem jest odstraszenie zwierząt roślinożernych. W płynie pokrzywy znajduje się m.in.:
- drażniący kwas mrówkowy i kwasy żywiczne,
- histamina,
- leukotrieny,
- neuroprzekaźniki – acetylocholina.
Kwas mrówkowy wykazuje działanie silnie drażniące skórę. Histamina odpowiada za reakcję alergiczna i stan zapalny, a acetylocholina dodatkowo zwiększa odczuwanie nieprzyjemnych objawów.
Jak wygląda poparzenie pokrzywą?
Działanie toksycznego płynu pokrzywy na ludzką skórę nie jest bardzo silne ani szczególnie groźne dla zdrowia, pod warunkiem, że oparzenie dotyczy niewielkiego fragmentu skóry.
Charakterystyczne objawy oparzenia pokrzywą to najczęściej:
- uciążliwy świąd skóry, prowokujący do drapania się,
- mrowienie, drętwienie oparzonego fragmentu skóry,
- wykwity skórne w postaci jasnych bąbli o nieregularnym kształcie,
- pieczenie i ból w miejscu oparzenia, narastające pod wpływem drapania czy tarcia skóry.
Ile trwa poparzenie pokrzywą?
Długość trwania objawów zależy od cech indywidualnych oraz rozległości oparzenia. Możemy przyjąć, że jest to od kilku godzin do kilku dni.
Oto jak wygląda poparzenie pokrzywą:
Polecamy: Bąble po oparzeniu, pęcherze, rany – co robić?
Poparzenie pokrzywą u dziecka
Wrażliwość na płyn pokrzywy to cecha osobnicza. U większości ludzi pojedyncze oparzenie powoduje tylko niezbyt nasilony świąd. Zdarzają się też osoby, u których kontakt z pokrzywą nie wywołuje żadnych reakcji skórnych. Niebezpieczne może okazać się natomiast poparzenie dużej powierzchni skóry, np. poparzenie pokrzywą u dziecka, które w zabawie wbiegło w kępę wysokich chwastów. W takiej sytuacji, prócz reakcji skórnej, mogą wystąpić też objawy ogólne, takie jak:
- zawroty głowy,
- nudności i wymioty,
- trudności w połykaniu,
- przyspieszenie tętna,
- drżenie ciała,
- ucisk w klatce piersiowej i duszności,
- omdlenie,
- zaburzenia koordynacji ruchową,
- osłabienie mięśni i całego organizmu.
Do osoby poparzonej przez pokrzywę w stopniu znacznym i z niepokojącymi objawami ogólnymi, zawsze należy wezwać pomoc. Duże poparzenia trzeba też obserwować pod kątem wystąpienia opóźnionej reakcji alergicznej, w tym wstrząsu septycznego.
Polecamy: Wysypka na ciele – przyczyny wysypki u dorosłych i dzieci
Co stosować na poparzenie pokrzywą?
Oparzenie pokrzywą jest bardzo nieprzyjemne, a bywa nawet bolesne. Zwłaszcza u dzieci i innych osób, które nie mogą powstrzymać się przed drapaniem i tarciem oparzonego miejsca. Doprowadza to do rozprzestrzenienia w skórze drażniących substancji z wbitych włosków. Na szczęście istnieje wiele sposobów na złagodzenie świądu i zmniejszenie stanu zapalnego:
- po oparzeniu jak najszybciej przemyj skórę chłodną wodą z mydłem – pomoże to usunąć przynajmniej część wbitych w nią włosków pokrzywy,
- swędzące miejsce możesz schładzać, np. zimnym okładem żelowym lub woreczkami z mrożonką, pomaga to zmniejszyć świąd,
- bąble po pokrzywie możesz posmarować maścią lub żelem na ukąszenia owadów, wybierając te o działaniu przeciwświądowym, przeciwhistaminowym i chłodzącym,
- tradycyjnym sposobem na łagodzenie świądu i podrażnienia są świeże zioła. Bąble po pokrzywie można pocierać zgniecionymi liśćmi babki, szałwii, mięty lub szczawiu,
- według niektórych źródeł, zadziwiająco skutecznym środkiem na świąd po oparzeniu pokrzywą jest… sama pokrzywa, ale w postaci wyciśniętego soku, którym należy smarować zmiany skórne.
Czy poparzenie pokrzywą jest zdrowe?
Medycyna ludowa różnych regionów do dziś zna wiele prozdrowotnych zastosowań pokrzywy, z czego niektóre bazują na korzystnym wpływie oparzeń skórnych na stan ogólny organizmu. Metody te opierają się na spostrzeżeniu, że w oparzonej skórze dochodzi do rozszerzenia naczyń krwionośnych, a przez to lepszego ukrwienia tych obszarów, co miałoby się przekładać na korzyści w leczeniu np. reumatyzmu lub chorób stawów. W czasach starożytnych, pacjenci poddawali się chłoście łodygami i liśćmi pokrzywy, a zabieg ten nosił wdzięczną nazwę urticatio.
Dziś chłosty pokrzywą już się oczywiście oficjalnie nie stosuje. W literaturze naukowej pokrzywa nie występuje jako forma terapii reumatoidalnego zapalenia stawów ani innych chorób, gdyż brak jest dowodów na korzystny wpływ takich poparzeń na zdrowie.
Pokrzywa świetnie sprawdza się jednak jako napar, którego picie ma:
- działać jako naturalny środek moczopędny usprawniający pracę nerek,
- pozytywnie wpływać na poziom cukru we krwi,
- poprawiać stan włosów i skóry,
- wspomagać trawienie,
- łagodzić ból reumatoidalny.
Bibliografia
- Saeed Kianbakht, Farahnaz Khalighi-Sigaroodi, Fataneh Hashem Dabaghian. Improved glycemic control in patients with advanced type 2 diabetes mellitus taking Urtica dioica leaf extract: a randomized double-blind placebo-controlled clinical trial. Clinical Laboratory. 2013;59(9-10):1071-6
- Yasaman Taheri, Cristina Quispe , Jesús Herrera-Bravo et al. Urtica dioica-Derived Phytochemicals for Pharmacological and Therapeutic Applications. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine. 2022 Feb 24
Polecane artykuły:
