📌 Wiedza w pigułce
- Szczepionka DTP chroni przed trzema groźnymi chorobami bakteryjnymi: błonicą, tężcem i krztuścem.
- Podstawowy cykl szczepienia obejmuje 4 dawki podawane od 6.-8. tygodnia życia, a następnie dawki przypominające w wieku 6 i 14 lat.
- Dostępne są dwa rodzaje preparatu: całokomórkowy (DTPw) i bezkomórkowy (DTPa), które różnią się składem i tolerancją.
- Po szczepieniu mogą wystąpić NOP, najczęściej ból, obrzęk, zaczerwienienie, gorączka i senność, ale pełny cykl szczepień jest bardzo skuteczny w zapobieganiu ciężkiemu przebiegowi chorób.
Szczepionka DTP – charakterystyka
Szczepionka DTP to skojarzona szczepionka przeciwko trzem chorobom: błonicy, tężcowi i krztuścowi. Jest podawana dzieciom sama lub w formie szczepionki wysoko skojarzonej. Do uzyskania odporności konieczne jest przyjęcie czterech dawek szczepionki. W wieku 6 i 14 lat należy wykonać szczepienie przypominające.
Szczepionka na krztusiec, tężec i błonicę
Szczepionka DTP zapewnia ochronę przed następującymi chorobami zakaźnymi:
- Błonica – wywoływana bakterią zwaną maczugowcem błonicy, szerzy się drogą kropelkową. Objawy to m.in. wysoka gorączka, powiększone węzły chłonne, biały lub szary nalot na gardle, „szczekający” kaszel.
- Tężec – wywoływany bakterią zwaną laseczką tężca. Nie jest zaraźliwy, do zakażenia dochodzi w wyniku zabrudzenia rany. Objawy to napięcie i skurcz mięśni. Bardzo groźne są skurcze mięśni oddechowych i krtani, gdyż mogą prowadzić do trudności z oddychaniem.
- Krztusiec – wywoływany bakterią zwaną pałeczką krztuśca, która powoduje bakteryjne zakażenie oskrzeli i tchawicy. Objawy to napadowy kaszel, duszności i bezdech.
Rodzaje szczepionki DTP
Wyróżnia się dwa typy szczepionek DTP. Należą do nich:
- Szczepionka całokomórkowa (DTPw) – zawiera toksoid błoniczy i tężcowy (niezakaźne składniki pochodzące od bakterii) oraz cały, zabity antygen krztuśca.
- Szczepionka bezkomórkowa (DTPa) – zawiera toksoid błoniczy i tężcowy oraz kilka oczyszczonych białek bakterii krztuśca zamiast całych komórek bakteryjnych.
Czy szczepienie DTP jest bezpieczne i skuteczne?
Pełny cykl szczepień przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi jest bardzo skuteczny.
- Błonica – 87-99% nie zachoruje, u pozostałych choroba będzie mieć łagodny przebieg.
- Tężec – 70-100% nie zachoruje.
- Krztusiec – 85% nie zachoruje na krztusiec o ciężkim przebiegu, a 71-78% nie zachoruje w ciągu kilku lat po ostatniej dawce szczepienia.
Skutki uboczne szczepionki DTP
Szczepionka DTP niestety często wywołuje niepożądane odczyny poszczepienne (NOP). Do typowych skutków ubocznych po podaniu szczepienia należą: ból, obrzęk, zaczerwienienie, niewysoka gorączka i senność. U niektórych dzieci mogą wystąpić jednak nieco inne symptomy, w tym m.in.:
- wysoka gorączka (powyżej 40 stopni Celsjusza),
- trudny do uspokojenia płacz trwający kilka godzin,
- zmniejszone napięcie mięśniowe,
- utrudniony kontakt z dzieckiem,
- bladość skóry,
- drgawki,
- apatia,
- alergia.
Większość NOP występuje w ciągu 48 godzin po podaniu szczepionki DTP, jednak niektóre mogą pojawić się nawet po upływie 7 dni.
Czy szczepienie DTP jest bezpłatne?
Szczepionka DTP całokomórkowa (DTPw) jest bezpłatna. Jest wykonywana na NFZ w ramach obowiązującego programu szczepień ochronnych.
Natomiast szczepionka DTP bezkomórkowa (DTPa) jest bezpłatna, ale wyłącznie dla wybranych grup:
- wcześniaków,
- dzieci, u których występują przeciwwskazania do podania DTPw,
- dzieci w 6. roku życia.
Szczepienie DTP – kiedy, kogo i jak szczepić?
By uniknąć NOP, szczepionkę DTP powinno się przyjąć do określonego wieku. W dodatku kompletne szczepienie składa się z 4 dawek, trzeba więc wiedzieć, w jakiej kolejności je podać.
Szczepienie DTP – kogo szczepić?
Czas przeznaczony na przyjęcie szczepionki DTP zależy od jej rodzaju. Szczepionka DTPw (całokomórkowa) jest przeznaczona dla dzieci do ukończenia 3. roku życia, natomiast szczepionkę DTPa (bezkomórkową) powinno się podać przed skończeniem 7. roku życia. Do wykonania szczepienia przypominającego u starszych dzieci, młodzieży i dorosłych wykorzystuje się szczepionki przeznaczone dla tych grup wiekowych (Adacel i Boostrix).
Szczepienie DTP – kogo nie szczepić?
Szczepionki całokomórkowej (DTPw) nie wolno podawać dzieciom:
- które skończyły 3. rok życia,
- które cierpią na postępujące choroby neurologiczne,
- u których wystąpiły poważne odczyny po podaniu poprzedniej dawki DTPw.
Szczepionki bezkomórkowej (DTPa) nie wolno podawać dzieciom:
- które skończyły 7. rok życia,
- które cierpią na postępujące choroby neurologiczne,
- u których po poprzednim szczepieniu wystąpiły poważne zaburzenia neurologiczne.
Szczepionka DTP – kiedy i jak szczepić?
Nie bez znaczenia jest czas podania każdej z 4 dawek szczepionki DTP. Harmonogram szczepień wygląda następująco:
- pierwsza dawka szczepionki DTP– między 6. a 8. tygodniem życia,
- druga i trzecia dawka szczepionki DTP – co 6-8 tygodni, czyli w 3. lub 4. i 5. lub 6. miesiącu życia,
- czwarta dawka szczepionki DTP – między 16. a 18. miesiącem życia.
Szczepionka DTP jest podawana w zastrzyku domięśniowym.
Rodzaje szczepionki DTP – stosowanie zamienne
Zarówno szczepionka DTPa (bezkomórkowa), jak i DTPw (całokomórkowa) skutecznie zabezpieczają przed krztuścem, błonicą i tężcem. W ramach schematu szczepień stosuje się zazwyczaj całą serię dawek wybranej szczepionki DTP (DTPw lub DTPa), a dopiero w sytuacji wyjątkowej, np. gdy wystąpią przeciwwskazania do jednej z nich podaje się zamiennik w postaci innego preparatu.
Warto pamiętać, że oba preparaty są bezpieczne, jednak w niektórych przypadkach szczepionka DTPa może być lepiej tolerowana.
Zmiana rodzaju szczepionki DTP może być spowodowana także innymi czynnikami – nie zawsze są to względy ściśle medyczne. Zdarza się, że po wykonaniu jednego szczepienia preparatem DTPw rodzice decydują się na podanie szczepionki 5w1 lub 6w1 – są to szczepienia, które dodatkową chronią przed poliomyelitis (polio), Haemophilus influenzae typu b (Hib) oraz żółtaczką typu B (w przypadku szczepienia 6w1). W ten sposób można ograniczyć liczbę wkłuć potrzebnych do wykonania niezbędnych szczepień i zadbać o komfort dziecka.
Szczepionka DTPa i DTPw – jak stosować zamiennie?
Przy zmianie rodzaju szczepionki DTP należy pamiętać o następujących zasadach:
- Bezpłatna szczepionka całokomórkowa przeciw krztuścowi (DTPw) może zostać zastąpiona szczepionką z bezkomórkowym składnikiem krztuśca (DTPa) na dowolnym etapie podstawowego schematu szczepień u dzieci poniżej 2. roku życia.
- Jeśli szczepienie podstawowe zostanie rozpoczęte szczepionką bezkomórkową DTPa (lub szczepionką wysoko skojarzoną zawierającą DTPa), zaleca się, aby wszystkie kolejne dawki były wykonane preparatem od tego samego producenta. Wymóg ten wynika z różnic w składzie szczepionek różnych firm.
Szczepionka DTP różnych producentów
Jeśli planujesz zastąpić szczepionkę DTP preparatem innego producenta, pamiętaj, że nie jest to zalecane. Głównym powodem są różnice w składzie szczepionek – szczepionki poszczególnych producentów mogą zawierać inną ilość antygenów krztuśca.
Zastosowanie preparatu od innego producenta jest dopuszczalne jedynie w sytuacjach wyjątkowych, na przykład, gdy brak jest informacji o wcześniej podanej szczepionce lub gdy preparat od tego samego producenta jest niedostępny.
Najczęściej zadawane pytania o szczepionkę DTP
Czy szczepionka DTP jest obowiązkowa?
Tak, szczepienie przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi należy w Polsce do obowiązkowych szczepień ochronnych u dzieci. Realizuje się je zgodnie z kalendarzem szczepień.
Czym różni się szczepionka DTPw od DTPa?
Szczepionka DTPw zawiera całe zabite komórki bakterii krztuśca, natomiast DTPa tylko wybrane, oczyszczone składniki tej bakterii. Z tego powodu preparat bezkomórkowy bywa lepiej tolerowany.
Czy po szczepieniu DTP mogą wystąpić skutki uboczne?
Tak, po szczepieniu mogą pojawić się niepożądane odczyny poszczepienne, takie jak ból w miejscu wkłucia, obrzęk, zaczerwienienie, gorączka czy senność. Zwykle mają one łagodny i przejściowy charakter.
Czy można zmienić rodzaj szczepionki DTP w trakcie cyklu?
Tak, w niektórych sytuacjach jest to możliwe, na przykład gdy pojawią się przeciwwskazania do konkretnego preparatu. Co do zasady zaleca się jednak kontynuowanie szczepienia preparatem tego samego producenta, jeśli to możliwe.
