Szkarlatyna u dzieci i u dorosłych. Objawy i leczenie

Szkarlatyna – co to za choroba? 

Szkarlatyna (inaczej płonica) to infekcja bakteryjna wywoływana przez paciorkowce Streptococcus pyogenes objawiająca się wysoką gorączką i charakterystyczną wysypką, która blednie przy ucisku. Patogeny odpowiedzialne za rozwój szkarlatyny wywołują także anginę – płonica może wystąpić jako powikłanie tego schorzenia.  

Zobacz: Wysypka na ciele – przyczyny wysypki u dorosłych i dzieci

Co ciekawe, przed drugą wojną światową szpłonica była infekcją o bardzo ciężkim przebiegu. Śmiertelność w tamtym czasie wynosiła około 25% – obecnie tylko 1% przypadków choroby jest na tyle poważnych, że może prowadzić do śmierci pacjenta.  

Płonica – jak można się zarazić? 

Szkarlatyna przenosi się drogą kropelkową, co oznacza, że do zakażenia może dojść, poprzez styczność z wydzieliną osoby chorej. Zarazić można się także używając tych samych przedmiotów, których wcześniej dotykał chory pacjent.  

O zakażenie szczególnie łatwo w okresie jesienno-zimowym zwłaszcza w miejscach, w których gromadzi się dużo ludzi.  

Płonica występuje głównie u dzieci – rozprzestrzenia się w szkołach i przedszkolach, gdzie maluchy mają ze sobą stały kontakt i przebywają w jednym pomieszczeniu przez dużą część dnia. 

Szkarlatyna – okres wylęgania 

Jak długo trwa okres wylęgania choroby? Zwykle od momentu zakażenia do pojawienia się objawów mija od 1-5 dni. W czasie, gdy infekcja rozwija się w organizmie, nie występują żadne niepokojące symptomy – choroba objawia się nagle wysoką gorączką, bólem gardła i wysypką.   

Szkarlatyna – objawy 

Niektóre objawy mogą przypominać te występujące w innych infekcjach (np. gorączka, ból głowy, wymioty). Jednak część symptomów jest na tyle charakterystyczna (np. złuszczanie skóry, zaczerwieniony język), że umożliwia lekarzom postawienie jednoznacznej diagnozy.  

Objawy szkarlatyny to między innymi: 

• gorączka i ból głowy – chorobie towarzyszy wysoka gorączka (ponad 38 stopni). W niektórych przypadkach temperatura ciała sięga nawet 40 stopni, 
• wysypka – płonica to infekcja paciorkowcami, które produkują endotoksynę. To właśnie ta substancja jest odpowiedzialna za pojawienie się zmian na skórze. Zwykle wysypkę można zaobserwować w drugim dniu choroby – są to drobne, czerwone plamki zlokalizowane na skórze twarzy i tułowia, 
• szorstkość skóry – wysypka to nie jedyny objaw skórny szkarlatyny. Skóra dodatkowo może być szorstka w dotyku, 
• nudności i wymioty – niektórzy pacjenci ze szkarlatyną mogą skarżyć się na nudności. Schorzenie powoduje także wymioty (częściej w przypadku dzieci), 
• złuszczanie skóry – jest to etap, który zaczyna się po ustąpieniu wysypki. Szkarlatyna może być rozpoznana także na podstawie tego objawu, nawet jeśli w początkowym okresie choroby wysypka nie była wyraźnie widoczna, 
• ból gardła – pacjent ze doświadcza silnego bólu gardła utrudniającego przełykanie, który pojawia się nagle w pierwszym dniu choroby. Gardło jest spuchnięte i zaczerwienione, a węzły chłonne i migdałki powiększone, 
• zaczerwieniony język (tzw. malinowy język) – na początku choroby może być obłożony białym nalotem. Po 4-5 dniach od rozpoczęcia choroby język staje się żywo-czerwony z uwypuklonymi brodawkami smakowymi, które przypominają krostki. Malinowy język, poza wysypką, jest jednym z bardziej charakterystycznych objawów. 

Zobacz także: Zapalenie języka – objawy, leczenie. Jak wygląda romboidalne zapalenie języka?

Szkarlatyna – wysypka 

Jednym z głównych objawów jest wysypka (tzw. osutka skórna). Początkowo przypomina wybroczyny i pojawia się tylko w zagięciach skóry układając się w linie (jest to tzw. objaw Pastii). Ten charakterystyczny symptom można zaobserwować w okolicach:

• pachwin,
• pach,
• po wewnętrznej stronie łokci.  

W kolejnej fazie choroby wysypka w postaci drobnych, czerwonych plamek obejmuje całe ciało i twarz (poza podeszwami stóp i wewnętrzną stroną dłoni).  

Co ważne, wysypka blednie pod naciskiem – pozwala to łatwiej zdiagnozować chorobę i odróżnić ją od innych schorzeń, w których występuje wysypka. 

Zobacz także: Swędząca wysypka na dłoniach – przyczyny i sposoby leczenia

Szkarlatyna – wysypka na twarzy 

Czerwone wykwity na twarzy układają się w typowy dla choroby sposób. Okolice nosa, ust i brody nie są objęte zmianami skórnymi tworząc trójkąt bledszy od pozostałej części twarzy, na której występuje wysypka. Jest to tzw. trójkąt Fiłatowa.  

Jak wygląda leczenie szkarlatyny? 

Leczenie opiera się na doustnym przyjmowaniu antybiotyku z grupy penicylin (lub makrolidów w przypadku alergii) przez okres 7-10.  

Po 24 godzinach od zastosowania pierwszej dawki leku, pacjent przestaje zarażać. Należy jednak pamiętać, aby nie przerywać kuracji, nawet jeśli samopoczucie uległo znacznej poprawie i objawy ustąpiły. Zbyt wczesne zaprzestanie leczenia może doprowadzić do wytworzenia oporności na antybiotyki i bezobjawowego nosicielstwa bakterii wywołujących chorobę. 

Oprócz antybiotyków w leczeniu wykorzystuje się leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, a także łagodzące dokuczliwy ból gardła.  

Szkarlatyna u dzieci 

Płonica diagnozowana jest głównie u dzieci w wieku 5-15 lat – młodsze dzieci i niemowlęta chorują rzadko.  

Zobacz także: Szkarlatyna u dzieci – objawy, powikłania, leczenie. Jak przebiega szkarlatyna u dziecka?

Przebieg choroby może się różnić i zależy od ogólnego stanu organizmu. Zwykle infekcji towarzyszą typowe objawy, takie jak:  

• wysoka gorączka,  
• ból gardła,  
• tzw. malinowy język,  
• wysypka,  
• nudności i wymioty.  

Dziecko powinno w tym czasie odpoczywać i przyjmować leki przepisane przez lekarza.  Oprócz antybiotyków i leczenia objawowego wskazane są ciepłe posiłki o półpłynnej lub płynnej konsystencji, tak aby nie podrażniać dodatkowo bolącego gardła i ułatwić przełykanie pokarmów. 

Szkarlatyna u dorosłych – czy jest zaraźliwa? 

Płonica to choroba wieku dziecięcego, jednak zarazić mogą się także dorośli. Objawy są wtedy podobne do tych, które występują w przypadku infekcji u dzieci, choć nie jest to regułą.  

Charakterystyczna drobna wysypka pojawiająca się w przebiegu infekcji, u dorosłych ma postać bardziej wypukłych, grudkowatych wykwitów. Rzadko występują też bóle brzucha, które są częstym objawem płonicy u dzieci. 

Płonica – odpowiedzi na często zadawane pytania  

Ile trwa? 

Pierwsze objawy trwają od tygodnia do dwóch tygodni – wysypka zwykle mija po około 5-7 dniach.  

Po zniknięciu wysypki następuje kolejny etap choroby, w którym następuje złuszczanie naskórka – ten objaw może utrzymywać się przez kilkanaście dni.  

Czas trwania choroby uzależniony jest od indywidualnej reakcji organizmu; ważne jest także szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia – dzięki kuracji antybiotykiem, objawy mogą być mniej nasilone i ustępować szybciej. 

Czym różni się rumień zakaźny od płonicy? 

Zarówno w rumieniu zakaźnym jak i w szkarlatynie występuje wysypka, która może wyglądać podobnie.  

W leczeniu ważne jest postawienie prawidłowej diagnozy ze względu na różne przyczyny obu schorzeń. Rumień jest wywoływany przez wirusy – w tym przypadku zwykle lekarz zaleca stosowanie leków łagodzących objawy choroby.  

Natomiast płonica to infekcja bakteryjna, co oznacza, że jej leczenie wymaga kuracji antybiotykiem. Poza wysypką pojawia się też wysoka gorączka – z kolei w rumieniu zakaźnym jest to rzadki objaw. 

Zobacz także: Rumień nagły (trzydniówka) – objawy i leczenie. Skąd bierze się rumień nagły u dzieci?

Czy istnieje szczepionka na szkarlatynę? 

Nie, do tej pory szczepionki nie wynaleziono.  

Aby uchronić się przed zakażeniem, należy regularnie myć ręce i unikać bliskiego kontaktu z osobami, u których występują objawy infekcji. 

Czy wysypka w płonicy swędzi? 

U większości pacjentów wysypka nie swędzi, choć zdarza się, że czasem niektóre osoby mogą skarżyć się na lekkie swędzenie.  

Odczuwalna jest natomiast szorstkość skóry, która jest jednym z typowym objawów choroby. 

To również może Cię zainteresować:

Mięczak zakaźny u dziecka – jak wygląda? Objawy i leczenie mięczaka