Zapalenie nerwu wzrokowego najczęściej pojawia się u osób około 30. roku życia, a proces chorobowy polega na rozwoju zapalenia nerwu czaszkowego, odpowiedzialnego za przesyłanie bodźców wzrokowych z oka do kory wzrokowej. Na ogół zapalenie nerwu wzrokowego dotyczy jednego oka.
Zapalenie nerwu wzrokowego pozagałkowe
Jest ono diagnozowanie znacznie częściej, a proces zapalny zlokalizowany jest w dalszym odcinku nerwu wzrokowego. Główną przyczyną procesu zapalnego jest demielinizacja nerwu, czyli rozpad prawidłowo ukształtowanej osłonki mielinowej włókien nerwowych.
W przypadku zapalenia nerwu wzrokowego pozagałkowego proces demielinizacyjny jest analogiczny do zmian, jakie mają miejsce w stwardnieniu rozsianym, gdzie dochodzi do rozpadu mieliny istoty białej mózgu i rdzenia kręgowego. Na ogół schorzenie występuje też w przebiegu stwardnienia rozsianego (75 proc. chorych z SM cierpi na zapalenie nerwu wzrokowego), ale może też wystąpić samoistnie. Do innych chorób powodujących pozagałkowe zapalenie nerwu wzrokowego zaliczamy chorobę Devika oraz chorobę Schildera.
Zapalenie pozagałkowe występuje najczęściej między 15. a 45. rokiem życia, nawet jeśli nie występuje SM, to ryzyko jego wystąpienia w ciągu następnych 10 lat jest wysokie.
Pierwszym objawem choroby jest nagłe pogorszenie widzenia w jednym oku oraz ból przy ruchach gałki ocznej. Do tego pojawia się zaburzenie rozpoznawania barw. W niektórych przypadkach pojawiają się bóle głowy w okolicy czołowej oraz tkliwość gałki ocznej (bolesność przy dotyku, czasem uczucie wypierania oka).
Pozagałkowe zapalenie nerwu wzrokowego – czym jest ta choroba?
Zapalenie pozagałkowe to choroba, którą cechują następujące po sobie okresy remisji i nawrotów. Choroba może powrócić nawet po kilku latach remisji. Wtedy może dojść także do kolejnego rzutu choroby i pojawienia się nowych objawów, np. procesu zapalnego w drugim oku.
W przypadku wystąpienia objawów należy udać się do okulisty, który w badaniu zauważy typowe cechy uszkodzenia nerwu – spadek ostrości wzroku, zaburzone rozpoznawanie barw oraz ubytki w polu widzenia, przy czym badanie gałki ocznej nie wykazuje żadnych nieprawidłowości. Aby potwierdzić chorobę wykonuje się badanie wzrokowych potencjałów wywołanych oraz rezonans magnetyczny głowy.
Leczenie polega na stosowaniu kortykosteroidów (podawanie dożylne w ostrej fazie, a następnie doustnie). W niektórych przypadkach choroba cofa się samoistnie. Co więcej, objawy mogą się cofać bez śladu. U 75 proc. pacjentów ostrość wzroku wraca do normy, natomiast widzenie barwne, poczucie kontrastu czy ocena jaskrawości światła mogą pozostać nieprawidłowe. Z każdym kolejnym nawrotem choroby rokowanie do powrotu do zdrowia jest gorsze. Natomiast gdy zapalenie nerwu wzrokowego jest skojarzone z objawami stwardnienia rozsianego, choroba trwa do końca życia i stan chorego pogarsza się wraz z postępem choroby.
Zapalenie wewnątrzgałkowe nerwu wzrokowego
Proces zapalny obejmuje wewnątrzgałkowy odcinek nerwu wzrokowego, czyli tarczę nerwu. Zapalenie może być procesem wtórnym do zapalenia siatkówki. Może także dojść do jeszcze innej choroby, a mianowicie do jednoczesnego zapalenia tarczy nerwu wzrokowego i siatkówki (poza zmianami w tarczy dochodzi do zapalenia warstwy włókien nerwowych siatkówki w okolicy plamki).
Zapalenie wewnątrzgałkowe nerwu wzrokowego nie ma jednej przyczyny, najczęściej rozwija się na skutek infekcji wirusowej i takich chorób wirusowych, jak:
- świnka,
- odra,
- różyczka,
- ospa wietrzna,
- mononukleoza zakaźna,
- zapalenia zatok obocznych nosa,
- boreliozy,
- kiły,
- półpaśca,
- toksoplazmozy,
- choroby kociego pazura.
Może też wystąpić jako powikłanie po szczepieniach ochronnych. Objawy pojawiają się na ogół do 3 tygodni po przebytej chorobie wirusowej lub szczepieniu.
Zapalenie wewnątrzgałkowe najczęściej rozwija się u dzieci i młodzieży. Objawia się ono nagłym i ostrym pogorszeniem widzenia w jednym oku lub obu oczach (w przypadku zakażenia wirusowego zajęte są oba nerwy wzrokowe) oraz objawy takie jak: nieprawidłowe rozpoznawanie barw, zaburzenie odruchów źrenicy na światło oraz ubytki w polu widzenia (najczęściej w postaci mroczka centralnego).
Rokowanie w przypadku zapalenia tarczy nerwu wzrokowego jest dobre, najczęściej leczenie nie jest konieczne, ponieważ choroba cofa się samoistnie. W ciężkich przypadkach stosowane są kortykosteroidy lub antybiotyki ogólne (w przypadku powikłań będących wynikiem stanów zapalnych zatok). Ważne jest także leczenie choroby ogólnej. Po zakończonym leczeniu istotne jest skontrolowanie stanu pacjenta.
Przyczyny zapalenia nerwu wzrokowego
W zależności od rodzaju choroby, przyczyny mogą być różne. Wewnątrzgałkowe zapalenie nerwu wzrokowego występuje najczęściej u dzieci i jest wynikiem przebytych chorób wirusowych i bakteryjnych. Z kolei pozagałkowe zapalenie nerwu wzrokowego występuje u dorosłych i jest spowodowane procesem demielinizacyjnym nerwu wzrokowego.
Objawy zapalenia nerwu wzrokowego
Objawy są podobne w obu przypadkach i obejmują nagłe pogorszenie widzenia oraz trudności w widzeniu barw. Okulista jest w stanie rozróżnić obie choroby, jednak w przypadku zapalenia pozagałkowego – gałka oczna jest „zdrowa”.
Czytaj także: Badanie wzroku – na czym polega? Kiedy warto iść do okulisty?
Leczenie zapalenia nerwu wzrokowego
Choroba w przypadku zapalenia wewnątrzgałkowego ma charakter samoograniczający się, nie ma też tendencji do nawracania. Tylko w ciężkich przypadkach stosuje się leczenie kortykosteroidami. Po roku od wyleczenia, niezbędna jest kontrola, potem nie ma już konieczności sprawdzania stanu pacjenta z tego powodu. Natomiast pozagałkowe zapalenie nerwu wzrokowego ma tendencję do nawrotów, wymaga leczenia kortykosteroidami, a także pozostawania pod opieką okulisty i neurologa, ponieważ choroba często współwystępuje ze stwardnieniem rozsianym.
