Czas protrombinowy (PT) – co to za badanie?
Badanie czasu protrombinowego (PT) ma na celu ocenę zdolności krwi do krzepnięcia. Czas protrombinowy oznacza okres, jaki upływa od momentu aktywacji procesu krzepnięcia do powstania skrzepu w próbce krwi.
Procedura badania czasu protrombinowego polega na zmieszaniu próbki krwi pacjenta z reagentami, które inicjują proces krzepnięcia. Następnie monitoruje się czas potrzebny do powstania skrzepu. Wynik jest wyrażany w sekundach, a następnie porównywany z wartościami odniesienia (tzw. normą laboratoryjną).
Badanie czasu protrombinowego jest używane w diagnostyce i monitorowaniu różnych chorób. Zalecane jest zwłaszcza pacjentom przyjmującym leki przeciwkrzepliwe, ponieważ umożliwia kontrolowanie poziomu krzepnięcia i dostosowywanie dawek leków w celu uniknięcia zbyt dużej lub zbyt małej krzepliwości krwi.
Czas protrombinowy (PT) – normy oraz interpretacja wyniku badania
Z klinicznego punktu widzenia ważne jest to, czy wartości czasu protrombinowego oraz wskaźnika INR przekraczają górną granicę normy. Jeśli dana osoba nie przyjmuje leków przeciwkrzepliwych, a zaobserwowano u niej wzrost PT lub INR, konieczne jest znalezienie przyczyny takiego stanu i podjęcie odpowiednich działań leczniczych.
Wynik pomiaru PT wyrażany jest:
- w sekundach – 12-16 s,
- w procentach – 70-130%,
- jako międzynarodowy współczynnik znormalizowany INR stosowany przy monitorowaniu leczenia antagonistami witaminy K (VKA).
U osób stosujących doustne leki przeciwkrzepliwe (warfaryna, acenokumarol) przy interpretacji wyniku badania czasu protrombinowego pod uwagę bierze się wskaźnik INR. Wartości wraz z interpretacją przedstawia poniższa tabela.
| INR | Interpretacja |
| < 2,0 | Nieprawidłowe przyjmowanie leku lub zbyt mała jego dawka. |
| 2,0 – 3,0 | Prawidłowo dobrana dawka leku i właściwy sposób jego przyjmowania. To tzw. zakres terapeutyczny, pozwalający na wydłużenie czasu krzepnięcia krwi przy niewielkim ryzyku wystąpienia krwawień. |
| > 4,0 – 5,0 | Niewłaściwie dobrana dawka leku lub nieprawidłowe jego przyjmowanie przez pacjenta. Istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia samoistnych krwawień lub krwotoków. |
Na tej podstawie lekarz dostosowuje odpowiednią dawkę leku.
Czytaj także: Czas krzepnięcia – wskazania, przygotowanie, przebieg badania
Potencjalne przyczyny odchyleń od normy
Wśród najczęstszych przyczyn wydłużenia czasu protrombinowego (lub zwiększenia INR) ponad normę wymienia się m.in.:
- ciężkie uszkodzenie miąższu wątroby (ostre lub przewlekłe),
- niedobory witaminy K,
- zespół rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC),
- leczenie antagonistami witaminy K (np. acenokumarol, warfaryna),
- zatrucie pochodnymi kumaryny (np. trutką na szczury),
- wrodzone niedobory czynników krzepnięcia (II, V, VII, X),
- znaczne niedobory fibrynogenu.
Czynniki mogące mieć wpływ na wynik badania
Wynik badania PT mogą zaburzyć różne czynniki, zwłaszcza:
- zbyt duża lub zbyt mała ilość witaminy K w diecie,
- przyjmowanie suplementów i ziół,
- intensywna aktywność fizyczna,
- zaburzenia pracy nerek.
Ważne jest zatem, aby lekarz wziął pod uwagę przy interpretacji wyniku badania czasu protrombinowego.
Czas protrombinowy (PT) – wskazania do wykonania badania
Wskazaniem do przeprowadzenia badania czasu protrombinowego jest przede wszystkim monitorowanie leczenia przeciwkrzepliwego. Oznaczenie PT to podstawowe badanie służące do oceny skuteczności leczenia doustnymi antykoagulantami (acenokumarolem i warfaryną). Leczenie przeciwkrzepliwe stosowane jest głównie u pacjentów po wszczepieniu sztucznych zastawek serca, z migotaniem przedsionków, a także osób z żylną chorobą zakrzepowo-zatorową (zakrzepicą żył głębokich i zatorowością płucną).
Inne wskazania do zrobienia badania PT to:
- diagnostyka chorób wątroby,
- kontrola leczenia przeciwkrzepliwego przed zabiegami operacyjnymi,
- diagnostyka chorób krwi (takich jak skazy krwotoczne wrodzone oraz nabyte).
Zobacz: Leki przeciwzakrzepowe bez recepty
Czas protrombinowy (PT) – przeciwwskazania
Do oznaczenia czasu protrombinowego wystarcza pobranie jedynie niewielkiej ilości krwi, co nie ma wpływu na stan zdrowia. W związku z tym nie ma żadnych przeciwwskazań do wykonania tego badania.
Jak się przygotować do badania czasu protrombinowego (PT)?
Do badania czasu protrombinowego nie trzeba się specjalnie przygotowywać. Nie jest konieczne zachowywanie wstrzemięźliwości od jedzenia, bo nie musi być ono robione na czczo. Spożycie posiłku przed badaniem nie wpływa na jego wynik.
Zaleca się jednak, aby dzień przed badaniem unikać dużego wysiłku fizycznego i silnego stresu. Jeśli pacjent przyjmuje na stałe leki, powinien skontaktować się z lekarzem celem ustalenia, czy nie ma konieczności ich czasowego odstawienia.
Czas protrombinowy (PT) – przebieg badania
Czas protrombinowy (PT) oraz INR można oznaczyć z krwi pobranej z żyły pacjenta lub z opuszka palca podobnie jak w glukometrze. W pierwszym przypadku pobierana jest krew za pomocą igły i strzykawki z żyły w okolicy zgięcia łokciowego. Procedura ta przebiega dokładnie w ten sam sposób jak standardowe pobranie krwi. Drugi rodzaj badania jest nieco prostszy i szybszy.
Wynik badania czasu protrombinowego w przypadku samodzielnego jego przeprowadzania za pomocą specjalnego sprzętu można otrzymać nawet w ciągu minuty. W laboratorium zwykle czeka się 1 dzień roboczy.
Czas protrombinowy (PT) – skutki uboczne i powikłania
Pobranie krwi do badania jest całkowicie bezpieczne i nie niesie za sobą żadnych groźnych konsekwencji dla zdrowia. Niektóre osoby mogą zareagować na ukłucie podczas pobierania krwi omdleniem. Jeśli wykazuje się taką skłonność, warto poinformować o tym fakcie diagnostę przed badaniem.
Podczas pobierania krwi w wyniku wkłucia igły w żyłę może pojawić się dyskomfort lub nawet niewielki ból, jednak uczucie to znika zaraz po zakończeniu badania. Innym, rzadkim powikłaniem po pobraniu krwi jest przedłużone krwawienie, dlatego tak ważne jest, aby odpowiednio uciskać miejsce wkłucia po wyjęciu igły. W tym obszarze może też pojawić się siniak lub krwiak, który znika po kilku dniach.
