Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) cukrzyca to zespół chorób metabolicznych charakteryzujących się przewlekłą hiperglikemią, wynikającą z zaburzeń wydzielania i/lub działania insuliny. Wyróżniamy dwie główne formy cukrzycy: typu 1. i 2. Obok nich występują mniej powszechne postacie tej choroby. Jedną z nich jest cukrzyca LADA. To forma hybrydowa cukrzycy: ze względu na to, że rozwija się u osób dorosłych, najczęściej po 35. roku życia, bywa mylona z cukrzycą typu 2., chociaż mechanizm, który prowadzi do rozwoju tej choroby, jest taki sam jak w przypadku cukrzycy typu 1.
Na czym polega cukrzyca LADA?
Cukrzyca typu LADA to choroba autoimmunologiczna, powstająca w wyniku błędu naszego układu odpornościowego. Organizm wytwarza substancje, które niszczą komórki beta trzustki odpowiedzialne za produkcję insuliny. W rezultacie insulina nie jest wydzielana, a poziom cukru we krwi wzrasta.
LADA a cukrzyca typu 1. i 2.
Ten sam mechanizm wywołuje cukrzycę typu 1. u dzieci i nastolatków. Cukrzyca typu LADA jest więc właściwie rodzajem cukrzycy typu 1., ale dotykającym dorosłych. Co jednak zasadniczo odróżnia cukrzycę LADA od klasycznej cukrzycy typu 1. występującej u osób dorosłych, to stopniowy, powolny proces niszczenia komórek trzustki, często trwający latami, z rosnącą stopniowo glikemią i początkowo względnym niedoborem insuliny. Brak gwałtownie manifestujących się objawów i pełnej insulinozależności już na początku występowania choroby zbliża z kolei cukrzycę typu LADA do cukrzycy typu 2.
Cukrzyca LADA jest rozpoznawana – a tym samym odróżniana od innych typów cukrzycy – dzięki następującym cechom:
- początek zachorowania po 35. roku życia;
- brak otyłości, czasem nawet utrata masy ciała;
- obecność co najmniej jednego autoprzeciwciała typowego dla cukrzycy typu 1., z obecnością w surowicy przeciwciała przeciwko dekarboksylazie kwasu glutaminowego (anty-gAD65) i/lub innych przeciwciał przeciwwyspowych i z niskim stężeniem peptydu C w surowicy;
- brak konieczności leczenia insuliną w ciągu kilku pierwszych miesięcy (rzadziej lat) od zachorowania (możliwość leczenia dietą i środkami doustnymi).
W aktualnej klasyfikacji cukrzycy, zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego z 2022 r., nie wyróżnia się cukrzycy typu LADA, która jest uważana za jedną z postaci klinicznych cukrzycy typu 1. W sytuacjach, gdy diagnozowanie cukrzycy typu 1. (szczególnie u osób dorosłych) jest problematyczne, zaproponowany został wystandaryzowany algorytm diagnostyki różnicowej cukrzycy typu 1. Zaznaczone zostało, że nadal do pewnego rozpoznania cukrzycy typu 1. u osoby dorosłej konieczne jest stwierdzenie obecności autoprzeciwciał i/lub niskiego stężenia peptydu C. W pierwszej kolejności powinny być oznaczane przeciwciała przeciwko dekarboksylazie kwasu glutaminowego (anty-gAD). Jeśli wynik jest ujemny, w następnej kolejności powinno się oznaczać przeciwciała przeciwko fosfatazie tyrozynowej 2 (IA2) i/lub transporterowi cynku 8 (ZnT8), o ile testy te są dostępne.
Obecnie mówimy o cukrzycy typu 1. rozpoznanej u osoby dorosłej.
Inne nazwy cukrzycy LADA
Badacze i lekarze nie tylko nie wypracowali jak dotąd jednoznacznej definicji cukrzycy typu LADA, ale też posługują się często wieloma nazwami tego schorzenia w literaturze fachowej. Do najpopularniejszych należą:
- utajona cukrzyca typu 1. (latent type 1 diabetes);
- cukrzyca młodych dorosłych (youth-onset diabetes of maturity);
- cukrzyca typu 1. o późnym początku (late-onset type 1 diabetes);
- wolno postępująca cukrzyca insulinozależna (slowly progressive insulin-dependent diabetes mellitus);
- cukrzyca insulinoniezależna immunologicznie dodatnia (antibody-positive non-insulin-dependent diabetes mellitus).
Objawy cukrzycy LADA
Objawy cukrzycy typu LADA są zbliżone do objawów cukrzycy typu 2. Należą do nich:
- wzmożone pragnienie;
- częste oddawanie moczu;
- utrata masy ciała mimo zwiększonego apetytu;
- senność i zmęczenie po posiłku;
- niewyraźne widzenie;
- mdłości i wymioty.
Cukrzyca LADA rozwija się powoli, a zatem objawy początkowo mogą być niezauważalne; z czasem ulegają nasileniu.
Diagnostyka cukrzycy LADA
W diagnostyce cukrzycy LADA wykorzystywane są podstawowe badania pozwalające stwierdzić, czy poziom cukru we krwi jest podwyższony. Należą do nich:
- glikemia przygodna;
- glikemia na czczo;
- doustny test tolerancji glukozy OGTT.
Najczęściej podwyższone glikemie stwierdza się podczas rutynowych badań okresowych.
Chorzy na cukrzycę typu LADA zwykle mają prawidłową masę ciała, a w ich rodzinach nie występują przypadki cukrzycy typu 2. Często natomiast chorują oni na inną chorobę autoimmunologiczną (np. celiakię, chorobę Hashimoto).
Cukrzyca typu LADA dotyczy od 5 do 10% osób z rozpoznaną po 35. roku życia cukrzycą typu 2. Objawy kliniczne w cukrzycy typu LADA nie zawsze pozwalają na ostateczne postawienie rozpoznania. By potwierdzić wystąpienie cukrzycy LADA, należy wykonać specjalistyczne badania, takie jak: oznaczenie stężenia peptydu C na czczo lub na czczo i po podaniu dożylnie glukagonu (u chorych na cukrzycę typu LADA stężenie tego peptydu jest niskie i nie rośnie po podaniu glukagonu) oraz oznaczanie stężenia przeciwciał anty-gAD (przeciw dekarboksylazie kwasu glutaminowego).
Obecnie został zaproponowany wystandaryzowany algorytm rozpoznawania cukrzycy typu 1. u osoby dorosłej w zaleceniach Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego z 2022 r., który ułatwi diagnozowanie cukrzycy o podłożu autoimmunologicznym u osoby dorosłej.
Leczenie cukrzycy LADA
W związku z tym, że cukrzyca typu LADA rozwija się powoli, początkowo chorym zaleca się stosowanie diety cukrzycowej, umiarkowany wysiłek fizyczny oraz przyjmowanie doustnych leków cukrzycowych. Pozwala to zwykle na odpowiednie kontrolowanie schorzenia w pierwszej fazie trwania choroby. Jednak w jej przebiegu komórki trzustki odpowiedzialne za wydzielanie insuliny ulegają nieustannemu niszczeniu i w pewnym momencie organizm chorego przestaje już produkować własną insulinę. Niezbędne staje się wówczas przejście z doustnych leków cukrzycowych na insulinę. By móc odpowiednio wcześnie wychwycić ten moment, konieczne są regularne wizyty w poradni diabetologicznej.
Najnowsze badania dowodzą, że wdrożenie insulinoterapii zaraz po zdiagnozowaniu cukrzycy LADA u pacjenta może spowolnić proces destrukcji komórek beta trzustki. Mogłoby to pozwolić na dłuższe zachowanie wydzielania insuliny przez komórki trzustki, a w związku z tym również łatwiejsze uzyskiwanie wyrównania metabolicznego cukrzycy. Takie postępowanie pozwoliłoby także uniknąć ostrych powikłań, takich jak kwasica ketonowa.
Należy jednak mieć świadomość, że ten rodzaj terapii jest nadal w fazie badań. Brakuje danych na temat odległych skutków wczesnego lub opóźnionego rozpoczęcia insulinoterapii w leczeniu cukrzycy typu LADA.
Zasady insulinoterapii w cukrzycy typu LADA są takie same jak wśród pacjentów z cukrzycą typu 1. Najczęściej stosuje się intensywną lub funkcjonalną insulinoterapię, a także terapię pompą insulinową.
Powikłania cukrzycy LADA
Obecnie nie istnieje metoda, która pozwoliłaby zapobiec rozwojowi cukrzycy typu LADA. Warto pamiętać, że każda nieleczona lub źle kontrolowana cukrzyca – także LADA – prowadzi do niebezpiecznych powikłań. Według podstawowego podziału wystąpić mogą powikłania ostre oraz przewlekłe.
Do powikłań ostrych cukrzycy zaliczamy:
- hipoglikemię;
- hiperglikemię;
- śpiączkę cukrzycową;
- kwasicę ketonową.
Natomiast do najczęściej występujących przewlekłych powikłań cukrzycy należą:
- choroby nerek, tj. nefropatia cukrzycowa, czyli uszkodzenie nerek, prowadzące do niewydolności;
- uszkodzenie wzroku, najczęściej retinopatia cukrzycowa oraz zaćma;
- neuropatia cukrzycowa – najczęstsze powikłanie przewlekłe cukrzycy (mrowienie dłoni i stóp, zaburzenia czucia, bolesne kurcze mięśni);
- powikłania makroangiopatyczne – niewyrównana cukrzyca zwiększa ryzyko rozwoju miażdżycy;
- zespół stopy cukrzycowej – zakażenie, owrzodzenie, destrukcja tkanek głębokich stopy, zaburzenia neurologiczne powstałe na skutek zmian mikro- i makroangiopatycznych oraz neuropatii.
Coraz więcej wiemy o cukrzycy LADA
Przez długi czas pacjenci cierpiący na cukrzycę LADA byli niedodiagnozowani. Mylnie sądzono, że chorują oni na cukrzycę typu 2. Ostatnie lata przyniosły duży postęp w zakresie wiedzy na temat etiologii, diagnostyki oraz postępowania terapeutycznego w mniej znanych typach cukrzycy, do jakich należy cukrzyca LADA. Jeżeli podejrzewasz, że chorujesz na właśnie ten rodzaj cukrzycy, koniecznie zgłoś się do swojego lekarza prowadzącego i poproś o poszerzenie diagnostyki.
Bibliografia
- Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych z cukrzycą 2021. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, „Diabetologia Praktyczna” 2021, nr 7(1), s. 1–121.
To również może Cię zainteresować:
