Czym jest trypofobia i jakie są jej objawy? 

Co to jest trypofobia? 

Trypofobia to lęk pojawiający się na widok powierzchni z dużą ilością dziur lub nieregularnych pęknięć położonych blisko siebie. Osoba dotknięta tą przypadłością zwykle zdaje sobie sprawę, że odczuwany przez nią niepokój jest irracjonalny, jednak często nie jest w stanie go przezwyciężyć.  

W niektórych przypadkach strach przed dziurami może występować także w formie ataków paniki, które mogą znacznie utrudnić codzienne funkcjonowanie. 

Ciekawostka: Nazwa trypofobia powstała w wyniku połączenia dwóch greckich słów trypa (otwór) i phobos (lęk), co można przetłumaczyć jako lęk przed otworami (dziurami). 

Na czym polega trypofobia? 

Podstawowym symptomem, który może wskazywać na występowanie zaburzenia jest dyskomfort na widok powierzchni z dużą liczbą dziur. Nieprzyjemne wrażenie może pojawić się, gdy osoba z trypofobią patrzy na przedmioty, produkty spożywcze, a także skórę pokrytą wgłębieniami i bliznami.  

Co ważne, lekki dyskomfort lub uczucie obrzydzenia przy patrzeniu na obrazy z otworami (tzw. obrazy trypofobiczne) może pojawić się u znacznej liczby osób. Zwykle widok skupiska wielu wgłębień, a także wzorów i pęknięć przypominających dziurki jest dla człowieka nieprzyjemny.  

Taki stan uważany jest za normalny i nie wymaga leczenia. Jednak u części osób może dodatkowo pojawić się lęk przed dziurami i inne symptomy charakterystyczne dla fobii, co może być przesłanką do postawienia diagnozy trypofobii.  

Czego boi się osoba z trypofobią? 

Powierzchnie budzące niepokój to m.in.:  

• owoc granatu,  
• dziury wydrążone przez owady,  
• ser z dziurami,  
• bąbelki w pianie,  
• plastry miodu, 
• twarz ze śladami po trądziku, 
• pieczywo – gdy ciasto rośnie, często pojawiają się w nim otwory, 
• przedmioty o porowatej strukturze np. (pumeksy, gąbki). 
• folia bąbelkowa. 

Trypofobia – objawy 

U osób z trypofobią obraz, w którym dominują dziurki i wgłębienia, może wywoływać: 

• lęk i niepokój, 
• uczucie obrzydzenia, 

Zdarza się też, że osoby z silnym lękiem przed dziurami doświadczają objawów somatycznych typowych dla fobii i ataków paniki. Są to m.in.: 

• zwiększone tętno, uczucie kołatania serca i duszności, 
• trudności w koncentracji uwagi, 
• zwiększona potliwość, 
• mdłości i wymioty, 
• bóle głowy, 
• zaburzenia snu. 

Dodatkowo intensywnie odczuwany lęk oraz trudności w codziennym funkcjonowaniu spowodowane trypofobią mogą przyczynić się wystąpienia objawów depresji. Czasem w przebiegu trypofobii mogą pojawiać się także symptomy innych zaburzeń lękowych. 

Trypofobia a inne odmiany fobii 

Nazwa trypofobia sugeruje, że jest to rodzaj fobii. Czy rzeczywiście trypofobię można uznać za tego typu zaburzenie psychiczne? Aby lepiej zrozumieć występowanie irracjonalnego lęku na widok dziur, przyjrzyjmy się bliżej zjawisku fobii.  

Osoby chorujące na różnego typu fobie zwykle obawiają się konkretnego bodźca. Może to być np.: 

• widok lub bezpośredni kontakt z określonymi zwierzętami, m.in.: szczury, węże, pająki, ptaki, 
• przebywanie na otwartych przestrzeniach, 
• przebywanie w zamkniętych, ciasnych miejscach np. winda, maszyna do badania MRI, przejazd przez tunele drogowe,  
• udział w interakcjach społecznych, takich jak: wystąpienia publiczna, rozmowy z nieznajomymi. 

To tylko niektóre przykłady sytuacji, które mogą powodować wystąpienie silnej reakcji lękowej – objawu charakterystycznego dla fobii.  

Czasem lęk jest na tyle intensywny, że chory doświadcza napadów paniki razem z objawami somatycznymi, takimi jak:  

• duszność i ból w klatce piersiowej,  
• omdlenia,  
• przyśpieszone bicie serca. 

Czy trypofobia to rodzaj fobii? 

W trypofobii wyzwalaczem podobnej reakcji jest widok powierzchni z wieloma otworkami położonymi blisko siebie. Po zobaczeniu takiej powierzchni osoba z trypofobią może odczuwać intensywny lęk, mogą też wystąpić dolegliwości fizyczne – tak jak w przypadku innych fobii. 

Czy trypofobia to choroba? 

Lęk pojawiający się po zetknięciu ze skupiskiem dziur to zjawisko, wokół którego wciąż jest wiele niejasności. Przede wszystkim nie do końca wiadomo jak sklasyfikować trypofobię – wśród naukowców wciąż toczy się dyskusja, czy można uznać ją za fobię specyficzną.  

Niektórzy uważają, że trypofobia to rodzaj fobii m.in. ze względu na typowe dla fobii objawy, czyli intensywny lęk. Jednak wyniki badań z 2008 roku, mogą podważać to stanowisko. Okazało się bowiem, że większość osób z trypofobią biorących udział w badaniu deklarowało, że po zobaczeniu obrazu pełnego dziur dominującym uczuciem było obrzydzenie, a nie lęk. 

Co ważne, trypofobia nie została ujęta w wykazie chorób ICD-10, gdyż oficjalnie nie jest uważana za chorobę. Ponadto Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne (APA, American Psychiatric Association) nie uwzględniło trypofobii w klasyfikacji zaburzeń psychicznych DSM-5. Trypofobia nie jest więc oficjalnie uznawana za rodzaj fobii. 

Trypofobia – skąd się bierze lęk przed dziurami? 

Jakie są przyczyny lęku przed dziurami? Choć do tej pory nie wskazano konkretnego źródła występowania trypofobii, istnieje kilka teorii na ten temat. Jedna z nich wskazuje, że trypofobia związana jest z mechanizmami ewolucyjnymi.  

Widok nieregularnych wzorów i dziurek umieszczonych blisko siebie może kojarzyć się ze skórą jadowitych gadów lub gniazdem owadów. Sprawia, to że automatycznie pojawia się lęk i chęć uniknięcia niebezpieczeństwa.   

Inna potencjalna przyczyna trypofobii to strach przed zakażeniem. Otworki i wgłębienia mogą przypominać zmiany na skórze pojawiające się w chorobach zakaźnych (np. ospa, tyfus) czy pasożytniczych. Lęk jest więc odpowiedzią na zagrożenie w postaci infekcji. 

Jak diagnozować i leczyć trypofobię? 

U niektórych osób widok wielu dziur poza obrzydzeniem wywołuje szereg objawów charakterystycznych dla fobii. W związku z tym, mimo że środowisko naukowe do tej pory nie uznało zjawiska za chorobę, część specjalistów diagnozuje trypofobię u swoich pacjentów.  

Dzieje się tak zazwyczaj przy znacznym nasileniu symptomów trypofobii – pacjentowi jest wtedy trudno zapanować nad reakcją lękową, przez co zmuszony jest unikać określonych sytuacji w życiu codziennym. Może to powodować np. problemy w pracy czy w kontaktach społecznych, dlatego osoba z tryptofobią zwraca się po pomoc do psychologa lub psychiatry. 

W takich przypadkach leczenie opiera się na następujących metodach: 

Terapia poznawczo-behawioralna – ma na celu zrozumienie reakcji i nazwanie uczuć pacjenta. Pacjent wraz z terapeutą uczy się rozpoznawać myśli, które poprzedzają pojawienie się silnego lęku na widok powierzchni z dziurami. Dzięki temu może zastępować te myśli innymi, bardziej adekwatnymi do sytuacji. 

Ekspozycja na bodziec wywołujący lęk – ten sposób leczenia polega na oswajaniu pacjenta z obrazami pełnymi dziur i pęknięć. Ekspozycja przebiega w kontrolowanych warunkach pod okiem terapeuty, który na bieżąco stara się omawiać z pacjentem pojawiające się myśli i odczucia. Sprawia to, że z czasem pacjent czuje się bezpieczniej na myśl o kontakcie z bodźcem, zdając sobie sprawę, że wcześniejsza ekspozycja nie przynosiła realnego zagrożenia. Prowadzi to do stopniowego zmniejszenia objawów trypofobii. 

Leki przeciwlękowe i przeciwdepresyjne – gdy lęk przez dziurami jest intensywny i na tyle dokuczliwy, że znacząco ogranicza codzienne funkcjonowanie, lekarz może zastosować farmakoterapię. Należy jednak pamiętać, aby nie rezygnować z psychoterapii podczas przyjmowania leków – mają one na celu wsparcie procesu terapeutycznego, a nie zastępowanie go. 

To również może Cię zainteresować:

Rodzaje i objawy nerwic. Zaburzenia lękowe u osób starszych