Atak paniki – co to znaczy?
Atakiem paniki (albo inaczej – napadem paniki) nazywamy krótkotrwały epizod lęku o dużym nasileniu. U osoby doświadczającej napadu paniki pojawia się dojmujące uczucie zagrożenia, które jednak nie ma związku z narażeniem na sytuacje niebezpieczne. Ataki paniki zwykle występują nagle i nie są powiązane w sposób konsekwentny z żadną konkretną sytuacją (dlatego nie można przewidzieć, kiedy do nich dojdzie).Atak paniki może być jednorazowy, ale u wielu osób epizody mają charakter nawracający – należy wówczas podejrzewać występowanie zaburzenia nazywanego zespołem lęku napadowego. Do ataku paniki może też dojść np. u pacjentów z fobią specyficzną czy zespołem stresu pourazowego (PTSD).
Rozpowszechnienie lęku napadowego jest znaczne; szacuje się, że ataków paniki doświadcza ok. 3–4% populacji. Zaburzenie to dwu-, a nawet trzykrotnie częściej dotyczy kobiet niż mężczyzn. Po raz pierwszy napad paniki pojawia się na ogół między 20. a 40. rokiem życia.
Jak rozpoznać napad paniki?
Pacjenci, którzy doświadczają ataku paniki, często wzywają pogotowie lub zgłaszają się do szpitala, ponieważ są przekonani, że mają incydent kardiologiczny zagrażający życiu. Próbując ustalić przyczynę dolegliwości, nierzadko odwiedzają wielu lekarzy i dopiero po wykluczeniu istnienia chorób somatycznych zwracają się do psychiatry.Cechy ataku paniki to:
- nagły początek;
- szybkie narastanie objawów – osiągają największe nasilenie w ciągu kilku minut;
- krótki czas trwania epizodu.
Ile trwa atak paniki? Kiedy występuje?
Atak paniki najczęściej trwa kilka minut; rzadko zdarza się epizod dłuższy niż 20–30 minut. Napady lęku mogą powtarzać się z różną częstością – raz na jakiś czas, kilka razy w tygodniu, ale też kilka, a nawet kilkanaście razy na dobę. Występują nieregularnie i niezależnie od okoliczności (może do nich dojść zarówno w domu, jak i w miejscach publicznych, w ciągu dnia i w nocy).Objawy napadów paniki
W przebiegu ataku paniki mogą występować objawy ogólne oraz objawy ze strony różnych układów narządów (krążenia, oddechowego, pokarmowego, moczowego).Najczęstsze są następujące objawy somatyczne:
- silny ból w klatce piersiowej;
- przyspieszony oddech;
- trudności z oddychaniem;
- uczucie dławienia się;
- zawroty głowy;
- osłabienie;
- kołatanie serca;
- drżenie ciała;
- uczucie zimna lub uderzenia gorąca;
- wzmożona potliwość;
- nudności i bóle brzucha.
- silny lęk przed śmiercią;
- obawa przed utratą kontroli nad własnym ciałem, omdleniem, chorobą psychiczną („zwariowaniem”);
- derealizacja (poczucie nierealności otaczającego świata);
- depersonalizacja (wrażenie oddalenia, obcości samego siebie).
Czy ataki paniki są groźne?
Mimo że objawy ataku paniki wydają się groźne ze względu na swój charakter i nasilenie, to w rzeczywistości nie stanowią bezpośredniego zagrożenia dla życia. Lęk paniczny przemija, a wraz z nim dolegliwości takie jak ból w klatce piersiowej czy wrażenie braku tchu. Rzadko zdarza się, że napad paniki prowadzi do poważnych duszności czy omdlenia.Nie oznacza to jednak, że ataki paniki można zlekceważyć. Zawsze należy wykluczyć istnienie chorób somatycznych, które mogą odpowiadać za objawy. W tym celu konieczne jest wykonanie badań (np. poziomu hormonów tarczycy, EKG, EEG, badań neurologicznych). Najlepiej zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu, który zadecyduje o dalszym postępowaniu i w razie potrzeby skieruje nas do specjalisty.
Trzeba też pamiętać, że lęk napadowy często prowadzi do pogorszenia jakości życia i codziennego funkcjonowania. U pacjentów z tym zaburzeniem występuje tzw. lęk antycypacyjny, czyli lęk przed lękiem. Osoba, która przeżyła atak paniki, zaczyna obawiać się kolejnego epizodu na długo przed tym, kiedy ten nastąpi; może w związku z tym unikać wielu sytuacji, takich jak jazda samochodem czy przebywanie w miejscach publicznych. W skrajnych przypadkach pacjenci doświadczający napadów paniki w ogóle unikają wyjść z domu.
Zespół lęku napadowego nierzadko współwystępuje z innymi zaburzeniami psychicznymi:
- depresją,
- zaburzeniem lękowym uogólnionym,
- agorafobią,
- zaburzeniami osobowości.
Leczenie napadów paniki
Zwykle jest tak, że im dłużej odkłada się rozpoczęcie leczenia, tym trudniej pokonać lęk paniczny. Występowanie ataków paniki wymaga zatem podjęcia działań – najlepiej zgłosić się na konsultację do psychologa lub psychiatry. Ten drugi może przepisać leki, które pomogą pozbyć się napadów lęku. W leczeniu zespołu lęku napadowego stosuje się leki przeciwdepresyjne z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI). Leki na ataki paniki przyjmuje się jeszcze przez jakiś czas po uzyskaniu poprawy.Oprócz tego wskazana jest psychoterapia, zwłaszcza psychoterapia poznawczo-behawioralna, dzięki której pacjent uczy się inaczej postrzegać i reagować na to, co go spotyka. Korzystne może być też poznanie metod relaksacji i ćwiczeń oddechowych.
Co robić w przypadku ataku paniki?
Ataki paniki są bardzo trudnymi doświadczeniami, dlatego wiele osób zastanawia się, jak sobie z nimi radzić. W takich sytuacjach warto wykorzystać sposoby na złagodzenie lęku.Kiedy zbliża się atak paniki, możesz:
- przemieścić się w miejsce, w którym czujesz się komfortowo, by tam przeczekać napad;
- skontaktować się z kimś bliskim, kto zapewni Ci poczucie bezpieczeństwa;
- skupić się na powolnym, głębokim i świadomym oddychaniu;
- powtarzać sobie, że nie dzieje się nic groźnego i że atak paniki niedługo przeminie;
- zająć się czymś, co odwróci uwagę od lęku – np. głośno odliczaj do 10, skoncentruj się na przedmiocie z otoczenia albo wybranej czynności.
Wzywanie pogotowia w przypadku ataku paniki nie jest konieczne, chyba że jest to pierwszy taki epizod, występują poważne duszności lub doszło do omdlenia.
Bibliografia:
1. Gałecki P., Szulc A., Psychiatria, Edra Urban & Partner, Wrocław 2018.
2. Heitzman J. (red.), Psychiatria. Podręcznik dla studiów medycznych, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007.
