Immunosupresja – co to znaczy?
Zacznijmy od początku, czyli od wyjaśnienia, co to jest immunosupresja. To zjawisko polegające na hamowaniu wytwarzania przeciwciał oraz innych komórek układu immunologicznego, co w konsekwencji prowadzi do zmniejszenia reaktywności immunologicznej. Jest to szczególnie pożądane w stanach, w których reakcje wywoływane przez system odpornościowy organizmu są dla niego samego szkodliwe.
Jakie leki należą do immunosupresantów?
Do grupy immunosupresantów zalicza się szeroką grupę leków o różnych mechanizmach działania. Należą do nich m.in. glikokortykosteroidy, cytostatyki, leki działające na immunofiliny, przeciwciała monoklonalne, a także wiele innych substancji, których ze względu na różny mechanizm działania nie da się podporządkować do żadnej z wymienionych grup. Sposób działania leków immunosupresyjnych zależy przede wszystkim od rodzaju preparatu, ale również od dawki i okresu podawania czy rodzaju odpowiedzi immunologicznej oraz wrażliwości gatunkowej i osobniczej.
Rodzaje immunosupresantów
Na liście leków immunosupresyjnych znajdują się m.in.:
- glikokortykosteroidy – są odpowiednikiem naturalnie syntetyzowanych w ludzkim organizmie hormonów kory nadnerczy. Należą do leków immunosupresyjnych stosowanych najwcześniej. Mogą być podawane doustnie, dożylnie lub miejscowo w postaci maści lub kropli. Stosuje się je w leczeniu chorób układu oddechowego, schorzeń autoimmunologicznych, białaczek czy w zapobieganiu odrzucaniu przeszczepów;
- cytostatyki – hamują podział komórkowy limfocytów. Cechują się różnymi mechanizmami działania i mogą działać na wszystkie fazy cyklu komórkowego lub jedynie na wybrane. Leki cytostatyczne znajdują zastosowanie w leczeniu chorób nowotworowych oraz autoimmunologicznych;
- przeciwciała – wyróżnia się przeciwciała monoklonalne i poliklonalne. Dla przykładu przeciwciała monoklonalne stosuje się w przebiegu reumatoidalnego zapalenia stawów, zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa, łuszczycy oraz nieswoistych zapaleń jelit. Przeciwciała są stosowane rzadko ze względu na ciężkie działania niepożądane oraz pozajelitową drogę podania, a także z powodu wysokich cen preparatów;
- leki działające na immunofiliny – oddziałują na specjalny rodzaj białek obecnych w komórkach. Zalicza się do nich leki takie jak cyklosporyna, takrolimus, syrolimus (rapamycyna) czy ewerolimus. Są stosowane w transplantologii i do leczenia chorób dermatologicznych;
- interferony – substancje produkowane przez komórki w odpowiedzi na działanie patogenu, chronią inne komórki przed jego szkodliwym działaniem. Wykorzystywane w leczeniu przeciwwirusowym i przeciwnowotworowym;
- kwas mykofenolowy – hamuje namnażanie limfocytów T i B oraz wytwarzanie przeciwciał przez plazmocyty. Stosuje się go, by zapobiec odrzuceniu przeszczepów oraz w leczeniu chorób autoagresywnych;
- białka skierowane przeciwko TNF-α – hamują wiązanie TNF-α ze swoistym względem cytokiny receptorem, przez co zmniejszą nasilenie procesu zapalnego. Wykorzystywane w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów, chorobie Leśniowskiego-crohna i łuszczycy.
Kiedy stosuje się leki immunosupresyjne?
Z uwagi na fakt, że immunosupresanty wywierają silny wpływ na układ immunologiczny, ich stosowanie u osób całkowicie zdrowych nie ma sensu. Obniżenie odporności musi mieć ściśle określony cel. Leki immunosupresyjne znalazły powszechne zastosowanie w transplantologii, dermatologii, reumatologii i onkologii.
Bardzo często zastosowanie znajduje immunosupresja po przeszczepie, np. nerki lub innego organu. Zahamowanie reakcji układu immunologicznego zmniejsza ryzyko odrzucenia przeszczepu. Leki immunosupresyjne powszechnie podaje się w przebiegu chorób autoimmunologicznych takich jak stwardnienie rozsiane, reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty, atopowe zapalenie stawów czy choroba Leśniowskiego-crohna.
Immunosupresja – skutki uboczne
Stosowanie leków immunosupresyjnych prowadzi do ogólnej supresji układu immunologicznego, co może prowadzić do wielu powikłań. Skutkami ubocznymi immunosupresji przede wszystkim są częste zakażenia bakteryjne, wirusowe i grzybicze. Dochodzi do zwiększenia ryzyka wystąpienia różnego rodzaju nowotworów, w tym m.in. chłoniaków, mięsaków, raka pęcherza czy szyjki macicy. Ponadto przez immunosupresję choroby kliniczne mogą zmienić swój przebieg.
Powikłania immunosupresji
Samo przyjmowanie leków immunosupresyjnych może spowodować m.in.:
- uszkodzenie wątroby, serca, płuc lub nerek,
- nadciśnienie,
- miażdżycę,
- wrzody żołądka.
Nie u każdego immunosupresja jest możliwa. Przeciwwskazaniem do jej prowadzenia jest przede wszystkim ciąża i okres karmienia piersią.
