Onychofagia – co to jest?
Onychofagia to termin medyczny, którym określa się nawyk obgryzania paznokci oraz zachowania, takie jak:
- skubanie paznokci,
- obgryzanie lub obdzieranie skórek wokół paznokci,
- wkładanie dłoni do ust i celowe ich okaleczanie (w ciężkich przypadkach).
Obgryzanie paznokci może prowadzić do powstawania ran wokół paznokci, bólu oraz przyczyniać się do zarażenia organizmu drobnoustrojami.
Obgryzanie paznokci u dorosłych – przyczyny
Onychofagia w psychologii określane jest jako zaburzenie obsesyjno-kompulsywne. Do grupy zaburzeń o tym charakterze należą czynności i zachowania, które wykonywane są przymusowo w celu rozładowania napięcia emocjonalnego. Nawyk obgryzania pozwala zredukować stres – jest także metodą radzenia sobie z trudnymi emocjami, takimi jak lęk, frustracja, złość.
Osoba z onychofagią może obgryzać paznokcie przed ważnymi wydarzeniami, np. przed rozmową o pracę lub w sytuacjach konfliktowych – można wtedy zaobserwować znaczne nasilenie obgryzania.
Przyczyny obgryzania paznokci to także:
- nadmierne pobudzenie (przy braku alternatywnych sposobów wyciszania i relaksacji),
- stany nadmiernego niepokoju, lęku, napięcia,
- konflikty w rodzinie, szkole, pracy,
- brak wiary we własne możliwości i kompetencje (niska samoocena).
Obgryzanie paznokci u dzieci – przyczyny
Obgryzanie paznokci u dzieci to powszechne zjawisko – nawyk ten może kształtować się już od najmłodszych lat (występuje nawet u dwu- lub trzylatków). U części osób zanika wraz z zakończeniem okresu dojrzewania (jednak nie jest to regułą, gdyż obgryzanie paznokci u dorosłych to także często występujący problem).
Przyczyny obgryzania paznokci u dzieci zwykle obejmują:
- czynniki emocjonalne – obgryzanie może być formą regulacji emocji, gdy dziecko nie potrafi poradzić sobie z lękiem, frustracją i innymi uczuciami,
- nudę,
- kontynuację nawyku ssania kciuka.
Wspieranie dziecka w przeżywaniu trudnych emocji i wyrażanie empatycznej postawy wobec dziecka może pomóc złagodzić nawyk obgryzania. Warto nagradzać dziecko, za wysiłki podejmowane w celu ograniczenia szkodliwego nawyku.
Uwaga! Jeśli obgryzanie paznokci u dzieci przyjmuje nasilony charakter, warto skonsultować się z pediatrą lub psychologiem dziecięcym.
Obgryzanie paznokci – skutki
Obgryzanie paznokci zwykle odbierane jest przez otoczenie jako nieestetyczny i uciążliwy nawyk – w rzeczywistości może być poważnym problemem i wpływać niekorzystnie na zdrowie.
Skutki obgryzania paznokci to m.in.:
- Podrażnienia i ból – nawyk obgryzania paznokci to czasem również obgryzanie skórek wokół paznokci. Nieraz przymus jest na tyle silny, że powstają rany, które nie mogą się zagoić – obgryzanie powoduje ciągłe naruszanie struktury naskórka.
- Ryzyko przenoszenia infekcji – pod paznokciami znajduje się wiele drobnoustrojów, które w trakcie obgryzanie trafiają do przewodu pokarmowego – w ten sposób można zarazić się groźnymi pasożytami, bakteriami i wirusami. Patogeny mogą przedostać się do organizmu także przez mikrouszkodzenia wokół paznokci.
- Uszkodzenia płytki paznokcia – ciągłe obgryzanie paznokci może doprowadzić do zmiany kształtu i wyglądu paznokcia – płytka staje się zdeformowana, może także oddzielić się od łożyska (onycholiza). Dodatkowo może zostać zahamowany wzrost paznokcia.
- Wady zgryzu – wykrzywienie zębów, a w niektórych przypadkach może dojść do powstania nieprawidłowości w budowie szczęki.
- Inne dolegliwości związane z jamą ustną – zmiany błony śluzowej (np. afty), a czasem także stany zapalne dziąseł.
Obgryzanie paznokci a owsiki
Onychofagia może zwiększać ryzyko rozwoju infekcji pasożytniczych – szczególnie owsicy.
Owsiki mogą być przenoszone na dłoniach poprzez kontakt z zakażoną powierzchnią lub drapanie się w okolicy odbytu. Następnie, przez obgryzanie paznokci, jaja dostają się do wnętrza organizmu powodując zakażenie.
Czytaj także: Choroba brudnych rąk – pasożyty, wirusy i bakterie. Jak poprawnie dbać o higienę?
Jak przestać obgryzać paznokcie?
Obgryzione paznokcie mogą stać się źródłem kompleksów – głównie ze względu na nieestetyczny wygląd dłoni. Nawyk ten może przyczynić się również do problemów zdrowotnych, takich jak krzywy zgryz lub infekcje bakteryjne i wirusowe.
Jak oduczyć się obgryzania paznokci? Istnieje kilka metod, które mogą pomóc uporać się z kłopotliwym nawykiem.
Sposoby na obgryzanie paznokci
Oto kilka rad i sposobów, które mogą pomóc pozbyć się nawyku obgryzania paznokci:
- Zaobserwuj w jakich sytuacjach obgryzasz paznokcie – ważna jest świadomość problemu. Łatwiej znaleźć skuteczną metodę ograniczającą szkodliwy nawyk, gdy wiesz jaki czynnik sprawia, że zaczynasz obgryzać paznokcie.
- Zastosuj techniki relaksacyjne – nauka prawidłowego oddychania, joga czy medytacja mogą pomóc wyciszyć układ nerwowy bez potrzeby obgryzania paznokci.
- Zastosuj produkty o gorzkim smaku zniechęcające do obgryzania paznokci – są to m.in. lakiery i preparaty na obgryzanie paznokci dostępne w aptekach i drogeriach. Możesz także posmarować palce aloesem (jego miąższ ma gorzki smak).
- Pamiętaj, aby nagradzać się za sukcesy – zacznij od wyznaczenia sobie osiągalnych celów (np. uniknięcie pokusy i zastąpienie obgryzania techniką relaksacyjną) i nagradzaj się za ich osiągnięcie.
- Skorzystaj z pomocy psychologa lub psychoterapeuty – w leczeniu onychofagii stosuje się terapię poznawczo-behawioralną – dzięki niej zyskasz wsparcie, odkryjesz czynniki i mechanizmy, które powodują obgryzanie paznokci. Dodatkowo w trakcie terapii nauczysz się alternatywnych sposobów radzenia sobie z emocjami.
Ważne! W niektórych sytuacjach (obgryzanie paznokci o znacznie nasilonym charakterze) psychoterapia powinna być połączona z leczeniem farmakologicznym. O zastosowaniu odpowiedniego leku zawsze decyduje lekarz. W przypadku obgryzania paznokci stosuje się substancje wykorzystywane w leczeniu depresji i nerwic (tzw. SSRI – Selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny).
Czytaj także: Psycholog – czym się zajmuje? Jak wygląda wizyta u psychologa?
Lakier na obgryzanie paznokci
Lakier na obgryzanie paznokci to specjalny środek o gorzkim smaku – ma zniechęcać do wkładania rąk do ust i pomóc w pozbyciu się kłopotliwego nawyku.
W jaki sposób stosuje się lakier na obgryzanie paznokci? Powierzchnię paznokcia pokrywa się cienką warstwą preparatu (w ten sam sposób, w jaki używa się zwykłego lakieru do paznokci). Najczęściej lakier jest niewidoczny – choć w sprzedaży dostępne są także wersje w różnych kolorach zmywalne ciepłą wodą i gąbką (intensywne kolory to dodatkowa zaleta – szczególnie dla dzieci).
Zwykle substancje użyte do produkcji preparatu nie są szkodliwe dla zdrowia. Ponadto lakiery pomogą uratować obgryzione paznokcie – niektóre z nich zawierają składniki, które pielęgnują paznokcie i wspomagają ich wzrost. Jest to szczególnie ważne przy zniekształceniach i uszkodzeniach powstałych w wyniku obgryzania płytki.
Obgryzanie paznokci (onychofagia) – odpowiedzi na często zadawane pytania
Jaki lek na obgryzanie paznokci można zastosować?
Cięższe przypadki obgryzania paznokci (onychofagii) leczone są za pomocą leków antydepresyjnych. Jeśli inne metody były nieskuteczne (np. lakier na obgryzanie paznokci, terapia poznawczo-behawioralna), lekarz może zadecydować o rozpoczęciu kuracji lekami.
Czy obgryzanie paznokci świadczy o braku witamin w organizmie?
Obgryzanie paznokci jest określane jako zaburzenie obsesyjno-kompulsywne – jego źródłem są więc czynniki psychologiczne i emocjonalne. W niektórych przypadkach bodźcem do obgryzania może być niedobór składników odżywczych, np.: witamin z grupy B, witaminy A, miedzi, cynku, żelaza. Krucha płytka paznokcia, suche lub pękające skórki wokół paznokcia mogą powodować chęć usunięcia ich poprzez obgryzanie.
Czy obgryzanie paznokci to choroba?
Obgryzanie paznokci należy do zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych, może być także wynikiem innych dolegliwości o podłożu psychicznym, takich jak nerwica. Dodatkowo u dzieci może być objawem zakażenia owsikami. Obgryzanie paznokci może być nawykiem, który pomaga rozładować stres oraz poradzić sobie z trudnymi emocjami.
Obgryzanie paznokci – do jakiego lekarza udać się po pomoc?
Jeśli nawyk obgryzania paznokci jest łagodny, warto zgłosić się do psychologa lub psychoterapeuty – specjalista zadecyduje o dalszym przebiegu leczenia, pomoże wdrożyć techniki relaksacyjne, a także metody radzenia sobie z trudnymi emocjami. W przypadku, gdy onychofagia występuje w nasilonej postaci, problem należy skonsultować z psychiatrą.
Autor: Katarzyna Górska
Polecane artykuły:
