Co to jest pylica płuc?
Pylica płuc to ogólne określenie na śródmiąższowe choroby płuc spowodowane wdychaniem organicznych lub nieorganicznych pyłów i włókien unoszących się w powietrzu, takich jak pył węglowy, pył azbestowy czy włókna bawełny. Ponieważ ekspozycja na szkodliwe pyły w ogromnej większości przypadków dotyczy miejsca pracy, pylica płuc należy do najczęstszych chorób zawodowych, a jej objawy kliniczne oraz przebieg zależą od rodzaju wdychanego pyłu. Osoby szczególnie narażone na rozwój pylicy różnego typu to:
- górnicy,
- pracownicy zakładów przemysłowych,
- Budowlańcy,
- pracownicy złomowisk,
- pracownicy kamieniołomów,
- osoby pracujące przy odwiertach,
- rolnicy.
W ostatnich 30 latach liczba rozpoznań pylicy na całym świecie wzrosła o ponad 80%. Choć choroba rozwija się u osób obu płci, znacząca większość przypadków dotyczy mężczyzn. Wynika to z ich przewagi liczebnej w zakładach produkcyjnych, kopalniach czy fabrykach.
Podatność na pylicę nie zależy od wieku, ale większość pacjentów z rozpoznaniem to osoby starsze. Przyczyną jest długotrwały, bezobjawowy rozwój choroby.
W Polsce z pylicą żyje z nią około 15 tysięcy osób, a na całym świecie jedynie w z 2010 r. pylica była przyczyną 125 tysięcy zgonów.
Jak powstaje pylica płuc?
Reakcje komórek płuc na pyły zależą od wielkości, kształtu, rozpuszczalności wdychanych cząstek oraz od innych zmiennych, w tym podatności samego pacjenta.
W normalnych warunkach, gdy ekspozycja na pyły nie jest duża i nie trwa długo, większość wdychanych przez człowieka cząsteczek pyłowych zostaje uwięziona w wydzielinach błon śluzowych dróg oddechowych i szybko zostaje usunięta dzięki ruchom rzęsek (małe struktury, których ruch oczyszcza drogi oddechowe).
Jeśli cząstki mają jednak większą średnicę i wdycha się ich bardzo dużo każdego dnia, osadzają się w rozwidleniach przewodów pęcherzykowych i pochłaniane są przez makrofagi, które w odpowiedzi uwalniają szereg produktów pośredniczących w odpowiedzi zapalnej i inicjujących proliferację fibroblastów. Konsekwencje dla płuc to odkładanie się kolagenu – głównego sprawcy włóknienia płuc.
Do najbardziej reaktywnych, a więc i najszybciej prowadzących do włóknienia płuc cząstkami pyłu są:
- pyły azbestowe,
- krzemionka,
- beryl.
Pyły węglowe są bardziej obojętne, dlatego pierwsze objawy włóknienia w przypadku górników pojawiają się później, gdy w płucach zgromadzi się już znaczna ilość pyłu.
Rodzaje pylicy płuc
Najczęściej spotykanymi rodzajami pylicy płuc są:
- pylica azbestowa – rodzaj pylicy wywoływanej wdychaniem pyłu azbestu. Jest to związek wykorzystywany niegdyś do produkcji wyrobów izolacyjnych takich jak wata, włóknina, tkaniny termoizolacyjne, eternit. Dziś osoby narażone na pylicę azbestową do pracownicy usuwający te produkty np. z dachów,
- krzemica – pylica krzemowa wywoływana wdychaniem pyłu krzemionki krystalicznej, m.in. przez osoby pracujące przy budowie tuneli i szybów, w kamieniołomach i w przemyśle hutniczym.
- płuco górnika – pylica węglowa, nazywana również czarną chorobą płuc. Wywoływana długotrwałym wdychaniem i odkładaniem się pyłu węglowego w płucach, powszechna u górników i innych osób pracujących z węglem,
- brązowe płuco – dotyczy u pracowników narażonych na kurz z bawełny lub innych włókien,
- beryloza – pylica wywoływana wdychaniem berylu, diagnozowana u pracowników hutnictwa i produkcji przemysłowej (np. w przemyśle lotniczym i motoryzacyjnym),
- aluminoza – inaczej płuco aluminiowe, pylica wywoływana ekspozycją na pył zawierający drobinki aluminium. Dotyczącą m.in. osób pracujących w spawalni oraz przy produkcji materiałów wybuchowych,
- płuco popcornowe – dotyczące pracowników narażonych na wdychanie związku używanego do nadania popcornowi maślanego smaku,
- talkoza – pylica wywoływana wdychaniem talku i krzemianów. Może dotyczyć pracowników przemysłu kosmetycznego czy ceramicznego, ale również narkomanów przyjmujących regularnie kokainę skażoną talkiem, dla zwiększenia jej wagi i wartości.
Szczególną odmianą pylicy jest odkryty w 1953 r. zespół Caplana polegający na współwystępowaniu pylicy węglowej i reumatoidalnego zapalenia stawów. W radiologicznym obrazie płuc niektórych górników pojawiają się okrągłe, mnogie zacienienia o średnicy 0,5-5 cm. Zmianom tym towarzyszą również objawy reumatoidalnego zapalenia stawów i dodatnie odczyny serologiczne na obecność czynnika reumatoidalnego.
Pylica płuc – objawy
Pylice różnego typu rozwijają się w różnym tempie. Zdarza się, że po silnej ekspozycji na mocno reaktywny pył nieodwracalne zmiany w płucach chorego oraz towarzyszące im objawy kliniczne pojawiają się już po kilku miesiącach czy latach. Częściej potrzeba do tego kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu lat. W większości przypadków pylica długo rozwija się bezobjawowo, a pierwsze objawy to m.in.:
- duszności,
- świszczący oddech,
- nieproduktywny kaszel,
- zmniejszona tolerancja wysiłku,
- ból w klatce piersiowej,
- spadek masy ciała,
- zmęczenie,
- plwocina o czarnym zabarwieniu (w pylicy węglowej).
Objawy pylicy płuc często są niespecyficzne. Mogą nakładać się lub sugerować inne choroby płuc, takie jak przewlekłe zapalenie oskrzeli, POChP czy rozedma płuc. Zmiany zachodzące w płucach w przebiegu pylicy są nieodwracalne i potęgują się w miarę postępu włóknienia i rozwoju zmian guzowatych w płucach. Pogorszenia mają miejsce nawet u pacjentów, którzy przerywają ekspozycję na pyły, zmieniając pracę lub odchodząc na rentę czy emeryturę.
Pylica płuc – diagnoza i leczenie
Trzy główne kryteria rozpoznania pylicy płuc to:
- długotrwałe narażenie na wdychanie szkodliwych pyłów,
- potwierdzenie choroby w badaniach obrazowych (najczęściej RTG płuc, czasem również tomografia komputerowa płuc),
- wykluczenie choroby, którą można pomylić z pylicą płuc (np. nowotworów płuc, sarkoidozy, prosówka, gruźliczaka, włóknienia śródmiąższowego płuc o innej etiologii).
Badaniami dodatkowymi mogą być badania czynnościowe płuc oraz badanie plwociny na obecność drobinek pyłu (np. ciałek azbestowych).
Zmiany włóknieniowe w płucach w przebiegu pylicy są nieodwracalne. Co gorsza, pylice różnego typu, nawet w fazie bezobjawowej, mogą prowadzić do innych poważnych chorób. Przykładem może być gruźlica, nowotwory i rozedma płuc. Co jednak istotne, nie u wszystkich osób narażonych na wdychanie pyłów rozwija się włóknienie płuc. U niektórych pracowników nigdy nie rozpoznaje się tej choroby, a podatność na nią zależy od wielu czynników. Jednym z nich jest palenie papierosów i innych wyrobów tytoniowych, które intensyfikuje działanie wszystkich wdychanych pyłów.
Pylica płuc – zalecenia dla pacjentów
Jeżeli zmagasz się z pylicą płuc, lekarz może zalecić:
- natychmiastowego przerwania ekspozycji na szkodliwe pyły,
- rzucenia palenia,
- rehabilitacji oddechowej,
- tlenoterapii,
- treningu wytrzymałościowego,
- treningu siłowego.
Jeżeli zostanie rozpoznana u Ciebie pylica płuc, możesz zostać objęty programem edukacji zdrowotnej, wsparciem psychologicznym oraz edukacją w zakresie żywienia. W pylicach o ostrym przebiegu uzasadnione bywa leczenie kortykosteroidami, w niektórych przypadkach rozważa się wskazania do podłączenia płuco-serca.
Polecamy: Jak rzucić palenie? Objawy nałogu i sprawdzone sposoby radzenia sobie z nim
Pylica płuc – renta
Pylica płuc, podobnie jak inne choroby zawodowe, może przyczyniać się do powstania czasowej lub trwałej niezdolności do zarobkowania. Z tego powodu, jeżeli masz rozpoznane to schorzenie, masz prawo ubiegać się o stosowne świadczenia, w tym zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne czy zasiłek wyrównawczy. W przypadku ciężkiego zwłóknienia płuc również o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Kwalifikacji choroby dokonuje lekarz orzecznik ZUS po otrzymaniu zawiadomienia od lekarza medycyny pracy. Długotrwały oraz trwały (nierokujący poprawy) uszczerbek na zdrowiu stanowi też podstawę do wystąpienia o jednorazowe odszkodowanie.
