Przewlekły kaszel – czy jest powodem do niepokoju? Przyczyny i leczenie

Przewlekły kaszel – rodzaje

Kaszel to naturalny odruch obronny organizmu umożliwiający usunięcie z dróg oddechowych nadmiaru wydzieliny, drażniących substancji i ciał obcych. Ze względu na czas trwania wyróżnia się trzy rodzaje kaszlu: ostry (trwający <3 tyg.), podostry (trwający od 3 do 8 tyg.) i przewlekły (trwający >8 tyg.).

W medycynie stosuje się także podział kaszlu z uwagi na charakter. Przewlekły kaszel może być zarówno suchy, jak i mokry (produktywny, wilgotny). Kaszel mokry od suchego najłatwiej odróżnić po tym, że w przebiegu tego pierwszego występuje odkrztuszanie zalegającej w drogach oddechowych wydzieliny (flegmy). Ponadto jest on głębszy i ma bulgoczący wydźwięk. Kaszel suchy natomiast brzmi jak poszczekiwanie i powoduje nieustanne pokasływanie lub ataki duszącego kaszlu.

Polecamy: Duszący kaszel – co oznacza? Diagnostyka i leczenie

Najczęstsze przyczyny przewlekłego kaszlu

W zależności od źródła przewlekłego kaszlu może mieć on inny charakter, ponadto towarzyszyć mu mogą różne objawy dodatkowe. Do najczęstszych przyczyn przewlekłego kaszlu należy:

• spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła – zjawisko to występuje przede wszystkim w przebiegu przewlekłego nieżytu nosa i przy przewlekłym zapaleniu zatok przynosowych, u chorych często pojawia się alergia w wywiadzie;
• przebyte zakażenie górnych dróg oddechowych – infekcja odpowiedzialna za wystąpienie przewlekłego kaszlu zazwyczaj ma podłoże wirusowe, trwający nawet kilka miesięcy kaszel charakterystyczny jest dla krztuśca;
• zapalenie płuc, ropień płuca, gruźlica, choroby śródmiąższowe, nowotwory;
• przewlekłe zapalenie oskrzeli lub przewlekła obturacyjna choroba płuc;
• astma lub eozynofilowe zapalenie oskrzeli;
• refluks żołądkowo-przełykowy;
• rozstrzenie oskrzeli;
• przyjmowanie ACEI;
• niewydolność lewokomorowa, zwężenie zastawki mitralnej;
• kaszel idiopatyczny oraz psychogenny;
• przyjmowanie inhibitorów konwertazy angiotensyny (leków wykorzystywanych do leczenia np. nadciśnienia tętniczego czy niewydolności serca),
• palenie papierosów.

Przyczyną przewlekłego kaszlu niekoniecznie musi być choroba. Jego źródłem równie dobrze może być podrażnienie dróg oddechowych przez dym tytoniowy, pyły, drażniące gazy albo ciało obce. Przewlekły kaszel wywołać też może podrażnienie przewodu słuchowego zewnętrznego, spowodowane np. przez stan zapalny lub nagromadzenie woskowiny.

Przewlekły kaszel z flegmą – co oznacza?

Gdy kaszel przewlekły występuje z odkrztuszaniem wydzieliny, to cechy tej plwociny pomagają lekarzowi w ustaleniu przyczyny:

• ropna plwocina o żółtym lub zielonym zabarwieniu – występuje w przebiegu zakażenia zatok przynosowych, a także przy zapaleniu oskrzeli i płuc;
• przezroczysta i lepka plwocina – charakterystyczna przede wszystkim dla astmy;
• śluzowa, gęste i lepka plwocina (zwykle rano) – wskazywać może na przewlekłe zapalenie oskrzeli lub przewlekłą obturacyjną chorobę płuc;
• plwocina o nieprzyjemnym zapachu – pojawia się w zakażeniu beztlenowcami;
• duża ilość ropnej plwociny – towarzyszy rozstrzeniu oskrzeli;
• grudki i czopy w plwocinie – oznacza najprawdopodobniej mukowiscydozę lub grzybicę.

Warto wiedzieć: Mokry kaszel – przyczyny, leczenie. Jak odróżnić kaszel mokry od suchego?

Diagnostyka przewlekłego kaszlu

Występowanie przewlekłego kaszlu powinno skłonić do konsultacji z lekarzem i wykonania badań. Wywiad z pacjentem i badanie przedmiotowe mogą ułatwić rozpoznanie, ale do postawienia dokładnej diagnozy konieczna jest pełna diagnostyka. Szczególnie że w 80% przypadków przewlekłego kaszlu występują więcej niż dwie przyczyny.

W pierwszej kolejności bez względu na wstępne podejrzenie zwykle wykonuje się badania obrazowe klatki piersiowej, w tym zwłaszcza prześwietlenie RTG, a w razie potrzeby też tomografię komputerową (TK). Pacjenci z przewlekłym kaszlem zwykle kierowani są również na badania czynnościowe układu oddechowego (np. spirometrię) oraz poddawani są ocenie laryngologicznej.

Podstawą diagnostyki kaszlu mokrego jest mikrobiologiczne i cytologiczne badanie plwociny. Jeśli zajdzie taka konieczność, wykonuje się także bronchoskopię. Pozostałe badania wykorzystywane w diagnostyce mokrego kaszlu o przewlekłym charakterze to:

• badania w kierunku alergii,
• endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego,
• pH-metria przełykowa.

O tym, jakie badania należy wykonać, decyduje lekarz na podstawie wywiadu z pacjentem i przeprowadzonego badania fizykalnego.

Przewlekły kaszel – jak leczyć?

Aby móc skutecznie leczyć przewlekły kaszel, najpierw trzeba znaleźć dokładną przyczynę, która go wywołała. Jeśli tylko istnieje taka możliwość, należy skupić się na leczeniu choroby podstawowej, objawiającej się właśnie przewlekłym kaszlem. Odpowiedni plan leczenia przygotowuje lekarz, dostosowując go do stanu chorego.

Oprócz leczenia przyczynowego w wielu przypadkach kaszlu o przewlekłym charakterze można dodatkowo prowadzić terapię objawową. Przed zastosowaniem jakichkolwiek leków trzeba jednak ustalić, z jakim rodzajem kaszlu mamy do czynienia. Jest to kluczowe, ponieważ leki na kaszel suchy mają inny sposób działania niż leki na kaszel mokry.

Leki na suchy kaszel działają przeciwkaszlowo, czyli ich zadaniem jest hamować kaszel. Część z nich wpływa na ośrodkowy układ nerwowy, gdzie hamuje zlokalizowany w nim ośrodek kaszlowy. Rolą leków na kaszel mokry jest natomiast wspomaganie odkrztuszania i usuwania zalegającej w drogach oddechowych wydzieliny. W tej kategorii znajdują się m.in. środki rozrzedzające śluz (tzw. mukolityki).

Domowe sposoby na przewlekły kaszel

Przewlekły kaszel u dorosłych, podobnie zresztą, jak i u dzieci, można spróbować złagodzić domowymi sposobami. Nie powinno się jednak rezygnować z wizyty u lekarza i stosowania specjalistycznej terapii. Naturalne metody leczenia należy potraktować raczej jako wsparcie dla leczenia przyczynowego zaproponowanego przez specjalistę.

W ramach domowego leczenia przewlekłego kaszlu można zastosować takie sposoby jak:

• robienie inhalacji z soli fizjologicznej lub z wykorzystaniem olejku eterycznego, np. miętowego, sosnowego, eukaliptusowego czy z drzewa herbacianego;
• dbanie o odpowiednie nawodnienie organizmu poprzez picie dużych ilości płynów (ciepłych herbat z dodatkiem cytryny i miodu, ciepłych soków owocowych, ziołowych herbat, jasnych bulionów lub wody niegazowanej);
• stosowanie nawilżaczy powietrza w domu lub wieszanie mokrych ręczników na ciepłych kaloryferach;
• robienie płukanek na gardło (np. solonych, ziołowych lub specjalnych płukanek na gardło z apteki);
• wyeliminowanie z otoczenia czynników drażniących lub unikanie kontaktu z nimi.

W przypadku kaszlu mokrego, aby ułatwić odkrztuszanie, można dodatkowo regularnie oklepywać plecy dłonią ułożoną w łódeczkę oraz zadbać o odpowiednie ułożenie głowy do snu (lekko uniesiona względem tułowia).

Autor: Redakcja