Rak wątrobowokomórkowy – co to jest, dlaczego powstaje i czy można go wyleczyć?

HCC — co to jest?  

Rak wątrobowokomórkowy, zwany inaczej HCC od łacińskiej nazwy: Hepatocellular Carcinoma jest najczęstszym pierwotnym nowotworem wątroby. Według dr hab. n. med. Tomasza Jastrzębskiego z Kliniki Chirurgii Onkologicznej w Gdańsku stanowi on około 5,4% wszystkich nowotworów złośliwych.  

Pierwotny rak wątroby to nowotwór złośliwy, rozwijający się z tkanek znajdujących się w wątrobie. Nowotwór wtórny oznaczałby przerzuty na inne narządy.  

Zachorowalność na ten rodzaj nowotworu jest większa w tych częściach świata, gdzie występuje często zapalenie wątroby typu B (kraje dalekiego wschodu).  

Niestety coraz większa zachorowalność na zapalenie wątroby typu C w Europie zwiększa też prawdopodobieństwo wystąpienia  raka wątrobowokomórkowego. 

HCC wątroby jest trzecią najczęstszą przyczyną zgonu z powodu nowotworów (ponad 1 mln zgonów rocznie) na świecie. Krajowy rejestr Nowotworów podaje, że w Polsce rocznie zdarza się około około 2000–3000 przypadków pierwotnego raka wątroby.  

Nowotwór wątrobowokomórkowy dotyka mężczyzn kilkakrotnie razy częściej niż kobiety i wykrywany jest najczęściej u osób po 60 roku życia.  

Jakie są objawy raka wątrobowokomórkowego? 

Bardzo ważnym pytaniem w przypadku różnego rodzaju nowotworów jest pytanie o objawy. Te jednak mogą być mało wyraźne i charakterystyczne.  

Niewiele osób podejrzewa, że ich lekkie dolegliwości we wczesnym stadium to rak wątrobowokomórkowy. Objawy wskazywane przez pacjentów jako najczęstsze zwykle pojawiają się dopiero w zaawansowanym stadium choroby.  

Do najczęściej wskazywanych objawów HCC należą: 

• żółtaczka (powoduje ją ucisk guza nowotworowego na drogi żółciowe);
• wzdęcie brzucha i napięty brzuch;
• ból brzucha, najczęściej nadbrzusza (powiększony miąższ wątroby powoduje ucisk na torebkę wątroby);
• wyczuwalny przez skórę guz pod prawym łukiem żebrowym;
• obrzęki kończyn dolnych;
• brak apetytu – spowodowany zatruciem organizmu toksycznymi substancjami lub bólem;
• utrata masy ciała;
• uczucie pełności w nadbrzuszu;
• zmęczenie, wycieńczenie;
• gorączka;
• krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego;
• zaburzenia cyklu snu i czuwania, zaburzenia koncentracji, orientacji przestrzennej (spowodowane toksycznymi substancjami, wydzielanymi przez uszkodzone komórki wątroby).  

Co robić gdy istnieje podejrzenie hcc?  

Jeżeli wystąpił u Ciebie lub u kogokolwiek z Twoich bliskich choćby jeden z opisywanych wyżej objawów, nie popadaj w panikę (nie wskazuje to jeszcze na nowotwór wątrobowokomórkowy), ale zasięgnij porady internisty i wykonaj zalecane badania.  

Podejrzenie HCC powinno skłonić do konsultacji lekarskiej zwłaszcza osoby, znajdujące się w grupie ryzyka, czyli chore na wirusowe zapalenie wątroby typu C,  z rozpoznaniem niealkoholowego stłuszczenia wątroby i z innymi czynnikami ryzyka, które opisano poniżej.   

Rak wątrobowokomórkowy – czynniki ryzyka 

Wiele czynników ryzyka jest bardziej oczywistych i od Ciebie zależnych. Należy do nich: częste spożywanie alkoholu, palenie tytoniu, dieta bogata w cukry proste i tłuszcze zwierzęce, w konsekwencji prowadząca do otyłości, cukrzycy, marskości wątroby.  

Natomiast są też czynniki ryzyka niezbyt zależne od podejmowanych przez Ciebie działań. Zapalenie wątroby typu B lub C, wrodzone choroby metaboliczne (niedobór α1-antytrypsyny, hemochromatoza, porfiria późna skórna) itd. Czynniki ryzyka są ściśle związane z przyczynami raka wątroby. 

Przyczyny raka wątrobowokomórkowego  

Jak mogłeś przeczytać wcześniej, rak wątrobowokomórkowy ma związek z zapaleniem wątroby typu B (HBV) i typu C (HCV). Zarówno HBV i HCV, jak i nadużywanie alkoholu mogą powodować marskość wątroby, która jest jedną z najczęstszych przyczyn pierwotnego raka wątroby.  

Jakie są inne przyczyny wielkokomórkowego raka wątroby?

• Hemochromatoza (rzadka choroba, związana z nadmiernym gromadzeniem żelaza w organizmie, głównie w wątrobie).  
• Niedobór alfa1-antytrypsyny (choroba genetyczna, zwiększająca ryzyko chorób wątroby).
• Pierwotne zapalenie dróg żółciowych (przewlekła autoimmunologiczna choroba wątroby). 
• Niealkoholowe stłuszczenie wątroby (polega na nadmiernym gromadzeniu się tłuszczu w tkance wątrobowej. Może towarzyszyć cukrzycy typu 2, otyłości).  
• Cukrzyca i otyłość.
• Uszkodzenie wątroby spowodowane aflatoksynami, czyli substancjami produkowanymi przez grzyby pleśniowe, znajdujące się w żywności. 
• Przyjmowanie sterydów anabolicznych i leków antykoncepcyjnych.  
• Palenie tytoniu. 

Co jest wspólne dla wszystkich wcześniej wymienionych możliwych czynników ryzyka HCC? Wątroba jest przez nie wszystkie uszkadzana. Zauważono, że u osób często spożywających alkohol, palących papierosy, cierpiących na cukrzycę, nadwagę, czy wirusowe zapalenie wątroby częściej diagnozuje się raka okołowątrobowego.  

U chorych na HCC, którzy zmagają się z marskością wątroby, to właśnie nowotwór wątrobowokomórkowy jest najczęściej przyczyną śmierci.   

Jak zapobiegać HCC?  

Jak dobrze wiesz, nie wszystko jest w Twoich rękach i nie zawsze możesz w pełni kontrolować swoje życie. Choroby genetyczne, czy nawet te autoimmunologiczne są czymś, czego nikt sobie nie życzy i się nie spodziewa.  

Jednak są rzeczy, które możesz zrobić, by przeciwdziałać czynnikom ryzyka zachorowania na HCC. Dobrze jeśli ograniczysz częstotliwość spożywania alkoholu, a także zadbasz o zrównoważoną dietę, by przeciwdziałać wystąpieniu otyłości, cukrzycy typu 2, czy niealkoholowemu stłuszczeniu wątroby.  

Jednym z czynników ryzyka zachorowania na HCC jest marskość wątroby spowodowana zapaleniem wirusowym wątroby typu B. W związku z tym możesz zdecydować się na szczepienie przeciwko HBV. Zwłaszcza jeżeli wiesz, że jesteś wśród osób w gronie ryzyka. Z kolei jeżeli chorujesz na wirusowe zapalenie typu C, może pomóc podanie leków przeciwko wirusowi HCV.  

Rak wątrobowokomórkowy – diagnostyka  

Do profilaktyki HCC należy też regularne wykonywanie kontrolnego badania USG. Osoby chorujące na przewlekłe zapalenie wątroby i cierpiące na marskość wątroby powinny takie badanie wykonywać co 6 miesięcy.  

Wyniki uzyskane w badaniu USG uzupełniają takie badania obrazowe jak tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny. W niektórych przypadkach w  celu lepszej diagnozy należy wykonać dodatkowo biopsję wątroby, polegającą na nakłuciu wątroby i pobraniu fragmentu tkanki do badania.  

Oprócz badań obrazowych i biopsji w diagnostyce HCC wątroby stosuje się badania laboratoryjne, które również zleca lekarz po zapoznaniu się z ewentualnymi objawami lub w celach kontrolnych. Wielu pacjentów mogłoby się przerazić, słysząc od lekarza podejrzenie: rak wątrobowokomórkowy. Diagnostyka tej choroby ma szanse jednak skutecznie wyeliminować ją na wczesnym etapie.  

Czy rak wątrobowokomórkowy jest uleczalny? 

Czy w takim razie wielkokomórkowy rak wątroby jest do wyleczenia? Będzie to zależało od konkretnego przypadku, Jednak podejmowanych jest wiele prób leczenia zarówno pierwotnych nowotworów jak i ich przerzutów. W przypadku, gdy do usunięcia jest rak wątrobowokomórkowy, rokowania są lepsze w przypadku zastosowania metody operacyjnej niż w przypadku pozostałych sposobów.  

Jakie są metody leczenia raka wątroby?

• Operacja – wycięcie zarówno zmiany, jak i zdrowych tkanek. Stwarza ona największe szanse całkowitego wyleczenia, ale sprawdza się tylko wtedy, gdy zmiany nie są zbyt rozległe, tak że można usunąć je wszystkie.  
• Przeszczep wątroby. Rozwiązanie to jest proponowane tylko tym pacjentom, którzy spełniają określone kryteria, dotyczące wielkości i liczby guzów. 
• Ablacja falami o częstotliwości radiowej (radioablacja) –  stosowana jeżeli zmiany w wątrobie wynoszą mniej niż 2 cm. 
• Chemoembolizacja dotętnicza – jest to rodzaj chemioterapii 
• Stereotaktyczna radioterapia (precyzyjne podawanie dawki promieniowania do guza).