Dieta wątrobowa – co jeść, a czego unikać przy chorej wątrobie? 

Dieta wątrobowa – komu jest potrzebna? 

Sposób odżywiania może zarówno wspierać zdrowie i regenerację wątroby, jak i doprowadzić do bardzo poważnych schorzeń tego narządu.

Wątroba jako jeden z najważniejszych organów w ludzkim organizmie, pełni kluczową rolę w metabolizmie, detoksykacji oraz magazynowaniu składników odżywczych, a jej prawidłowe funkcjonowanie jest ściśle związane z tym, co składa się na nasze codzienne posiłki.

Dieta wątrobowa to zbiór zaleceń żywieniowych dla pacjentów zmagających się m.in.: 

• ze stłuszczeniową chorobą wątroby,  
• ostrym i przewlekłym zapaleniem wątroby,  
• marskością wątroby,   
• toksycznym uszkodzeniem wątroby,   
• zapaleniem trzustki,   
• zapaleniem pęcherzyka żółciowego.  

Odpowiedni dobór produktów spożywczych, wyeliminowanie tych najbardziej obciążających oraz wdrożenie odpowiednich nawyków żywieniowych wspierają procesy regeneracyjne, zmniejszają stan zapalny oraz poprawiają funkcjonowanie wątroby.  

Kiedy warto zainteresować się dietą wątrobową?  

Zalecenia żywieniowe zwane „dietą wątrobową” dotyczą wszystkich pacjentów z rozpoznanymi chorobami wątroby, choć w zależności od rodzaju schorzenia oraz indywidualnych predyspozycji, jadłospisy pacjentów mogą się nieco różnić – np. w przypadku stłuszczenia wątroby dieta bazuje na normalnej ilości białka, ale już w chorobach przebiegających z encefalopatią wątrobową podaż białka powinna być ograniczona.

Każdy zdiagnozowany pacjent powinien omówić niezbędne modyfikacje swojej diety z lekarzem lub dietetykiem.

Dieta wątrobowa zalecana jest również w przypadku zdrowych osób, które chcą zadbać o swoją wątrobę, zwłaszcza jeśli zdają sobie sprawę, że znajdują się w grupie ryzyka takich chorób, jak:

• alkoholowa lub niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby,
• polekowe uszkodzenie wątroby,
• marskość wątroby (są to m.in. osoby z otyłością, nadużywające alkoholu, uzależnione od leków).  

Pierwsze sygnały chorej wątroby nie zawsze są oczywiste i łatwo je przeoczyć, a zaniepokoić i skłonić do diagnostyki powinny m.in.:   

• ogólne osłabienie organizmu, szybkie męczenie się niewspółmierne do wysiłku, 
• spadek nastroju, 
• ból, skurcze, ucisk, kłucie po prawej stronie brzucha, pod żebrami, 
• utrzymująca się niestrawność, 
• utrata masy ciała (bez deficytu kalorycznego), 
• żółte grudki na powiekach, zażółcenie białek oczu, 
• nierównomierne rozmieszczenie ciemniejszego pigmentu na skórze, 
• pajączki naczyniowe na klatce piersiowej i szyi, 
• ciemna barwa moczu, 
• obrzęki twarzy i kończyn. 

Objawy te mogą świadczyć o rozwijających się chorobach wątroby, a pierwszym wsparciem dla organizmu (przed zakończeniem procesu diagnostycznego i rozpoczęcia leczenia) jest wówczas lekkostrawna „dieta wątrobowa”.  

Co i jak jeść przy chorej wątrobie? 

Do ogólnych zaleceń diety wątrobowej powinni stosować się wszyscy pacjenci, u których rozpoznano choroby wątroby, a także osoby z grup ryzyka, czyli np. osoby otyłe, z zaburzeniami lipidowymi lub tarczycowymi, przyjmujące leki wpływające na funkcje wątroby czy z insulinoopornością.

Ogólne zasady żywienia w diecie wątrobowej to: 

1.  Spożywaj małe, regularne posiłki  

• jedz 5-6 małych objętościowo posiłków dziennie, pierwszy w ciągu godziny po obudzeniu się, a ostatni – przynajmniej dwie godziny przed snem,  
• przerwy między posiłkami powinny trwać 2-3 godziny, 
• nie przygotowuj posiłków poprzez ich smażenie, zwłaszcza na głębokim tłuszczu, zalecane jest gotowanie (w wodzie i na parze), pieczenie w folii lub naczyniu żaroodpornym oraz duszenie, 
• staraj się unikać przejadania się oraz jedzenia późnym wieczorem,  
• dokładnie przeżuwaj każdy kęs, 
• w przerwach między posiłkami nie podjadaj, możesz pić wodę mineralną lub inne obojętne napoje niesłodzone (np. słaba herbata). 

2.  Unikaj tłuszczów nasyconych i trans 

• ogranicz spożycie tłustego mięsa, smażonych potraw oraz produktów zawierających tłuszcze nasycone i tłuszcze trans, 
• wybieraj chude mięsa, takie jak drób (bez skóry), dobrej jakości ryby oraz zdrowe tłuszcze roślinne, np. oliwę z oliwek, dobre miękkie margaryny, olej rzepakowy,  
• wybieraj chudy nabiał, ogranicz spożycie pełnotłustego mleka, śmietany, tłustych serów.  

3.   Spożywaj dużo warzyw i owoców 

• włącz do diety warzywa liściaste, brokuły, marchewkę oraz owoce bogate w antyoksydanty, takie jak jagody, maliny, porzeczki, 
• staraj się unikać warzyw i owoców ciężkostrawnych oraz tych, które mogą powodować wzdęcia (np. kapusta, cebula, niektóre strączki). 

4.  Wybieraj lekkostrawne produkty zbożowe  

• spożywaj jasne pieczywo pszenne i kukurydziane, drobne kasze (np. manna), biały ryż, cienki makaron pszenny, 
• unikaj produktów pełnoziarnistych, razowych, grubych kasz czy pieczywa francuskiego. 

5.  Ogranicz spożycie cukru 

• unikaj słodyczy i słodkich wypieków,  
• unikaj słodzonych napojów gazowanych i soków, owoców o dużej zawartości fruktozy i wysokim indeksie glikemicznym, 
• jeśli musisz coś posłodzić, zastąp cukier niewielką ilością erytrytolu lub miodu pszczelego.  

6.  Pij dużo wody 

• utrzymuj odpowiednie nawodnienie, pijąc co najmniej 8 szklanek wody dziennie,  
• unikaj napojów gazowanych i energetycznych z wysoką zawartością kofeiny, cukru lub szkodliwych słodzików. 

7.   Unikaj soli, ostrych przypraw i przetworzonych produktów 

• ogranicz spożycie soli, która może prowadzić do nadciśnienia i obciążenia wątroby, 
• unikaj przetworzonej żywności, konserw, gotowych sosów i przypraw zawierających dużo soli i konserwantów, 
• wyeliminuj produkty z dodatkiem glutaminianu sodu oraz ostrymi przyprawami (chili, ocet, musztarda),   

8. Unikaj substancji toksycznych dla wątroby 

• całkowicie wyeliminuj alkohol, w tym również napoje niskoprocentowe (każdy gram etanolu przyczynia się do niszczenia komórek wątroby i postępowania choroby),  
• unikaj palenia czynnego i biernego (również papierosów elektronicznych),   
• ograniczaj kofeinę. 

Czytaj także: Czy suplementy diety działają? Definicja, wskazania, bezpieczeństwo, naturalne suplementy

Dieta wątrobowa – co jeść, a czego unikać 

Typ żywności	Zalecane	Niewskazane
Warzywa i owoce	-warzywa liściaste (szpinak, jarmuż), brokuły, marchew, ziemniaki, ogórek, buraki, pomidor, sałata, seler, kalarepa, por i inne     -owoce bogate w antyoksydanty (jagody, maliny, porzeczki, owoce cytrusowe i inne)	-warzywa i owoce ciężkostrawne i wzdymające, np. kapusta, cebula, niektóre strączki (groch, fasola)
Mięso	-chude mięso (drób bez skóry)  -dobrej jakości ryby	-tłuste mięsa (czerwone mięso, kaczka ze skórą)   – smażone potrawy mięsne    -mięso wysoko przetworzone (np. pasztety, kiełbasy) i konserwy mięsne  -zupy gotowane na wywarach z tłustego mięsa
Tłuszcze	– dobrej jakości tłuszcze roślinne, np. oliwa z oliwek, miękkie margaryny, olej rzepakowy, słonecznikowy	-produkty zawierające tłuszcze nasycone i trans, np. masło, smalec, margaryny twarde
Nabiał	-chudy nabiał, np. mleko niskotłuszczowe, jogurt naturalny, chude sery, gotowane jaja	– pełnotłuste mleko, śmietana, tłuste sery, sery topione, jaja smażone
Produkty zbożowe	-jasne pieczywo pszenne i kukurydziane     -drobne kasze (manna, kuskus)    -biały ryż, komosa ryżowa  -cienki makaron pszenny	– produkty pełnoziarniste i razowe (makarony, pieczywo)   – grube kasze (jęczmienna, gryczana)     – pieczywo francuskie  -słodkie wypieki
Cukry, słodycze, desery	– niewielka ilość erytrytolu lub miodu pszczelego do dosładzania (w razie konieczności)  -ograniczone ilości naturalnych cukrów w owocach	– słodkie wypieki (zwłaszcza torty i tłuste ciasta z kremem czy bitą śmietaną)    -słodycze, np. batony, czekolada, cukierki   – słodzone napoje gazowane i soki     – owoce o dużej zawartości cukrów prostych (winogrona, banany)
Napoje	– woda niegazowana (co najmniej 8 szklanek dziennie)  – słaba herbata   -napary ziół (przy uszkodzeniach wątroby polecany jest ostropest plamisty)	– napoje alkoholowe (wszystkie rodzaje)    -napoje gazowane i energetyczne (wysoka zawartość cukru, kofeiny, szkodliwych słodzików)  -soki i nektary
Sól i inne przyprawy	– niewielkie ilości soli     – świeże zioła (bazylia, pietruszka, oregano, bazylia i inne)	-produkty z dodatkiem glutaminianu potasu     -ostre przyprawy (chili, chrzan, ocet, musztarda)
Substancje toksyczne		-alkohol (wszystkie rodzaje)     -palenie papierosów (czynne i bierne)   -nadmierna ilość kofeiny  -niektóre leki

Dieta dla wątroby – przykładowy jadłospis na jeden dzień (ok. 2000 kcal) 

Śniadanie: Owsianka z jagodami 

• Składniki: 1/2 szklanki płatków owsianych (górskich), 1 szklanka mleka roślinnego, 1/2 szklanki jagód, 1 łyżka nasion chia, 1 łyżeczka miodu     

• Przygotowanie: ugotować płatki owsiane w mleku, na koniec dodać jagody, nasiona chia, a gdy nieco wystygnie również miód  

• Kaloryczność: 330 kcal 

Drugie Śniadanie: Kanapki z awokado i jajkiem 

• Składniki: 2 kromki jasnego pszennego pieczywa, 1/2 awokado, 1 jajko, 1 łyżeczka oliwy z oliwek  

• Przygotowanie: ugotować jajko na twardo, rozgnieść awokado i rozsmarować na chlebie, pokroić jajko i położyć na kanapkach, skropić oliwą z oliwek  

• Kaloryczność: 370 kcal 

Obiad: Pieczony łosoś z komosą ryżową i warzywami 

• Składniki: 150g filetu z łososia, 1 szklanka ugotowanej komosy ryżowej, 1 marchewka, 1 szklanka gotowanego szpinaku, 1 szklanka brokułów, 1 łyżka oliwy z oliwek (120 kcal). 

• Przygotowanie: piec łososia i warzywa w folii w piekarniku przez 20 minut w temperaturze 200°C. Podawać z ugotowaną komosą ryżową 

• Kaloryczność: 715 kcal 

Podwieczorek: Smoothie z bananem i szpinakiem 

• Składniki: 1 banan, 1 szklanka świeżego szpinaku, 1 szklanka mleka roślinnego (np. migdałowego lub owsianego), 1 łyżeczka miodu (opcjonalnie)  

• Przygotowanie: zblendować wszystkie składniki do uzyskania gładkiej konsystencji. Podawać schłodzone. 

•  Kaloryczność: 250 kcal 

Kolacja: Grillowany indyk z sałatką 

• Składniki: 150g filetu z indyka, 1 szklanka mieszanki sałat, 1/2 awokado, 1/2 szklanki pomidorków koktajlowych, 1 łyżka oliwy z oliwek  

• Przygotowanie: zgrillować indyka bez skóry, podać z sałatą, awokado i pomidorkami koktajlowymi, skropić oliwą. 

• Kaloryczność: 445 kcal 

To również może Cię zainteresować:

Dieta DASH – zasady, przepisy. Najzdrowsza dieta obok śródziemnomorskiej