Zapalenie pęcherzyka żółciowego – przyczyny
Pęcherzyk żółciowy (powszechnie i nieprawidłowo nazywany woreczkiem żółciowym) to niewielki, gruszkowaty narząd służący do magazynowania i zagęszczania żółci. Zlokalizowany jest w prawym podżebrzu i połączony za pomocą dróg żółciowych z wątrobą i dwunastnicą. Zapalenie pęcherzyka żółciowego może mieć przebieg ostry lub przekształcić się w stan przewlekły, dokuczający pacjentowi przez długi czas. W obu przypadkach zapalenie pęcherzyka żółciowego wymaga pilnej interwencji medycznej, gdyż powikłania mogą doprowadzić do perforacji i przetoki pęcherzyka, a w konsekwencji zatkanie światła jelita i niedrożności jelit.
Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego
Aż w 90-95% przypadków nagłe, ostre, bardzo bolesne dolegliwości dotyczące pęcherzyka żółciowego wynikają z zablokowania przewodu przez kamień żółciowy i są konsekwencją rozwijającej się kamicy żółciowej. Jest choroby polegającej na tworzeniu się złogów (kamieni) w wydzielanej przez wątrobę żółci. Odkładające się złogi oraz tzw. szlam żółciowy blokują odpływ żółci z pęcherzyka żółciowego, a zalegająca żółć i produkty jej przemian chemicznych podrażniają błony śluzowe pęcherzyka, wywołują uwalnianie czynników procesu zapalnego, wzrost ciśnienia w świetle pęcherzyka i upośledzenie przepływ krwi w błonie śluzowej jego ścianek.
Pozostałe 5-10% przypadków zapalenia pęcherzyka żółciowego o ostrym przebiegu ma podłoże niezwiązane z kamicą żółciową (bezkamicze zapalenie pęcherzyka żółciowego) i może wystąpić np.:
- po poważnych urazach,
- po operacjach chirurgicznych,
- w wyniku oparzeń,
- w przebiegu infekcji (bakteryjne zapalenie pęcherzyka żółciowego, np. u pacjentów z cukrzycą),
- w przebiegu chorób nowotworowych wątroby lub trzustki,
- w sepsie.
Przewlekłe zapalenie pęcherzyka żółciowego
Uważa się, że przewlekłe zmiany zapalne to wynik długotrwałego, mechanicznego drażnienia błon śluzowych pęcherzyka przez kamienie żółciowe i szlam żółciowy, a także efekt nawracających ataków kolki żółciowej prowadzących do włóknienia i pogrubienia ścian pęcherzyka.
Zapalenie pęcherzyka żółciowego – objawy
W przypadku ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego, najbardziej typowym objawem jest kolka utrzymująca się ponad 6 godzin. To napadowy, ostry ból brzucha w okolicy prawego podżebrza, pojawiający się najczęściej po tłustym posiłku. Ból może promieniować pod prawą łopatkę i do prawego ramienia, mogą mu też towarzyszyć:
Lekarz u pacjenta z kolką żółciową często sprawdza tzw. objaw Chełmońskiego, czyli zwiększone dolegliwości bólowe po lekkim uderzeniu w prawy łuk żebrowy, a także objaw Murphy’ego, czyli odruch wstrzymania przez pacjenta głębokiego wdechu z powodu nagłego, silnego bólu podżebrza.
W przypadku przewlekłego zapalenia pęcherzyka żółciowego pacjenci odczuwają ból o zróżnicowanym nasileniu. Najczęściej w lokalizacji typowej dla bólów ostrych i również promieniujący do łopatki, ale czasami dolegliwości dotyczą innych, niekojarzących się z pęcherzykiem żółciowym częściach brzucha. U pacjentów z zapaleniem przewlekłym mogą pojawiać się epizody kolki żółciowej. Nie u wszystkich chorych są jednak silne i alarmujące, czasami bywają uznawane za niestrawność i ignorowane. Wraz z rozwojem przewlekłego zapalenia pęcherzyka żółciowego, napadowe bóle mogą jednak nabrać stałego charakteru, a pacjentom dokuczają wówczas również:
- wzdęcia,
- mdłości,
- częste odbijanie,
- zły posmak w ustach,
- zauważalne bywa też zażółcenie białek oczu i skóry.
Polecamy: Ból w nadbrzuszu – jak boli górna część brzucha? Kiedy ból w nadbrzuszu jest groźny?
Czynniki ryzyka zapalenia pęcherzyka żółciowego
Kamica żółciowa i stany zapalne pęcherzyka żółciowego mogą dotyczyć nawet co piątego dorosłego mieszkańca Europy. Do najważniejszych czynników ryzyka rozwoju choroby należy nie tylko wiek czy płeć, ale też niezdrowy styl życia. Uważa się, że w grupach największego ryzyka zachorowania na zapalenie pęcherzyka żółciowego znajdują się:
- kobiety powyżej 40 roku życia (panie chorują nawet czterokrotnie częściej niż panowie),
- osoby z kamicą żółciową w wywiadzie rodzinnym,
- osoby z nadwagą i otyłością,
- osoby stosujące niezdrową dietę bogatą w tłuszcze nasycone i niskowartościowy błonnik,
- pacjenci z cukrzycą i zespołem metabolicznym,
- pacjentki w ciąży lub pacjentki, które mają za sobą kilka ciąż,
- pacjentki stosujące hormonalną terapię zastępczą lub pigułki antykoncepcyjne,
- osoby, które w krótkim czasie znacząco straciły na wadze.
Zapalenie pęcherzyka żółciowego w ciąży
Zgłaszane przez ciężarną pacjentkę dolegliwości bólowe w prawym podżebrzu często interpretowane są jako charakterystyczny dla III trymestru zespół Hellp, czyli grupa objawów obejmujących niedokrwistość hemolityczną, niski poziom płytek krwi oraz podwyższony poziom enzymów wątrobowych.
Zdarza się jednak, że przyczyny takiego bólu są pozapołożnicze i wynikają z kamicy żółciowej. U przyszłych mam ryzyko krystalizacji kamieni żółciowych jest najwyższe w II i III trymestrze. Przyczyną są zachodzące w tym czasie w organizmie zmiany hormonalne.
Zapalenie pęcherzyka żółciowego u kobiet ciężarnych nie zdarza się często, ale stanowi drugą (po zapaleniu wyrostka robaczkowego) najważniejszą przyczynę interwencji chirurgicznych podejmowanych w tym szczególnym dla kobiety czasie. Jeśli przypadek nie wymaga pilnego leczenia operacyjnego, u ciężarnej pacjentki wdraża się terapię zachowawczą polegającą na leczeniu przeciwbólowym i rozkurczowym, ścisłej diecie wątrobowej, a czasem też antybiotykoterapii, a interwencję chirurgiczną planuje się na czas po porodzie.
Polecamy: Ból brzucha i ból w podbrzuszu w ciąży – jak rozpoznać, co oznacza?
Zapalenie pęcherzyka żółciowego – leczenie
Każdy pacjent z podejrzeniem zapalenia pęcherzyka żółciowego powinien pilnie skontaktować się z lekarzem, nawet gdy początkowo silny ból zaczyna przemijać. Konsekwencją zaniedbania stanu zapalnego pęcherzyka może być jego pęknięcie (perforacja) i rozprzestrzenianie się żółci po jamie brzusznej. Prowadzi to do stanu zapalnego otrzewnej, stanowiącego zagrożenie życia pacjenta.
Zalecenia dla pacjenta z rozpoznaniem ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego to:
- wprowadzenia ścisłej diety,
- leczenie przeciwbólowe (NLPZ, np., diklofenak lub ketoprofen, leki opioidowe w przypadku silniejszego bólu) i rozkurczowe (drotaweryna, hioscyna, papaweryna),
- antybiotykoterapia lekiem o szerokim spektrum działania, np. cefalosporyną III generacji, cyprofloksacyną, czasami łącznie z metronizadolem lub amoksycyliną z kwasem klawulanowym,
- leczenie definitywne – z wyboru jest to cholecystektomia, czyli operacyjne usunięcie pęcherzyka wraz ze złogami (w większości przypadków zabieg wykonuje się laparoskopowo).
Przewlekłe zapalenie pęcherzyka żółciowego jest wskazaniem do cholecystektomii, najczęściej metodą laparoskopową, rzadziej klasyczną.
Wszyscy pacjenci po usunięciu pęcherzyka żółciowego przez 2-3 miesiące powinni unikać wysiłku i dźwigania ciężkich przedmiotów, by uniknąć powikłania w postaci przepukliny pępkowej.
U pacjentów ze skłonnościami genetycznymi, po usunięciu woreczka żółciowego wciąż mogą powstawać kamienie żółciowe – mówi się wówczas o kamicy przewodowej, gdyż złogi odkładają się w przewodach żółciowych.
Dieta przy zapaleniu woreczka żółciowego
Dieta pacjenta z chorym pęcherzykiem żółciowym powinna być zbliżona do diety wątrobowej, czyli diety lekkostrawnej, normobiałkowej, niskotłuszczowej, z ograniczeniem błonnika pokarmowego, bazującej na 5-6 regularnych, niewielkich posiłkach spożywanych w ciągu dnia w równych odstępach czasu. W jadłospisie chorego nie powinno zabraknąć:
- wartościowego białka (produkty mleczne, w tym nabiał do 2% tłuszczu, chude ryby, chude białe mięso, białko jaj),
- owoców i większości warzyw (najlepiej w postaci rozdrobnionej i gotowanej, np. przeciery, musy lub puree),
- produktów bogatych w witaminy A, E oraz C (np. roślinne źródła beta-karotenu, takie jak marchew, dynia, pomidory, cukinia, nać pietruszki, koper),
- węglowodanów niskobłonnikowych (jasne pieczywo pszenne, chleb typu graham, biały makaron, drobniejsze kasze, np. kuskus, jaglana, jęczmienna drobna).
Niewskazane są natomiast:
- warzywa kapustne a także m.in. ogórki, rzodkiewka, papryka, cebula, czosnek, por, fasolka szparagowa, groszek zielony, suche nasiona roślin strączkowych, rzepa, kalarepa,
- owoce niedojrzałe i surowe oraz suszone,
- produkty tłuste (majonez, smalec, słonina, boczek, łój, żółtko jaj, śmietana, tłuste mięsa i sery, np. żółte, pleśniowe, ricotta, mascarpone, burrata, mozarella),
- dania smażone i na zasmażkach,
- alkohol,
- używki (kawa, mocna herbata),
- ostre przyprawy,
- słodycze oraz żywność wysoko przetworzona (chipsy, dania garmażeryjne),
- słodzone napoje, soki, owoce o dużej zawartości cukrów prostych i wysokim indeksie glikemicznym,
- miód, dżemy.
Pacjenci z kamicą żółciową i zapaleniem pęcherzyka żółciowego powinni omówić z lekarzem możliwość suplementacji witaminy C, istotnej dla prawidłowych funkcji ich układu immunologicznego.
