O hipoglikemii mówimy wówczas, gdy poziom cukru we krwi spada poniżej wartości 70 mg/dl. Stan ten najczęściej występuje u osób chorujących na cukrzycę, które przyjmują insulinę lub leki obniżające glikemię. Znacznie rzadziej zdarza się, by niedocukrzenia dotyczyły osób bez cukrzycy. Jednym z takich przypadków jest hipoglikemia reaktywna, czyli pojawiająca się po posiłkach, w szczególności tych zawierających większe ilości węglowodanów.
Gwałtowne wahania cukru po posiłkach
Fizjologicznie cukier po posiłkach wzrasta (do górnej granicy normy), a potem łagodnie się obniża (do dolnej granicy normy). U osób, które doświadczają hipoglikemii reaktywnej, cukier po posiłkach najczęściej wzrasta powyżej przyjętej normy, ale później gwałtownie i nadmiernie się obniża. W efekcie pojawia się niedocukrzenie.
Aby mówić o hipoglikemii reaktywnej, muszą być spełnione trzy warunki:
- pojawiają się objawy hipoglikemii po 3-5 godzinach po posiłku;
- objawy te są potwierdzone badaniami – poniżej 55 mg/dl (najlepiej w surowicy, ewentualnie glukometrem po rozpoznaniu);
- hipoglikemia ustępuje po spożyciu węglowodanów.
Aby mieć pewność, że doświadczamy hipoglikemii reaktywnej, warto zwrócić uwagę na dodatkowe kwestie:
- występuje po posiłkach bogatych w węglowodany;
- nie występuje w nocy ani na czczo;
- nie występuje podczas wysiłku fizycznego.
Innymi słowy jest to nieprawidłowa reakcja organizmu na wysokoenergetyczny posiłek, a nie efekt diety niskoenergetycznej czy wyczerpującej aktywności fizycznej.
Statystyki pokazują, że stosunkowo wiele osób zgłasza objawy hipoglikemii reaktywnej, ale jedynie nielicznej grupie objawom towarzyszy faktyczne obniżenie stężenia glukozy we krwi. W takich wypadkach nie diagnozuje się hipoglikemii reaktywnej.
Polecamy: Powikłania cukrzycy – wczesne i późne. Jak wygląda leczenie powikłań cukrzycy
Przyczyny hipoglikemii poposiłkowej
Hipoglikemia po posiłku może być efektem resekcji żołądka lub jelita cienkiego oraz może być związana z wczesną fazą rozwoju cukrzycy typu 2. Trzeci przypadek – najciekawszy – to hipoglikemia u osób bez w/w schorzeń. Wówczas mówimy o tzw. hipoglikemii reaktywnej idiopatycznej, inaczej samoistnej. Jej geneza nie jest do końca wyjaśniona, jako najbardziej prawdopodobne przyczyny podaje się: zwiększone wydzielanie insuliny, zwiększoną wrażliwość tkanek obwodowych na działanie insuliny, zmniejszone wydzielanie hormonów o działaniu przeciwstawnym do działania insuliny (np. glukagonu) oraz zwiększone wydzielanie glukozy z moczem po posiłkach. U osób zdrowych, doświadczających niedocukrzeń reaktywnych, najczęściej są one powodowane zbyt późnym, ale jednocześnie zbyt dużym wydzielaniem własnej insuliny w odpowiedzi na posiłek węglowodanowy.
Hipoglikemia reaktywna jako zapowiedź cukrzycy typu 2
Hipoglikemia po posiłkach bywa zaliczana do objawów stanu przedcukrzycowego. Jest to etap poprzedzający rozwój pełnoobjawowej cukrzycy typu 2, kiedy dochodzi do zaburzeń gospodarki węglowodanowej. W tym mechanizmie hipoglikemia reaktywna wiąże się z insulinoopornością. Przy małej wrażliwości tkanek na insulinę trzustka wydziela duże jej ilości, by niejako przełamać opór organizmu wobec tego hormonu. Znacznie zwiększone wydzielanie insuliny w odpowiedzi na posiłek prowadzi do takiej sytuacji, że energia z tego posiłku szybko jest „konsumowana”, czyli transportowana do komórek, a we krwi ciągle jeszcze pozostaje sporo insuliny. W ten sposób po kilku godzinach od posiłku pojawiają się symptomy niedocukrzenia. Wynika to z faktu, że siła działania insuliny jest zależna od jej ilości – im więcej aktywnej insuliny mamy w organizmie, tym agresywniej obniża ona poziom cukru we krwi.
Polecamy: Glukagon – kiedy badać jego stężenie we krwi? Normy, interpretacja wyników, jak podawać?
Hipoglikemia reaktywna – diagnostyka
Punktem wyjścia do diagnostyki laboratoryjnej jest dobrze zebrany wywiad. Jeśli objawom niedocukrzenia nie towarzyszą inne choroby, wówczas należy wykonać stosowne badania. Niestety nie ma w Polsce oficjalnych wytycznych, jak to zrobić. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne, które wyznacza standardy monitorowania zaburzeń gospodarki węglowodanowej, nie zajmuje się przypadkami hipoglikemii poposiłkowej.
W praktyce najczęściej wykonuje się przedłużony test obciążenia glukozą. Glikemię monitoruje się po 120, 150, 180 i 240 minutach od podania 75 g glukozy.
Diagnozę hipoglikemii reaktywnej można też oprzeć na badaniach wykonywanych w domu glukometrem, jednak taka diagnostyka zawsze może być podważona ze względu na dopuszczalny zakres błędów urządzeń do pomiaru.
Hipoglikemia poposiłkowa – leczenie
Zbyt niski poziom cukru we krwi występujący u osób zdrowych po posiłkach nie prowadzi do utraty przytomności, co może mieć miejsce w przypadku osób chorujących na cukrzycę i doświadczających ciężkich niedocukrzeń. Nie jest to zatem stan zagrażający zdrowiu czy życiu, a jedynie mający przełożenie na samopoczucie, ale też prowadzący do przyrostu masy ciała. Częste hipoglikemie, wymagające dojadania dodatkowych węglowodanów po obfitym obiedzie czy kolacji, mogą prowadzić do nadmiaru kilogramów.
Nie ma leków, które by minimalizowały ryzyko niedocukrzeń reaktywnych. Postępowanie sprowadza się głównie do modyfikacji diety. Mówiąc najprościej, nie należy dawać organizmowi okazji do wydzielania dużych ilości insuliny. Dlatego należy:
- stosować dietę dobrze zbilansowaną, najlepiej opartą na metodzie Zdrowego Talerza;
- węglowodany proste i szybko wchłaniające się zastąpić węglowodanami złożonymi o niskim indeksie glikemicznym;
- unikać cukrów prostych (w tym słodkich napojów, soków owocowych i nadmiaru owoców);
- komponować posiłki złożone (węglowodany, białko, tłuszcze), bogate w błonnik;
- jeść regularnie małe porcje, unikać okresów głodzenia się, po których następuje bardzo obfity posiłek;
- wyeliminować z diety alkohol.
W momencie wystąpienia hipoglikemii reaktywnej należy podnieść poziom cukru we krwi, przyjmując niewielkie ilości cukrów prostych, po których powinny ustąpić objawy takie jak drżenie rąk, apetyt czy bóle głowy. Ważne jest, by w efekcie niedocukrzenia się nie przejadać, bo łatwo można wpaść w schemat błędnego koła: obfity posiłek – niedocukrzenie – obfity posiłek.
Polecane artykuły:
Depresja u mężczyzn – walka ze społecznym tabu. Jak pomóc mężczyźnie z depresją? 
Wysypka na twarzy – przyczyny. O czym świadczą grudki, krostki lub plamy na twarzy? 
Rak skóry – przyczyny, objawy, rokowania. Jakie są szanse na leczenie? 
Objaw Blumberga – charakterystyka. Kiedy występuje i jak wygląda badanie? 
