Larwy w ciele człowieka? Muszyca – choroba, która rozwija się w ranach

Co to jest muszyca? 

Muszyca (myiasis) to choroba pasożytnicza wywoływana przez larwy much, które odżywiają się żywymi lub martwymi tkankami swojego żywiciela. Jest powszechnym problemem weterynaryjnym, ale spotykana jest również u ludzi.

Schorzenie to może mieć charakter:

• powierzchowny (dotyczący płytkich skaleczeń lub skóry nieuszkodzonej),
• głębszy, gdy larwy penetrują ciężkie, przewlekłe rany oraz jamy ciała, takie jak ucho, jama ustna czy odbyt.

Muszyca u ludzi występuje stosunkowo rzadko, zwłaszcza w krajach o klimacie umiarkowanym, jednak stanowi poważny problem w strefach tropikalnych i subtropikalnych.   

Czytaj także: Pasożyty u dzieci – jak je rozpoznać i leczyć

Muszyca – przyczyny  

Główną przyczyną muszycy u człowieka jest kontakt z jajami lub larwami much, które pasożytują na żywych organizmach i wnikają w tkanki, gdzie rozwijają się i odżywiają.

Muszycę u ludzi wywołują różne gatunki much z kilku rodzin owadów dwuskrzydłych (Diptera), głównie z rodzin Calliphoridae (plujkowate), Sarcophagidae (muchy mięsne) oraz Oestridae (gzy). Część z nich to gatunki tropikalne, ale istnieją również muchy zdolne do wywoływania muszycy w warunkach europejskich, także w Polsce.

Najważniejsze gatunki wywołujące muszycę u ludzi: 

1. Cochliomyia hominivorax – tzw. screw worm, występuje głównie w Ameryce Środkowej i Południowej. Wywołuje muszycę obligatoryjną (larwy much rozwijają się wyłącznie w żywych tkankach), znana jest z agresywnej inwazji w ranach. 
2. Muchówka ludzka (dermatobia hominis) – żyje głównie na terenie Ameryki Południowej, od południowo-wschodniego Meksyku po północną Argentynę, Chile i Urugwaj. Samice składają jaja na komarach lub muchach, a te przenoszą je na skórę człowieka.   
3. Plujka złocista (lucilia sericata) – gatunek występujący w Europie, w tym w Polsce. Może wywoływać muszycę fakultatywną (larwy rozwijają się w martwej tkance, ale mogą penetrować też zdrowe struktury żywiciela), głównie u osób z przewlekłymi ranami, odleżynami, martwicą. Sterylne larwy tego owada są wykorzystywane terapeutycznie w leczeniu trudno gojących się ran (larwoterapia). 
4. Plujka czarna (phormia regina) – obecna w klimacie umiarkowanym, w tym w Europie Środkowej. Występuje często w warunkach niedostatecznej higieny, może kolonizować rany, np. u pacjentów hospitalizowanych, w złym stanie ogólnym. 
5. Mucha ścierwicowata (sarcophaga carnaria) – jeden z bardziej agresywnych gatunków występujących w Polsce. Może wywoływać muszycę jamy ustnej, nosa lub okolicy odbytu u osób niesamodzielnych, zaniedbanych. Szybko kolonizuje tkanki martwicze i zakażone. 

Czytaj także: Ugryzienie muchy końskiej – jak wygląda? Co stosować i jak leczyć?

Muszyca – jak dochodzi do zakażenia? 

Muszyca u ludzi rozwija się, gdy owad składa jaja w sprzyjających dla niego warunkach, takich jak wilgotne, uszkodzone lub martwicze tkanki, a czasem też wilgotne bandaże lub nawet odzież. Po wylęgu, larwy muchówek penetrują tkankę skórną lub błony śluzowe i zaczynają się odżywiać, prowadząc do rozwoju lokalnych zmian zapalnych i uszkodzeń.

Czynniki zwiększające ryzyko wystąpienia muszycy: 

• zaniedbane rany – owrzodzenia, odleżyny, martwica,  
• zła higiena osobista – szczególnie u osób starszych, niesamodzielnych, bezdomnych, 
• podróże do krajów tropikalnych – zwłaszcza bez odpowiedniej profilaktyki (skutecznych środków odstraszających owady), 
• bezdomność i skrajne ubóstwo – sytuacje związane z ograniczonym dostępem do opieki zdrowotnej i sanitarnej.  

Czytaj więcej: Zakażenie rany – jak wygląda i jak się przed nim chronić?

Muszyca – objawy 

Objawy muszycy zależą od lokalizacji inwazji larw oraz od liczby pasożytów. Zmiany mogą być bardzo bolesne, prowadzić do powikłań, a w skrajnych przypadkach – do zakażeń ogólnoustrojowych.  

Muszyca skórna

Muszyca skórna (muszyca skóry nieuszkodzonej lub uszkodzonej) – najczęstsza postać muszycy, występuje głównie w klimacie tropikalnym (np. stanowi częste powikłanie ran wojennych), ale także u pacjentów z zaniedbanymi ranami w Europie. Częste objawy muszycy skórnej to: 

• obrzęk i zaczerwienienie skóry,  
• bolesny guzek lub przetoka z wydzieliną (w muszycy skórnej typu guzowatego widoczne jest często centralne ujście przetoki, przez które larwa oddycha),  
• intensywny stan zapalny w przypadku muszycy rozwijającej się w ranie, 
• nieprzyjemny, gnilny zapach z rany,  
• widoczne poruszające się larwy w ranie,  
• uczucie „pełzania” pod skórą.  

Muszyca uszna

Muszyca uszna (muszyca słuchowa) to do ludzkiego ucha trafiają jaja lub larwy much, zwykle z powodu braku higieny lub ran kanału słuchowego. Objawy muszycy usznej to: 

• ból ucha (otalgia), 
• szumy uszne, świąd, 
• sącząca się wydzielina (czasem krwista), 
• w zaawansowanych przypadkach – uszkodzenia błony bębenkowej.  

Czytaj także: Zapalenie ucha – środkowego, zewnętrznego, wewnętrznego. Leczenie i przyczyny

Muszyca oka

Muszyca oka to rzadka, ale bardzo niebezpieczna postać choroby, może prowadzić do zapalenia błony naczyniowej oka, jaskry i odwarstwienia siatkówki. Objawy muszycy ocznej to: 

• zaczerwienienie spojówek, 
• silny ból oka, łzawienie, 
• pogorszenie ostrości widzenia, 
• w zaawansowanych przypadkach – uszkodzenia struktur oka i trwała utrata wzroku. 

Czytaj także: Zapalenie nerwu wzrokowego – przyczyny, objawy leczenie

Muszyca jamy ustnej, odbytu, dróg moczowo-płciowych

Muszyca jamy ustnej, odbytu, dróg moczowo-płciowych dotyczy pacjentów z niedostatkami higieny, zaburzeniami świadomości, czasem przewlekle chorych i zaniedbanych. Objawy muszycy jam ciała to: 

• obrzęk, pieczenie i bolesność jamy ustnej, okolic odbytu i narządów płciowych, 
• owrzodzenia, gnilny zapach, 
• obecność larw w śluzówce.  

Muszyca – leczenie i diagnostyka  

Rozpoznanie muszycy u człowieka wymaga przede wszystkim dokładnego badania fizykalnego oraz zebrania szczegółowego wywiadu, zwłaszcza jeśli pacjent przebywał w krajach o podwyższonym ryzyku (strefy tropikalne) lub znajduje się w grupie ryzyka (rany przewlekłe, odleżyny, złe warunki higieniczne, bezdomność).

Chorobę diagnozuje się na podstawie

• objawów klinicznych muszycy,
• obecności larw lub jaj muchówek w próbkach pobranych ze skóry, ran lub z jam ciała (także w kale czy w plwocinie).

Pomocne w diagnostyce mogą być: badanie dermatoskopowe, USG tkanek miękkich, tomografia komputerowa (w muszycy ocznej, usznej lub w jamach ciała).  

Leczenie muszycy opiera się na szybkim usunięciu pasożyta i zahamowaniu procesu zapalnego oraz wtórnych infekcji. Wybór metody zależy od lokalizacji zmian, liczby larw oraz stanu ogólnego pacjenta. Typowy przebieg leczenia muszycy: 

1. Usunięcie larw – larwy much są usuwane mechanicznie z ran, skóry czy otworów ciała. W muszycy guzowatej (skóry nieuszkodzonej) stosuje się zatkanie otworu oddechowego larwy (np. wazeliną, olejkiem parafinowym lub smarem), co powoduje to duszenie pasożyta i ułatwia jego wydobycie. W przypadku wielu pasożytujących larw konieczne może być chirurgiczne oczyszczenie rany. 
2. Leczenie farmakologiczne – zwykle antybiotykoterapia (stosowana w przypadku nadkażenia bakteryjnego lub profilaktycznie, szczególnie przy zmianach głębokich lub u pacjentów z immunosupresją) oraz leki przeciwpasożytnicze (w niektórych przypadkach stosuje się doustnie iwermektynę zapewniającą długotrwałą ochronę przed rozwojem larw – zwłaszcza przy muszycy rozsianej lub trudno dostępnej). 
3. Leczenie wspomagające – dbałość o higienę rany, regularne zmiany opatrunków, leczenie ran przewlekłych i chorób podstawowych (np. cukrzycy). Jeśli to konieczne – hospitalizacja.  

Muszyca w Polsce – czy to realne zagrożenie?   

Muszyca, choć uważana za chorobę egzotyczną, może wystąpić również w warunkach europejskich, w tym w Polsce.

Następstwa nierozpoznanej i nieleczonej muszycy mogą być bardzo poważne – od wtórnych infekcji, przez trwałe niszczenie tkanek i struktur organizmu, aż po zakażenie ogólnoustrojowe.

Zarówno personel medyczny, jak i pacjenci powinni traktować muszycę jako realne zagrożenie w określonych warunkach, ale jednocześnie pamiętać, że wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie pozwalają na całkowite wyleczenie i uniknięcie poważnych następstw zdrowotnych.  

Może Cię również zainteresować: