Co to jest obrzęk płuc?
W prawidłowych warunkach za wymianę gazową odpowiedzialne są pęcherzyki płucne, które wypełniają się powietrzem. W tych niewielkich strukturach tlen przedostaje się do krwiobiegu, a odbierany jest dwutlenek węgla, który następnie wydychamy.
Czasem jednak dochodzi do anomalii – w pęcherzykach płucnych gromadzi się płyn, który uniemożliwia oddychanie. Mamy wtedy do czynienia z obrzękiem płuc. Taki stan wiąże się z bezpośrednim zagrożeniem życia.
Przyczyny obrzęku płuc
Obrzęk płuc u pacjentów najczęściej spowodowany jest ostrą niewydolnością serca. W wyniku tego schorzenia dochodzi do zastoju krwi w krążeniu płucnym. Co to oznacza? Serce na skutek swojej niewydolności nie pompuje wystarczającej ilości krwi i ta gromadzi się n.in. w naczyniach krwionośnych płuc. Stamtąd przesiąka do światła (inaczej: środka) pęcherzyków płucnych.
A jakie są przyczyny ostrej niewydolności serca? To przede wszystkim:
- ostry zespół wieńcowy i jego powikłania,
- przełom nadciśnieniowy (gwałtowny wzrost ciśnienia krwi),
- zaburzenia rytmu serca,
- zaawansowane wady zastawek serca,
- zaostrzenie przewlekłej niewydolności serca (może do tego dojść w wyniku infekcji).
Ponadto specjaliści wyróżnili kilka pozasercowych przyczyn obrzęku płuc. Należy do nich:
- wdychanie substancji toksycznych,
- zapalenie płuc,
- udar mózgu,
- podtopienie,
- zachłyśnięcie,
- uraz klatki piersiowej,
- przewodnienie, czyli zbyt duża objętość płynów w organizmie,
- sepsa,
- zapalenie trzustki,
- zażywanie narkotyków (takich jak np. heroina).
Co ważne, zdarza się również, że obrzęk płuc dotyka osoby przebywających na dużych wysokościach. Mówimy wtedy o wysokogórskim obrzęku płuc.
Warto w tym miejscu dodać, że obrzęk płuc u osób zdrowych występuje niezwykle rzadko. Dużo gorzej wygląda sytuacja w przypadku pacjentów, u których rozpoznano już chorobę serca.
Obrzęk płuc – objawy
Trudno jest przygotować się na ewentualny obrzęk płuc, ponieważ objawy choroby pojawiają się nagle. Na co więc zwrócić uwagę?
O obrzęku płuc mogą świadczyć następujące sytuacje:
- u chorego występuje silna duszność,
- może występować sinica ust, kaszel oraz odkrztuszanie pienistej wydzieliny (zabarwionej na różowo),
- chory nagle staje się blady i spocony,
- może pojawić się przyspieszony, płytki oddech, określany przez niektórych jako „charczący”.
Odruchem obronnym organizmu jest przyjęcie pozycji siedzącej, przy której oddychanie staje się łatwiejsze.
Ponadto pacjent dotknięty obrzękiem płuc odczuwa silny niepokój. Równolegle mogą pojawić się objawy innej choroby, która jest bezpośrednią przyczyną obrzęku płuc. W takim wypadku chorzy będą odczuwać np. kołatanie serca lub ból w klatce piersiowej.
Czytaj więcej: Duszność – co ją mogło spowodować? Kiedy udać się do lekarza?
Postępowanie w sytuacji obrzęku płuc
Bez względu na powód, wystąpienie silnych duszności zawsze jest alarmujące. W takiej sytuacji natychmiast wezwij pogotowie (dzwoniąc pod numer 999 lub 112). W międzyczasie posadź pacjenta w wygodnej pozycji, ułatwiającej mu oddychanie. Dobrze jest też otworzyć okno, by zapewnić dostęp świeżego powietrza.
Jeżeli osoba z obrzękiem płuc choruje pulmonologicznie i posiada koncentrator tlenu, pomocne może okazać się podanie tlenu.
Co jeszcze możesz zrobić do czasu przyjazdu karetki? Przede wszystkim uważnie obserwuj chorego i w razie zatrzymania krążenia, podejmij resuscytację krążeniowo-oddechową. Należy ją kontynuować do czasu przywrócenia krążenia lub do momentu przyjazdu służb ratowniczych.
Czytaj także: Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach – krok po kroku jak działać, schematy RKO, scenariusz rozmowy z dyspozytorem
Obrzęk płuc – diagnostyka
Jak wygląda diagnostyka w przypadku obrzęku płuc?
Lekarz najpierw przeprowadzi wywiad z pacjentem lub najbliższą mu osobą. Będzie także starał się zauważyć typowe zmiany na podstawie badań. Pełną diagnostykę wykonuje się najczęściej w warunkach szpitalnych i ma ona na celu ustalenie przyczyny obrzęku.
Zleca się zwykle:
- badanie laboratoryjne krwi,
- EKG,
- RTG klatki piersiowej,
- UKG (czyli echo serca).
Dalsza diagnostyka zależy od podejrzewanej przez lekarza przyczyny.
Obrzęk płuc – leczenie
Istnieje kilka metod leczenia obrzęku płuc. W każdej z nich liczy się przede wszystkim czas, ponieważ to właśnie on decyduje o szansach na przeżycie i odzyskanie zdrowia.
Czego może spodziewać się pacjent po przewiezieniu do szpitala?
Po pierwsze jest mu podawany tlen w dużym przepływie, a następnie leki moczopędne dożylnie. Po drugie, sprawdza się ciśnienie tętnicze i – odpowiednio do wyniku pomiaru – lekarz dobiera leki, które mają je ustabilizować.
Co, jeśli mimo zastosowanych metod stan chorego się nie poprawia? Może być konieczna intubacja, czyli umieszczenie plastikowej rurki w tchawicy pacjenta, co zapewni lepszą drożność dróg oddechowych.
Kluczowe pozostaje leczenie przyczyny, która doprowadziła do obrzęku płuc. Od tego momentu właśnie na tym skupiają się specjaliści: walczą z infekcją, nadciśnieniem tętniczym, zawałem serca lub zaburzeniami rytmu serca.
Obrzęk płuc – rokowania
Obrzęk płuc jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia. Szybkie rozpoznanie objawów i wdrożenie odpowiedniego leczenia pozwala na cofnięcie się obrzęku. Szacuje się, że śmiertelność wewnątrznszpitalna z powodu obrzęku płuc wynosi 12-30%.
Na rokowania chorego w znacznym stopniu wpływają inne choroby współtowarzyszące oraz ogólny stan zdrowia.
Jednocześnie warto pamiętać, że dzięki postępowi medycyny szybko wdrożone i odpowiednie leczenie powoduje ustąpienie objawów obrzęku płuc. Wiele zależy od szybkiej reakcji pacjenta lub osób z jego otoczenia!
Bibliografia:
Mgr Piotr Szwedziński, dr n. o zdr. Iwona Kowalska. Obrzęk płuc w postępowaniu przedszpitalnym i szpitalnym. Pielęgniarstwo w stanach nagłych. 3/2017
